Kimyaterapiya, yoxsa palliativ qulluq: Necə qərar verməli?

Tibbi onkoloqların yaşadığı dilemmlərdən biri kiməsə kimyaterapiya verməyin lazım olub-olmadığına qərar verməkdir. İrəliləmiş mərhələ xərçəngi olan xəstədə nə vaxt kimyaterapiya kimi xərçəng müalicələri dayandırılıb palliativ qulluğa keçilməlidir? Açığı, onkologiyada çalışan həkimlər bu mövzuda xəstə və yaxınlarından ciddi təzyiq hiss edir və onkologiya təhsilində bu mövzu xüsusi işlənməlidir. Bəs “kimyaterapiya, yoxsa palliativ qulluq” sualına intuitiv yanaşmadan əlavə daha güclü sübuta əsaslanan cavab verəcək hər hansı vasitəmiz varmı?

Bu mövzuda diqqətəlayiq araşdırma Lindsay Renfro və həmkarları tərəfindən 2017-ci ildə Journal Of Clinical Oncology adlı jurnalda dərc olundu. Bu tədqiqatçılar irəliləmiş mərhələli kolorektal xərçəngli xəstələrimizdən hansılarının erkən ölüm riskinin ən yüksək olduğunu proqnozlaşdıran vasitə hazırladılar. Böyük əməkdaşlıq tədqiqat qrupu olan ARCAD-ın sərəncamında təxminən 23.000 xəstənin olduğu məlumat bazası var. Diaqnozdan və ya onkologiya klinikasına müraciətdən sonrakı 90 gün ərzində ölüm riski daşıyan xəstələri müəyyənləşdirən alqoritm hazırlamaq üçün hansı amillərin istifadə olunacağını müəyyən etmək məqsədilə çoxdəyişənli logistik reqressiya modelindən istifadə etdilər.

Amillərə yaşın, metastaz sayının, ümumi performans vəziyyətinin, bədən kütləsi indeksinin (VKİ nə qədər aşağıdırsa, ölüm ehtimalı o qədər yüksəkdir) və BRAF vəziyyətinin daxil olması təəccüblü deyil. Yüksək neytrofil sayı, hemoqlobin və trombosit sayı kimi digər amillər də iltihabi mənzərə yarada bilər; yüksək bilirubin (sarılıq) səviyyələri də riski artıran amillərə daxildir.

Əlaqəli mövzular:

• Xərçəngdə ölümə səbəb ola bilən həddindən artıq müalicədən gəlin hamılıqla uzaq duraq!
• Xərçəng xəstəsi üçün ümumi performans vəziyyəti nədir?

Məsələn, ən azı 70 və ya 80-li yaşlarının əvvəlində irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngi olan kişi xəstənin ümumi performans balı 2 olsun, həmçinin çoxlu metastaz nahiyəsi, BRAF-mutant şişi, yüksək neytrofil sayı və trombositopeniyası olsun. Bu xəstənin dəyişənləri yeni vasitə ilə hesablandıqda 90 gün ərzində həyatını itirmə ehtimalı təxminən % 50 çıxır.

Belə nəticədən sonra xəstənin zəif ümumi vəziyyətinə və mümkün müalicə yan təsirlərinə baxmayaraq ona intensiv kimyaterapiya təklif etməliyikmi? Tam müalicə şansı olmayan belə vəziyyətdə kimyaterapiyadan faydalanma ehtimalının nisbətən az olduğunu xəstə və yaxınına uyğun şəkildə izah edib xəstəni sıxıntılarını yüngülləşdirməyi hədəfləyən palliativ qulluğa yönəltmək daha yaxşı seçim kimi görünür.