Koronavirusun yaratdığı ANKSİYETE-NARAHATLIĞIN öhdəsindən necə gələ bilərik?

Bütün dünya həyatın axarını dəyişdirən, bir çox insanın əvvəllər yaşamadığı qeyri-adi bir COVID-19 pandemiyası dövrünü yaşayır. Sürətlə yayılan yeni virus epidemiyası və onun bütün dünyaya təsir etməsi, əlbəttə, düşüncələrimizə və duyğularımıza da təsir göstərir. İnsan adi gündəlik həyatından fərqli bir vəziyyətlə üzləşəndə zehnində avtomatik olaraq “İndi nə olacaq, həyatım indi və bundan sonra bu dəyişiklikdən necə təsirlənəcək?” sualları yaranır. Zehin bu sualların cavabını axtararkən hər kəsdə fərqli səviyyədə anksiyete (narahatlıq və ya təşviş) hissi başlayır.

Narahatlıq içində olduğumuz dövrün təbii hissəsidir. Bu hissin həyatımızı davam etdirmək üçün böyük əhəmiyyət daşıması bilməli olduğumuz əsas məqamlardandır. Çünki bu hiss sayəsində qorunmaq üçün tədbir görmə mexanizmimiz işə düşür və sağ qala bilirik. Lakin bu hissi mümkün qədər məqbul səviyyədə saxlamaq da narahatlığı qəbul etmək qədər vacibdir.

Bu yazıda sizinlə “Zehni cəhətdən güclü insanların etmədiyi 13 şey” kitabının müəllifi, psixoterapevt Amy Morintərəfindən yazılmış və Massachusetts Xəstəxanasından psixiatr Dr. Steven Gans tərəfindən tibbi baxımdan nəzərdən keçirilmiş tövsiyələri bölüşəcəyik (kitabın türkcə tərcüməsi ölkəmizdə mövcuddur).

Dünyaya təsir edən epidemiya zamanı qorxu, narahatlıq, qeyri-müəyyənlik və kədər kimi hisslər yaşamaq normaldır. Bu hisslərlə bağlı müəyyən tədbirlər görmək psixi və fiziki sağlamlığımızı yaxşı vəziyyətdə saxlayacaq. Koronavirusla əlaqəli stressin öhdəsindən gəlməyə və narahatlığınızı tarazlaşdırmağa kömək edəcək yollar bunlardır:

Etibarlı mənbələrin xəbərlərini izləyin

Bəlkə də bu yazının ən vacib mesajı budur!

Aldadıcı, çaşdırıcı, məlumat dəyəri olmayan və rəsmi mənbə göstərməyən media məzmunundan uzaq durun. Özünüzü və yaşadığınız cəmiyyəti bu epidemiyadan necə qoruya biləcəyiniz barədə məlumat verən rəsmi mənbələrin etibarlı bilgilərini nəzərə alın.

Fəaliyyət planı hazırlayın

Xəstəlikdən qorunmaq və yoluxma riskini azaltmaq üçün hər zaman görüləsi işlər var. Əlləri effektiv yumaq və mümkün qədər evdə qalmaq ən sadə və asan tədbirlərdir. Epidemiyaya qarşı müəyyənləşdirdiyiniz fəaliyyət planı sayəsində əsas etməli olduğunuz işlərə diqqət yönəldərsiniz. Lakin etibarlı mənbələrin tövsiyələrinə əməl etməli olduğunuzu unutmayın!

COVID-19 ilə bağlı mediaya ayırdığınız vaxtı məhdudlaşdırın

Xəstəliyin nə qədər sürətlə yayıldığını və ya neçə insanın xəstələndiyini bildirən məzmunu müəyyən tezliklə izləyin. Bu cür məzmunu həddindən artıq izləmək narahatlıq səviyyənizi artıra bilər. Məsələn, gündə 1 dəfə və ya 2 gündə 1 dəfə belə yayımlara baxın. Daha tez-tez izləməyin sizə əlavə faydası olmaz. Uyğun tezliklə izləyib həyatınızda daha xoş və zəruri fəaliyyətlərə çox vaxt ayırmaqla daha çox qazanacaqsınız.

Sürü psixologiyasından uzaq durun

Başqalarının maska taxması, əlcək geyinməsi, sosial mühitlərdə olması və ya mənasız təmizlik ritualları kimi davranışlarından çəkinin. Bir çox insanın faydasız hərəkətlər edə bildiyini bilin. Fəaliyyət planınızı etibarlı milli qurumun tövsiyələri müəyyənləşdirməlidir. Sürü psixologiyası ilə edilən faydasız tətbiqlərin zərərli nəticələri ola biləcəyini unutmayın.

Özünüzə yaxşı baxın

Balanslı qidalanın, bol yatın və asudə vaxt fəaliyyətləri ilə məşğul olun. Bunlar stressli dövrlərdə fiziki və psixoloji cəhətdən sağlam qalmağa kömək edən əsas amillərdir. Özünüzə yaxşı baxmaq immun sisteminizi də möhkəm saxlayır.

Lazım olduqda peşəkar yardım axtarın

Koronavirusun yaratdığı stress psixoloji vəziyyətinizi pozubsa, peşəkar yardım almaq istəyə bilərsiniz. Psixi sağlamlıq mütəxəssisi qorxu və narahatlıqlarınızla mübarizədə kömək edə bilər. Aldığınız yardım sayəsində özünüz və ailəniz üçün ən doğru qərarları da verə bilərsiniz.

Evdən çıxa bilməsəniz də, onlayn terapiya proqramları bu mövzuda yardım almağa imkan verir. Bu məqsədlə ölkəmizdə Səhiyyə Nazirliyi və Psixi Sağlamlıq Təhsili və Tədqiqat Dərnəyinin (RUHSAD) birgə hazırladığı, “səhiyyə işçiləri, onların həyat yoldaşları və uşaqları üçün” pulsuz psixoloq / psixiatr dəstəyi göstərilən onlayn Psixi Sağlamlığa Dəstək Sistemi bu həftə fəaliyyətə başlayacaq.

Mümkün psixi sağlamlıq problemləri

Epidemiya nəticəsində yaranan psixi problemlər qədər, mövcud əhvali-ruhiyyənin izlənməsi də vacibdir. Vəziyyətin pisləşib-pisləşmədiyini bilmək üçün izləmə əhəmiyyət daşıyır.

Depressiya və təşviş pozuntusu

Bəzi tədqiqatlar insanların epidemiya zamanı ilk dəfə psixi sağlamlıq problemi yaşadığını göstərib. Uyğunlaşma problemləri, depressiya və təşviş pozuntusunun yarana bildiyi görülüb.

Tədqiqatçılar bəzi insanların epidemiya zamanı ilk dəfə psixi sağlamlıq problemləri yaşaya biləcəyini müəyyən ediblər. Uyğunlaşma problemləri, depressiya və narahatlıq yarana bilər.

Ebola epidemiyası zamanı aparılan bir tədqiqatda psixososial problemlərin artdığı görülüb. 2009-cu ildə H1N1 qrip epidemiyası zamanı aparılan tədqiqatda isə somatoform pozuntular (fiziki səbəblə tam izah edilməyən ağrı və yorğunluq kimi simptomlar) daxil olmaqla müxtəlif emosional əlamətlərin yarandığı göstərilib.

Mövcud psixoloji problemlər pisləşə bilər. Tədqiqatlar stressə daha həssas insanların yüksək riskli qrupda ola biləcəyini irəli sürür.

Birlikdə yaşadığı şəxslərin qayğısına cavabdeh insanlarda başda narahatlıq olmaqla emosional problemlərin yaranma ehtimalı artıb.

Bütün bunlar nəzərə alınanda həssas insanlar və ailədə məsuliyyəti çox olan şəxslər qeyd etdiyimiz tədbirlərə daha çox diqqət etməlidirlər. Həmçinin epidemiya səbəbindən ilk dəfə psixi problemlər yaşana biləcəyi üçün bu dövrdə insan özünə daha qayğıkeş yanaşmalıdır. Hər pandemiyanın başlanğıcı olduğu kimi, əlbəttə, sonu da var. Epidemiyanı yaşayarkən narahatlığımızla mübarizə aparmaqda və özümüzü qorumaqda çətinliklər ola bilər. Xoşbəxtlikdən, doğru məlumat əldə etmək fürsətimiz olduğu kimi, narahatlığın öhdəsindən gəlmək imkanımız da var. Hüzur, sağlamlıq və əmin-amanlıqla…

• BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ