Metabolik və alkoqolla əlaqəli qaraciyər piylənməsi və xərçəng riski – Yeni nəticələr

Metabolik disfunksiya və alkoqolla əlaqəli qaraciyər piylənməsinin artmış xərçəng riski ilə əlaqəsi

Qaraciyər piylənməsi və onunla əlaqəli metabolik disfunksiya (MASLD= metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi), eləcə də alkoqol qəbulunun artması (MetALD= alkoqol qəbulu artmış MASLD) dünyada mühüm ictimai sağlamlıq problemi kimi diqqəti cəlb edir.

20 sentyabr 2024-cü ildə Alimentary Pharmacology & Therapeutics  jurnalında dərc edilmiş tədqiqat bu xəstəliklərin yalnız qaraciyər sağlamlığında deyil, həm də xərçəngin yaranma riskində mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir. Xüsusilə qaraciyər və qastrointestinal (mədə-bağırsaq) xərçənglər başda olmaqla, digər xərçəng növlərində də artım müşahidə olunur. Bu tədqiqat əlaqəni ətraflı araşdıraraq profilaktika strategiyalarına işıq tutmağı hədəfləyir.

MASLD (metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi) nədir?

MASLD, metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər piylənməsi xəstəliyi kimi müəyyən edilir. Bu termin əvvəllər qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi xəstəliyi (NAFLD) kimi tanınan vəziyyəti ifadə edir, lakin 2023-cü ildə aparılan yeniləmələrlə bu ad dəyişdirilmişdir. MASLD qaraciyərdə həddindən artıq yağ toplanması ilə səciyyələnən xəstəlikdir və alkoqol qəbulundan asılı olmayaraq yaranır.

MASLD-nin xüsusiyyətləri

• Səbəbi: Adətən piylənmə, insulin müqaviməti, diabet və hipertoniya kimi metabolik sindrom komponentləri ilə əlaqəlidir.
• Təsirləri: Qaraciyər toxumasında piylənməyə (steatoz), iltihaba (steatohepatit), fibroza və hətta sirroza səbəb ola bilər.
• Risk amilləri:
  • Piylənmə
  • Tip 2 diabet
  • Metabolik sindrom
  • Oturaq həyat tərzi
  • Hiperxolesterinemiya

Sağlamlığa təsirləri

MASLD yalnız qaraciyər xəstəlikləri üçün risk amili deyil; həm də ürək-damar xəstəlikləri və bəzi xərçəng növləri (xüsusilə qaraciyər və qastrointestinal xərçənglər) ilə əlaqəlidir.

MetALD (alkoqol qəbulu artmış MASLD) nədir?

MetALD, metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər piylənməsi və artmış alkoqol qəbulu vəziyyətini ifadə edir. Bu termin MASLD-nin alt kateqoriyası kimi müəyyənləşdirilir və metabolik disfunksiya ilə yanaşı alkoqol qəbulunun da qaraciyər piylənməsində rol oynadığı vəziyyəti bildirir.

MetALD-nin xüsusiyyətləri

• Səbəbi: MASLD-nin alkoqol qəbulu ilə birləşməsi nəticəsində yaranır. Alkoqol qaraciyərə düşən yükü artıraraq həm steatozu, həm də iltihabı tətikləyə bilər.
• Təsirləri:
  • Sürətlə irəliləyən qaraciyər zədələnməsi
  • Alkoqol hepatiti riskinin artması
  • Fibroz və sirrozun inkişafı
• Risk amilləri:
  • MASLD-nin bütün səbəbləri (piylənmə, diabet və s.)
  • Kişilərdə gündə 20 qramdan, qadınlarda isə 10 qramdan çox alkoqol qəbulu

Sağlamlığa təsirləri

MetALD qaraciyər zədələnməsi və xərçəng riski baxımından MASLD ilə müqayisədə daha təhlükəli vəziyyəti ifadə edir. Xüsusilə qaraciyər xərçəngi riskini artıran güclü amildir.

MASLD və MetALD-nin sağlamlıq baxımından əhəmiyyəti

• Dünyada yayılması: MASLD dünyada ən çox rast gəlinən xroniki qaraciyər xəstəliklərindən biridir və yetkinlərin təxminən 25%-ini əhatə edir.
• Xərçəng riski: MASLD və xüsusilə MetALD qaraciyər və qastrointestinal xərçəng növlərinin artmasına səbəb ola bilər.
• Qarşısı alına bilən risk amilləri: Həyat tərzi dəyişiklikləri (pəhriz, fiziki məşq) və alkoqol qəbulunun azaldılması hər iki vəziyyətdə xəstəliyin irəliləməsini ləngidə və xərçəng riskini azalda bilər.

Yeni tədqiqat

İştirakçı profili və metodologiya

Tədqiqat Cənubi Koreyanın Milli Sağlamlıq Sığortası Xidmətinin (NHIS) məlumat bazasında 40-69 yaş arasında olan 3,6 milyon şəxsi əhatə edən geniş kohort tədqiqatı kimi aparılmışdır. Bütün iştirakçılar sağlamlıq skrininqindən keçirilmiş və aşağıdakı dörd qrupa bölünmüşdür:

• MASLD (metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi)
• MetALD (MASLD və artmış alkoqol qəbulunun birləşməsi)
• Digər kombinə edilmiş etiologiyalar
• Steatoz hepatiti olmayan qrup (nəzarət qrupu)

Tədqiqatın əsas məqsədi bu qruplar arasında xərçəngin yaranma riskindəki fərqi araşdırmaq idi. İzləmə müddətində xərçəngin yaranması əsas nəticə kimi müəyyən edilmişdir.

Nəticələr: rəqəmlərlə xərçəng riski

Ümumi nəticələr

Bütün kohortun 39,3%-inə steatoz hepatiti diaqnozu qoyulmuş və bu qrup MASLD, MetALD və digər kombinasiyalar şəklində alt kateqoriyalara bölünmüşdür. 33,9 milyon şəxs-il izləmə müddətində ümumilikdə 285845 (7,9%) şəxsdə xərçəng yaranmışdır.

• MASLD qrupu: Xərçəngin yaranma riski 2% artmışdır (SHR: 1,02).
• MetALD qrupu: Bu qrupda xərçəng riskində 7% artım daha aydın olmuşdur (SHR: 1,07).

Qaraciyər xərçəngi

Qaraciyər xərçəngi riskində xüsusilə diqqətçəkən artım müəyyən edilmişdir:

• MASLD: 16% artım (SHR: 1,16)
• MetALD: 106% artım (SHR: 2,06)

Qastrointestinal xərçənglər

Mədə, kolorektal, mədəaltı vəzi və öd yolları xərçənglərini əhatə edən qastrointestinal xərçəng riskində də əhəmiyyətli artımlar müşahidə edilmişdir:

• MASLD: 13% artım (SHR: 1,13)
• MetALD: 17% artım (SHR: 1,17)

Digər xərçənglər

MASLD qrupu ağciyər və hormona həssas xərçənglərdə (döş, uşaqlıq, yumurtalıq) cüzi risk artımı ilə əlaqələndirilmişdir.

Nəticələrin klinik mənası

Tədqiqatçılar MASLD və MetALD-nin idarə edilməsinin yalnız qaraciyər sağlamlığı üçün deyil, həm də xərçəng riskinin azaldılması üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulamışlar. Alkoqol qəbulunun azaldılması və metabolik disfunksiyanın nəzarət altına alınması, xərçəngin profilaktikası strategiyalarında effektiv yanaşma ola bilər.

Bu nəticələr həm tibb işçiləri, həm də cəmiyyət üçün metabolik sağlamlığın əhəmiyyəti barədə məlumatlılığa çağırışdır.

Məhdudiyyətlər və nəzərə alınmalı məqamlar

1. Diaqnostika üsulları: Tədqiqatda qaraciyər piylənməsinin diaqnozu yalnız qaraciyər piylənməsi indeksinə (FLI ≥ 30) əsaslanmışdır. Radioloji və ya histoloji məlumatların olmaması steatoz hepatitinin tərifində məhdudiyyət yarada bilər.
2. Populyasiyanın eynicinsliliyi: Tədqiqat yalnız koreyalıları əhatə etdiyinə görə nəticələri müxtəlif etnik qruplara şamil etmək çətindir.

Gələcək perspektiv

Bu tədqiqat qaraciyər sağlamlığı ilə xərçəng arasındakı əlaqəni daha yaxşı anlamaq üçün mühüm başlanğıc nöqtəsidir. Gələcəkdə daha geniş populyasiyalarda radioloji və histoloji məlumatlarla dəstəklənən oxşar tədqiqatlar metabolik disfunksiya ilə xərçəng arasındakı əlaqəni daha da aydınlaşdıra bilər.

Unutmaq olmaz ki, metabolik sağlamlıq yalnız fərdi həyat keyfiyyətini artırmır, həm də ictimai sağlamlıq baxımından böyük fərq yarada bilər.