B hüceyrəsi limfosit nədir? Vəzifələri və anticisim istehsalı

İnsan bədəni daim müxtəlif patogenlərlə qarşılaşır. Bədənimiz patogenlərdən qorunmaq üçün immun (müdafiə) sistemini inkişaf etdirmişdir. İmmun sistemi müxtəlif ünsürlərdən ibarətdir. Əsasən, anadangəlmə immun sistemi və qazanılmış immun sistemi olaraq ikiyə ayrılır. Bu müdafiə sistemlərindən ən təsirlisi olan qazanılmış immun sistemi müxtəlif hüceyrələrdən ibarətdir. Onlardan biri olan B hüceyrələri (B limfositlər), anticisim adlanan maddələr istehsal edərək bədənin humoral (maye) müdafiəsini yerinə yetirir. Humoral müdafiə ilə bədən sərbəst bakteriyalar və virusların yaratdığı molekullarla birlikdə müxtəlif antigenlərə qarşı qorunur. Bu, B hüceyrələrinin fərqliləşmiş forması olan plazma hüceyrələrinin istehsal etdiyi anticisimlərlə edilir. Anticisimlər antigenlərə bağlanıb mənfi təsirlərini basqılayır (xərçəng hüceyrələri də özünəməxsus antigenlər istehsal edir).

Aşağıdakı şəkildə virus infeksiyasından sonra B hüceyrə aktivləşməsi göstərilir.

B hüceyrələri bədəndə təbii olur. Müxtəlif anticisimlərə malik B hüceyrələri var. Enerji və ehtiyatı qorumaq üçün lazım olmadıqca çoxalmırlar. Bədənə ilk dəfə girən patogen təsirindən asılı olaraq böyük ehtimalla anadangəlmə immun sistemini aşır. Sistemi keçən antigen bədəndəki ona tamamlayıcı anticismi olan B hüceyrəsinə bağlanıb onun çoxalmasını təmin edir. Bu spesifik (patogenə məxsus) çoxalmaya klonal çoxalma deyilir. B hüceyrələri yetərincə çoxaldıqda plazma hüceyrələri və yaddaş B hüceyrələri olaraq iki alt qrupa ayrılır.

Plazma hüceyrələri sərbəst antigenlə mübarizə üçün anticisim istehsal edib dövrana buraxır. Yaddaş hüceyrələri isə aktiv mübarizədə iştirak etmir, eyni antigenlə sonra qarşılaşmaq ehtimalına hazır gözləyir. Beləcə antigen yenidən bədənə girdikdə daha təsirli və sürətli cavab yaradır. Həmçinin yaddaş B hüceyrələri plazma hüceyrələrindən xeyli uzun yaşayır.

- Əlaqəli mövzu: İmmun sistemimizdə yaddaş B hüceyrələrinə ev sahibliyi edən yeni mikroorqan kəşf edildi

B hüceyrələrinin xərçəngdə əhəmiyyəti

B limfositlərinin düzgün işləməsinə mane olan hər hansı problem olduqda immun sistemində problemlər başlayır. Məsələn B-ALL (öncül B hüceyrə Kəskin Limfoblastik Leykoz) B limfositlərdən yaranan xərçəngdir. Bu növdə mutasiyalı B limfositlər CD19 antigenləri ilə tanına bilir. Son vaxtlar qazanılmış immun sisteminin digər vacib ünsürü T limfositlər istifadə edilərək hazırlanan CAR-T hüceyrə terapiyası ilə CD19 antigeninə xüsusi dəyişdirilmiş reseptorlu T limfositlər xəstəyə verilir və zədələnmiş B limfositlərlə mübarizəyə buraxılır. Bu üsulla ALL müalicəsində böyük irəliləyiş olmuşdur.

Aşağıdakı şəkildə qan və əsas immun sistemi hüceyrələri görünə bilər: