Limfa Sistemi 1652 – Həm həyəcan siqnalı, həm müdafiə

Həkim David Weissmann “Limfa düyünləri oğru siqnalizasiyası ilə West Pointin (Hərbi Akademiya) birləşməsidir” yazarkən bədənin limfa sisteminin müdafiə gücünü tərifləyir. Oğru siqnalizasiyası kimi yad antigenlərə qarşı ayıqdırlar. West Point kimi düyünlər də döyüşçü seçmə qrup yetişdirir. Çağırılmamış qonaqlara anticisim yaradaraq cavab verən və qonağın izini illərlə xatırlayacaq B və T hüceyrələri toplusu yaradan limfoid hüceyrələr.

Limfa sistemi aşağıdakıları edən damar, düyün və orqan şəbəkəsidir:

1. İmmun sisteminin bir hissəsidir (bədəni bakteriya kimi işğalçılardan qorumaq üçün);
2. Toxumalardan artıq mayeni sorur və qan dövranına qaytarır; və
3. Nazik bağırsağın kiçik xovlarında (barmaqşəkilli çıxıntılar) qida yağının sorulmasını asanlaşdırır.

Şəffaf limfa mayesinin dövr etdiyi limfa damarları mayeni toxumalardan sol və sağ körpücükaltı damarlara (körpücük sümükləri yaxınlığındakı qan damarları) yönəltməyə kömək edən birtərəfli qapaq sistemi ehtiva edir. Qan dövranına girməzdən əvvəl limfa mayesi bakteriyaların məhvi və süzülməsinə kömək üçün T limfositləri və B limfositləri (ağ qan hüceyrələri) olan kiçik lobyaşəkilli limfa düyünlərindən keçir. Limfa sistemi demək olar bütün toxumalarla sıx bağlı olduğundan bəzən xərçəng hüceyrələrini yayır. Düyünlər xərçəng hüceyrəsini də tuta bilər, lakin məhv edə bilməsələr şiş bölgəsinə çevrilə bilərlər.

Qarında olan dalaq limfa sisteminin hissəsidir və patogenləri udan limfositlərin bölgəsidir. Döş qəfəsindəki timus vəzi T limfositlərin inkişaf və qorunmasına nəzarət edir. Sistem B hüceyrələrinin yetişdiyi sümük iliyini və badamcıqları da əhatə edir.

1652-ci ildə danimarkalı həkim Thomas Bartholin insan limfa sisteminin əhatəli təsvirini dərc edib limfa damarları terminini yaratdı. Təxminən eyni vaxtda isveçli alim Olaus Rudbeck də oxşar kəşflər etdi.

Yazı şəklinin izahı: Dalaq sağ altda olmaqla limfa sisteminin (yaşıl) bir hissəsi.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Thomas Bartholin (1616–1680), Olaus Rudbeck (1630–1702)

• Əvvəlki mövzu: Qətl və Wirsung Axacağı 1642 – Sirli orqan və sirli kəşf
• Növbəti mövzu: Kəllə sinirləri 1664 – Beyin haqqında monumental tədqiqat