Performans vəziyyəti xərçəng xəstəsi üçün nə deməkdir?

Xəstənin performans vəziyyəti (performance status, PS) xərçəngə qulluq və müalicə üçün mühüm anlayışdır.

Aşağıda xərçəngdə istifadə olunan 2 performans vəziyyəti şkalası görünə bilər:

Xərçəng xəstəsinin performans statusu (vəziyyəti) nədir?

Xəstənin performans statusu (PS) xərçəngə qulluqda ən mərkəzi amillərdən biridir. Həm proqnozun (xəstəliyin gedişinin) formalaşmasında, həm də xərçəngli xəstə üçün ən yaxşı müalicənin müəyyən edilməsində rol oynayır. Performans vəziyyəti xəstənin başqalarının köməyi olmadan müəyyən gündəlik həyat fəaliyyətlərini yerinə yetirmə qabiliyyətini qiymətləndirən baldır. Bu gündəlik həyat fəaliyyətlərinə geyinmək, yemək yemək və çimmək kimi əsas fəaliyyətlərlə yanaşı, evi təmizləmək və müntəzəm işləmək kimi daha mürəkkəb fəaliyyətlər də daxildir.

Performans statusu (PS) üçün geniş istifadə olunan 2 şkala var. Ən çox istifadə olunanlar Zubrod və ya ECOG (Eastern Cooperative Oncology Group) şkalası adlandırılır. Bu şkala 0 ilə 4 arasında dəyişir; “0” xəstənin tam funksional və asimptomatik (əlamətsiz), “4” isə yatağa bağlı vəziyyətini ifadə edir. Bəzən başqa bir şkala, Karnofsky istifadə olunur. Bu şkala 10 (ölümə yaxın) ilə 100 (heç bir məhdudiyyət yoxdur) arasındadır.

Xərçəngdə performans statusu niyə əhəmiyyətlidir?

Xərçəngin xəstəyə nə qədər təsir edəcəyini proqnozlaşdıra bilən çoxlu amil var. Yaş, xərçəng mərhələsi və digər xəstəliklərin hamısı proqnoza (xəstəliyin gedişinə) təsir edir, lakin PS ən mühüm dəyişənlərdən biridir. Hətta proqnozu təxmin etməkdə xəstənin yaşından daha əhəmiyyətlidir.

PS-i daha pis və funksional imkanları məhdud olan xəstələr xərçəng müalicələrinə dözməkdə daha çox çətinlik çəkməyə meyillidir. Bu xəstələr verilən müalicələrdən asılı olmayaraq, PS-i daha yaxşı xəstələrə nisbətən daha az müsbət nəticəyə malikdir.

Bir çox klinik tədqiqat və onlardan hazırlanmış müalicə tövsiyələri ECOG PS 0-dan 1-ə qədər və ya Karnofsky şkalasında 70-dən yüksək olanlar kimi daha uyğun xəstələrlə məhdudlaşır. Nəticədə aşağı PS-li xəstələr üçün müalicələrə dair klinik sübut daha azdır. Demək olar bütün xərçəngə qarşı müalicələrin potensial ciddi mənfi təsirləri olduğuna görə aşağı PS-li xəstələrdə müəyyən müalicələrdən istifadənin riskləri faydaları xeyli aşa bilər. Bununla belə, daha az intensiv müalicə yanaşmalarını sınayan digər klinik tədqiqatlar daha çox dəstəyə ehtiyacı olan daha zəif xəstələrə xüsusi icazə verə və ya hətta onlara diqqət yetirə bilər.

Xəstənin performans vəziyyəti zaman ərzində adətən dəyişməyə meyillidir. Xərçəng irəlilədikcə həm xərçəngin özündən, həm də müalicələrin toplanan yan təsirlərindən xəstələrin PS-i tədricən pisləşə bilər. Digər tərəfdən xəstə xərçənglə əlaqəli şikayətlər yaşayırsa, müalicənin faydalı olması performans vəziyyətinin yaxşılaşmasına gətirə bilər. 

Əlaqəli mövzu

Kimyaterapiya, yoxsa palliativ qulluq: Necə qərar verməli?