Niyə peyvənd? Çünki qrip infeksiyası infarkt riskini 6 dəfə artırır!

COVID-19 pandemiyasından sonra dünyada peyvənd əleyhdarlığı artıb. Lakin peyvəndlərin kəşfi yüz milyonlarla həyatı xilas edərək müasir tibbin ən böyük nailiyyətlərindən biri kimi tarixə düşüb. İnfluenza virusuna qarşı hazırlanmış qrip peyvəndi də bu mühüm qoruyucu tədbirlərdəndir. Buna baxmayaraq, tənəffüs yolu infeksiyalarının özünün ürək-damar xəstəliyi riskini çox nəzərəçarpan dərəcədə artırdığı unudulur və peyvəndlər günahlandırılır. Bu qarışıqlığa aydınlıq gətirən mühüm tədqiqat dərc edilib.  

Yeni araşdırma qrip infeksiyasının infarkt riskini altı dəfə artırdığını göstərib. Buna görə xüsusilə ürək-damar xəstəliyi tarixçəsi olmayan şəxslər üçün qrip peyvəndinin əhəmiyyəti bir daha vurğulanır. Peyvənd olunmaq yalnız özümüzü deyil, cəmiyyətimizi də qoruyaraq daha sağlam gələcəyə töhfə verir.

Diqqətçəkən tədqiqat

Yeni tədqiqat influenza virusunun yaratdığı qrip infeksiyasının infarkt riskini altı dəfə artırdığını göstərib. Həmçinin bu riskin xüsusilə əvvəllər koronar arteriya xəstəliyi diaqnozu qoyulmamış şəxslərdə daha yüksək olduğu məlum olub.

25 iyun 2024-cü ildə NEJM Evidence jurnalında dərc edilmiş tədqiqatın baş müəllifi, Niderlanddan Dr. Patricia Bruijning-Verhagen belə deyib: "Tədqiqatımızın nəticələri kəskin ağır qrip infeksiyası zamanı və ya dərhal sonrasında infarkt riskinin artdığını təsdiqləyir və bu xəstələrə profilaktik antikoaqulyasiya (qan durulducu) verilməsini nəzərdən keçirməyə əsas yaradır," — o bildirib.

"Nəticələrimiz həmçinin diqqətin ürək-damar xəstəliyi tarixçəsi olmayan şəxslərə yönəlməli olduğunu və bu qrup üçün qrip peyvəndinin əhəmiyyətini vurğulayır," — deyə əlavə edib.

Bu müşahidəvi hal seriyası tədqiqatında Niderlanddakı 16 laboratoriyadan alınmış tənəffüs virusları üçün PCR testi nəticələri milli ölüm, xəstəxanaya yatış, dərman və inzibati qeydlərlə əlaqələndirilib. Tədqiqatçılar qrip infeksiyasından sonrakı 1-7 günü (risk dövrü) infeksiyadan əvvəlki 1 il və sonrakı 51 həftəlik müddətlə (nəzarət dövrü) müqayisə edərək kəskin infarktın tezliyini araşdırıblar.

Tədqiqatın təfərrüatları

Tədqiqatçılar qrip infeksiyası üçün 26221 müsbət PCR testi müəyyənləşdiriblər; bunlar 23405 ayrı influenza halını təmsil edib. İnfeksiyadan əvvəlki və sonrakı bir il ərzində baş vermiş kəskin infarktlar araşdırıldıqda, qripdən sonrakı 1-7 gündə 25, nəzarət dövründə isə 394 hal aşkarlanıb. Risk dövründə, yəni qrip infeksiyasından sonrakı 1-7 gündə, kəskin infarktın nəzarət dövrünə nisbətən düzəliş edilmiş nisbi tezliyi 6,16 (95% CI, 4,11-9,24) olub.

Əvvəllər koronar arteriya xəstəliyi səbəbindən xəstəxanaya yatmamış şəxslərdə kəskin infarktın nisbi tezliyi 16,6 (95% CI, 10,45-26,37), bu səbəbdən əvvəllər xəstəxanaya yatmış şəxslərdə isə 1,43 (95% CI, 0,53-3,84) olub.

İnfarkt riskində müvəqqəti artım əvvəlki bir neçə tədqiqatda da bildirilib. 2018-ci ildə Kwong və həmkarlarının Kanadada apardığı tədqiqat influenza infeksiyasından sonra kəskin infarkt riskində altıqat artım göstərib; bu, sonradan ABŞ, Danimarka və Şotlandiyada aparılan tədqiqatlarla təsdiqlənib.

Bruijning-Verhagen və həmkarları tədqiqatlarında laboratoriyada təsdiqlənmiş influenza infeksiyası ilə kəskin infarkt arasındakı əlaqəni daha dəqiq kəmiyyətləşdirməyi və profilaktikaya daha fərdi yanaşmanı istiqamətləndirə biləcək konkret altqrupları araşdırmağı hədəfləyiblər.

Laboratoriyada təsdiqlənmiş influenza infeksiyasından sonrakı ilk həftədə kəskin infarkt riskində altıqat artım.

Təəccüblü nəticə: ürək-damar xəstəliyi olmayanlar ən yüksək risk altındadır

Tədqiqatçılar influenza infeksiyası olan və olmayan ürək-damar xəstəliyi olan şəxslər arasındakı risk fərqini də araşdırıblar.

Qrip və infarkt barədə əvvəlki tədqiqatların çoxu mövcud ürək-damar xəstəliyi olanlarla olmayanları ayırmayıb. Bu məsələyə baxanlar da fərqi etibarlı göstərmək imkanına malik deyildilər. Kəskin qrip infeksiyası olan, lakin məlum ürək-damar xəstəliyi olmayanlarda infarkt riskinin daha yüksək olduğuna dair ehtimallar var idi, amma bu qeyri-müəyyən idi.

Hazırkı tədqiqat iki qrup arasında böyük fərq aşkarlayıb və məlum ürək-damar xəstəliyi olmayanlarda qriplə əlaqəli infarkt riskinin xeyli yüksək olduğunu göstərib.

Mövcud ürək-damar xəstəliyi olanların qrip infeksiyası ilə MI riskinə daha meyilli olacağını düşünmək olardı; buna görə bu, təəccüblü nəticədir.

Fərq niyə bu qədər böyükdür?

İnfluenza qanın laxtalanmağa meylini artıran hiperkoaqulyasiya vəziyyəti, sistemli iltihab və damar dəyişiklikləri kimi infarktı başlada biləcək hallara səbəb ola bilər. Bu, əvvəllər infarkt riski daşımadığı düşünülən xəstələrə də aiddir. Həmçinin kəskin infeksiya ürəyə əlavə yük salaraq riski artırır.

Artıq ürək-damar xəstəliyi olanlar qəbul etdikləri ürək-damar dərmanları ilə müəyyən qədər qoruna bilərlər.

Bu nəticələr ağır qrip infeksiyası olan xəstələrdə yüksək risk dövründə qısamüddətli antikoaqulyasiyadan istifadəni əsaslandıra bilər. Əməliyyat zamanı xəstələrə profilaktik olaraq qısamüddətli antikoaqulyasiya veririk; bu da oxşar tətbiq olardı. Lakin bu yanaşmanın effektiv olub-olmadığı sınaqdan keçirilməlidir.

Belə strategiyanı araşdıran klinik tədqiqatlar hazırda davam edir.

Qrip peyvəndi olunun!

Nəticələr peyvəndə uyğun olan hər kəsin qrip peyvəndi etdirməli olduğunu bir daha vurğulayır. Bu tədqiqat qrip peyvəndi olunmaq mesajına əlavə güc verməlidir. Özünüzü ürək-damar xəstəliyi riski daşıyan biri kimi görməsəniz də, tədqiqat ağır qrip infeksiyası nəticəsində infarkt riskinizin arta biləcəyini göstərir.

Bir çox ölkədə qrip peyvəndi 60 və ya 65 yaşdan yuxarı hər kəsə və ürək-damar xəstəliyi tarixçəsi olan daha gənc insanlara tövsiyə edilir. Hazırkı tədqiqatda qrip peyvəndi barədə məlumat yox idi, lakin qrip olanların orta yaşı 74 idi; buna görə xəstələrin çoxunun peyvəndə uyğun olduğu bildirilib.

Araşdırmanın aparıldığı Niderlandda qrip peyvəndi 60 yaşdan yuxarı hər kəsə tövsiyə edilir və iştirak göstəricisi təxminən 60%-dır.

Daha gənc insanlarda da müəyyən hallar olacaq, lakin həmin qrupda fayda göstərmək üçün peyvənd edilməli şəxslərin sayı xeyli çox olar və bu, xərc baxımından səmərəli olmaya bilər.

Qrip peyvəndləmə siyasəti dünyada fərqlənir və bir çox amil nəzərə alınır; bəzi ölkələr artıq hər il hamının peyvəndlənməsini tövsiyə edir.

Peyvənd hələ ilk infarktını keçirməmiş şəxslər üçün asan və effektiv həll yoludur. Qrip peyvəndini statinlər (xolesterolu azaldan dərmanlar), təzyiqə nəzarət və siqareti buraxmaq kimi tədbirlərlə yanaşı, kəskin ürək-damar xəstəlikləri üçün risk amilləri daşıyan insanlarda rutin profilaktik tədbir kimi görməyin vaxtı çatıb.