Pritikin pəhrizi nədir? Hansı məqsədlə yaranıb? Üstünlükləri və çatışmazlıqları

Pritikin pəhrizi 1960-cı illərdə ürək xəstəliklərinə fayda verməsi məqsədilə hazırlanıb. Tərəvəz, taxıl və meyvə ağırlıqlı, azyağlı pəhrizdir. Ümumilikdə, kalori hesablamaq əvəzinə hansı qidaya nə qədər kalori düşməsi, yəni ümumi kalori paylanması əhəmiyyət qazanır. Buradakı fikir kalori sıxlığı yüksək olmayan qidalara üstünlük verməkdir, yəni kiloqram başına daha az kalori ehtiva edənlər əsas götürülür. Məsələn, 1/2 kg brokoli 130 kalori olduğu halda, 1/2 kg şokoladlı peçenye 2.140 kaloridir.

Pritikin pəhrizi %10-dan az yağ, %10 ilə % 15 zülal, %75 ilə %80 əsasən mürəkkəb karbohidratlar, 25 mg-dan az xolesterin və 100 mg-dan az xolesterin ehtiva edir.

Pritikin pəhrizində nə yeyilir?

Pritikin pəhrizinin qaydalarında müxtəlif qidaların kalori sıxlığını göstərən 20 səhifəlik siyahı var. Bu siyahı tərəvəz, meyvə, lobya və təbii, emal edilməmiş taxıllar kimi çoxlu lif və suehtiva edən qidaları əhatə edir.

Pritikin pəhrizində kalori saymağa ehtiyac yoxdur, lakin yeməyin orta kalori sıxlığını hesablamağı bilməlisiniz ki, sonra bu ortalamanı müəyyən rəqəmin altında saxlaya biləsiniz.

Bu proqramda idman etmək, xüsusilə yerimək qətiyyətlə tövsiyə olunur.

Pritikin taxıllar, tərəvəzlər və meyvələr kimi tamamilə emal edilməmiş və təbii karbohidrat baxımından zəngin qidaları tövsiyə edir. Veqan pəhrizinə yaxın olduğu deyilir, lakin başda balıq olmaqla digər ətləri də ehtiva edir.

Üstünlük verilən qidalar bunlardır:

• Qəhvəyi düyü
• Darı
• Arpa
• Yulaf
• Tünd yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər
• Soğan
• Kartof
• Balqabaq
• Paxlalılar
• Alma
• Armud
• Çiyələk
• Banan

Yulaf əzməsi kimi bəzi emal edilmiş qidalar plana uyğundur. Tərəvəzlərlə yeyildiyi təqdirdə hətta makaron da istehlak edilə bilər.

Digər qaydalar:

• Az miqdarda yağsız ət, toyuq və azyağlı süd məhsulları yeyilir.
• Balıq; üstünlük olaraq həftədə üç porsiya qızılbalıq və ya omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin balıqlar istehlak edilir.
• Qızardılmış qidalardan və yağlı souslardan uzaq durulur.
• Gündə üç əsas yemək və iki ara yemək yeyilir.
• Hərəkətli olmaq tövsiyə edilir.
• Duzlu qidalardan uzaq durulur.
• Süni şirinləşdiricilər istifadə edilə bilər.

Ürək-damar xəstəliklərinə faydalı ola biləcəyi düşünülür

Pritikin proqramı koronar ürək xəstəliyi riskini azalda biləcək azyağlı, aznatriumlu, yüksək lifli pəhriz və idman tövsiyə edir. Bir tədqiqatda qısamüddətli Pritikin pəhrizinin metabolik sindromlu xəstələrdə koronar ürək xəstəliyinin metabolik risk amillərinə təsiri qiymətləndirilib. Metabolik sindromu olan 67 xəstə 12-15 gün müddətində tədqiqata daxil olub. Qısamüddətli Pritikin müalicəsi ürək xəstəliyi risk amillərinin çoxunu yaxşılaşdırıb: bədən kütləsi indeksi % 3 azalıb; sistolik və diastolik qan təzyiqi, serum qlükozası və aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterininin (LDL) konsentrasiyaları % 10-15-ə qədər azalıb, serum triqliserid konsentrasiyası təxminən % 36 azalıb və xəstələrin % 37-si artıq Milli Xolesterin Təhsil Proqramının metabolik sindrom meyarlarını qarşılamamağa başlayıb. Bu məlumatlar çox azyağlı, aznatriumlu, yüksək lifli pəhriz və müntəzəm idmanla aparılan qısa müalicənin metabolik sindromlu xəstələrdə eyni vaxtda çoxsaylı ürək xəstəliyi risk amillərini azalda bildiyini düşündürür. Bununla yanaşı, bu tədqiqat Pritikin pəhrizinin xroniki xəstəliklərə təsirini ölçmək üçün həm olduqca az iştirakçı ehtiva edir, həm də qısamüddətlidir. Qidalanma ilə xəstəlik arasındakı əlaqəni araşdıran tədqiqatlar bu cür az iştirakçı ilə deyil, minlərlə şəxslə illərlə davam edən tədqiqatlardır. Bu tədqiqatın nəticələrinin daha geniş tədqiqatlarla təsdiqlənməməsi potensial faydalarına dair başqa sual işarəsidir. Həmçinin Pritikin pəhrizi dünyada ən sağlam pəhrizlərin qiymətləndirildiyi US News-in hər il yenilənən Ən Yaxşı Pəhrizlər siyahısındakı 40 pəhrizdən biri deyil.

• Ən sağlam qidalanma proqramları siyahısı 2018 — adı tez-tez çəkilən pəhrizlər haradadır?

Nəticə

• Pritikin pəhrizi arıqlada bilər.
• Bu pəhriz çox az yağ və aşağı miqdarda zülal ehtiva etdiyi üçün adətən aclıq hiss etdirə bilər. Lakin pəhrizin tərəfdarları bu çatışmazlığın liflə zəngin qidaların toxluq hissi yaratması ilə əvəzləndiyini iddia edir.
• Uzun müddət bu pəhrizə əməl etmək çətindir və qida məhdudiyyəti ehtiva edir. Qidalanmada yaranan tarazsızlıqlar başqa xəstəliklərin riskini artıra bilər. Uzun müddətdə kalsium səviyyəsinin azalmasına səbəb olur.
• Az da olsa kalori hesablaması lazımdır, bu da tətbiqi çətinləşdirir.
• Pritikin pəhrizinin prostat və süd vəzi xərçənglərinin qarşısını aldığına dair bəzi xəbərlər eşidilib, lakin onların doğruluğuna dair kifayət qədər məlumat yoxdur.
• Nəticə olaraq Pritikin pəhrizini uzun müddət tətbiq edilə biləcək sağlam pəhriz kimi tövsiyə etmirik.
• Sağlam qidalanma nədir?