Karbohidrat məhdudlaşdırılması tip 2 diabetdə dərmana ehtiyacı azalda bilərmi?

Yeni tədqiqat

Tip 2 diabet (T2D) xəstələrində az karbohidratlı pəhrizin beta hüceyrələrinin funksiyasını qoruya və bəzi xəstələrin dərman istifadə etmədən qan şəkəri hədəflərinə çatmasına imkan verə biləcəyi yeni tədqiqatda göstərilmişdir.

Bu nəticələr insulin istifadə etməyən 57 T2D xəstəsinin iştirak etdiyi 12 həftəlik tədqiqatda əldə edilmişdir. İştirakçılar az karbohidratlı (9% karbohidrat) və ya yüksək karbohidratlı (55% karbohidrat) pəhrizlə qidalanmağa yönləndirilmişlər. Az karbohidratlı pəhriz saxlayanlarda C-peptid səviyyələri yüksək karbohidratlı pəhriz saxlayanlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olmuşdur. Nəticələr 22 oktyabr 2024-cü ildə The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism jurnalında dərc edilmişdir.

Karbohidrat məhdudlaşdırılması və beta hüceyrələrinin funksiyası

Alabama Universitetindən tədqiqata rəhbərlik edən Marian L. Yurchishin bu işin karbohidrat məhdudlaşdırılmasının beta hüceyrələrinin funksiyasını yaxşılaşdıra biləcəyini ilk dəfə göstərdiyini bildirmişdir. Həmçinin karbohidrat məhdudlaşdırılmasının afrikalı amerikalı xəstələrdə insulin ifrazını Avropa mənşəli amerikalılarla müqayisədə daha çox artırdığı göstərilmişdir. Yurchishinin fikrincə karbohidrat məhdudlaşdırılması dərman istifadə etmədən beta hüceyrələrinin funksiyasını yaxşılaşdırmaq üçün imkan yarada bilər və xüsusilə Afrika mənşəli xəstələr üçün daha effektiv yanaşma ola bilər.

Bununla yanaşı Yurchishin bu tədqiqatın karbohidrat məhdudlaşdırılmasının dərman müalicəsini əvəz edə biləcəyi mənasına gəlmədiyini, xüsusilə ürək-damar xəstəliyi, ürək çatışmazlığı və ya xroniki böyrək xəstəliyi riski olan xəstələrdə diqqətli olmaq lazım gəldiyini vurğulamışdır.

Real həyatda tətbiq edilə bilərmi?

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələri bəzi narahatlıqlar yarada bilər. İlk növbədə, yüksək yağ tərkibinə (65%) görə bu cür az karbohidratlı pəhrizi uzun müddət davam etdirmək mümkün olmaya bilər. Mahiyyətcə ketogen pəhriz olan bu yanaşma ürək sağlamlığına uyğun doymamış yağların qəbuluna yetərincə diqqət yetirmir. Həmçinin qidaların iştirakçıların evinə çatdırılması və onların hazırlanmasına dair təlimatların verilməsi real həyat şəraitində tətbiq imkanlarını məhdudlaşdıran amillər kimi qiymətləndirilir.

Beta hüceyrələrinin funksiyasında yaxşılaşma

Tədqiqat iştirakçıları ya afrikalı amerikalı, ya da Avropa mənşəli amerikalı idi və hamısına son 10 il ərzində T2D diaqnozu qoyulmuşdu. Hər iki pəhriz qrupunda kalori qəbulu oxşar idi, lakin bütün dərmanlar tədqiqatdan 1-2 həftə əvvəl dayandırılmışdı.

12 həftənin sonunda az karbohidratlı pəhriz qrupunda C-peptid səviyyələri yüksək karbohidratlı pəhriz saxlayanlarla müqayisədə iki dəfə yüksək olmuşdur və bu fərq xüsusilə afrikalı amerikalı iştirakçılarda əhəmiyyətli idi (110% artım). Bunun əksinə, Avropa mənşəli amerikalılarda həmin fərq görünməmişdir. Həmçinin karbohidrat məhdudlaşdırılması ilə beta hüceyrə cavabı 22% artmışdır.

İrqlər arasındakı fərqlər

Tədqiqatçılar T2D patofiziologiyasının genetik amillər və ətraf mühitlə qarşılıqlı təsirlər səbəbindən irqlər arasında fərqlənə biləcəyini bildirirlər. Afrikalı amerikalılarda piylənmə və insulin müqaviməti T2D-nin yaranmasında daha az rol oynadığı halda, beta hüceyrələrinin funksional pozuntuları daha həlledici ola bilər. Bu bioloji fərqlərin daha çox araşdırılmalı olduğu da vurğulanır.

Yurchishin və komandası karbohidrat məhdudlaşdırılmasının bəzi xəstələr üçün dərmansız müalicə seçimi yarada biləcəyini bildirsələr də, bu pəhrizin davam etdirilməsinin çətin və hər xəstəyə uyğun olmaya biləcəyini qeyd etmişlər.

Nəticə

Bu tədqiqat karbohidrat məhdudlaşdırılmasının T2D müalicəsində dərman istifadəsini azaltmaq potensialı olduğunu göstərsə də, mütəxəssislər bu üsulun hər kəs üçün davamlı olmaya biləcəyini və dərman müalicəsinin nəzərdən qaçırılmamalı olduğunu vurğulayırlar. Xüsusilə ürək-damar riski olan xəstələr üçün dərmanların qoruyucu rolu böyük əhəmiyyət daşıyır.