Prostat xərçəngi ilə bağlı tədqiqatlar ASCO 2017-yə damğasını vurdu

ASCO 2017-yə damğa vuran iki tədqiqatın nəticəsinə görə irəliləmiş mərhələli prostat xərçəngində başlanğıc müalicəyə Abirateron asetat (Zytiga) əlavə edilməsi xərçənglə bağlı ölüm riskini ciddi dərəcədə azaldır.

Dünyada kişilərdə ən çox müşahidə edilən xərçəng prostat xərçəngidir. Erkən skrininq üsulları və insan ömrünün uzanmasına bağlı prostat xərçəngi artsa da, prostat xərçənginə bağlı həyat itkisi nisbəti çox aşağıdır. Bunda yeni hazırlanmış müalicələrin töhfəsi çox böyükdür.

Prostat xərçəngi, kişi reproduktiv vəzilərindən biri olan prostat vəzisindəki hüceyrələrin nəzarətsiz böyüməsi ilə yaranan vəziyyətdir. Prostat xərçəngi hüceyrələri böyümək üçün androgen adlandırılan kişi hormonlarına, yəni testosterona ehtiyac duyur. Prostat xərçəngi hüceyrələrinin böyümə və yayılmasının hormonal stimullara bağlı olduğunun 1940-cı illərdə kəşfi və androgenbasdırıcı müalicələrin istifadəyə başlanması ilə metastatik prostat xərçəngi müalicəsinin əsası qoyulub.

Androgenbasdırıcı müalicələrlə testosteron istehsalı basdırıla bilsə də, bədəndə və şiş daxilində testosteron və digər kişi hormonları istehsal edilməyə davam edir. Bu hormon yolunu da basdırmağı hədəfləyərək hazırlanmış dərmanlardan biri Abiraterondur (ticarət adı Zytiga). Abirateron bədəndəki digər hormonların kişi hormonuna çevrilməsinə səbəb olan fermenti (CYP17) əngəlləyərək təsir edir. 1990-cı ildə kəşf edilmiş Abirateronun bədənə yayılmış (metastatik) prostat xərçəngində klinik tədqiqatlarına 2004-cü ildə başlanıb. Zytiga (Abirateron) irəliləmiş mərhələli prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və ilk müalicə olaraq klassik androgenbasdırıcı müalicə almış, cavabsızlıqdan sonra kimyaterapiya istifadə edilmiş, bu müalicələr altında xəstəliyi irəliləmiş metastatik prostat xərçəngində 2011-ci ildə FDA təsdiqi alaraq klinik istifadəyə daxil olub. Ölkəmizdə də 3. sıra müalicə olaraq hələ istifadə edilir.

Son illərdə ən çox maraq doğuran mövzu Abireteronun regional irəliləmiş və metastatik, yəni irəliləmiş mərhələli xəstəlikdə klassik hormonal müalicəyə əlavə edilməsinin fayda verib-verməyəcəyi olub. Digər mühüm sual isə budur: xüsusilə şiş yükü çox olan irəliləmiş mərhələli prostat xərçəngli xəstələrdə klassik hormonal müalicə ilə birlikdə 2 ildir kimyaterapiya istifadə edirik. İkili hormonal müalicə strategiyası bu mərhələdə kimyaterapiya ehtiyacını aradan qaldırarmı? Başqa sözlə, “İkili hormonal müalicə başlanğıc dövrdə bizi inandıracaq uğur təqdim edərmi?” sualı olub.

Amerika Xərçəng Konqresinin (ASCO) ilk günündə edilmiş iki təqdimat bu mühüm suallarımızı ciddi dərəcədə cavablandırıb.

Təqdim edilmiş ilk tədqiqat STAMPEDE eyni zamanda Abirateronun başlanğıc müalicədə təsirini araşdıran ilk tədqiqatdır.

Tədqiqata həm regional irəliləmiş (əməliyyata uyğun olmayan), həm də bədənə yayılmış prostat xərçəngli 2000 xəstə daxil edilib. Xəstələrin %48-i regional irəliləmiş prostat xərçəngi xəstəsi idi. Bu xəstələrdən regional limfa vəzilərinə yayılması olanlara standart müalicə ilə yanaşı radioterapiya da tətbiq edilib. Nəticədə irəliləmiş mərhələli, yüksək riskli prostat xərçəngində başlanğıc müalicəyə Abirateron asetat (Zytiga) əlavə edilməsinin xərçənglə bağlı ölüm riskini %37 azaltdığı ortaya qoyulub.

3 illik sağqalım klassik hormonal müalicə qolunda %76, klassik hormonal müalicəyə Abirateron əlavə edilən qolda isə %83 müəyyən edilib. Yan təsir nisbətləri oxşar olsa da, ciddi yan təsirlərin Abireteron alan qrupda daha çox olduğu müşahidə edilib.

Abirateronla bağlı təqdim edilmiş digər tədqiqat LATITUDE idi; yeni diaqnoz qoyulmuş yüksək riskli, bədənə yayılmış prostat xərçəngli xəstələrdə klassik hormonbasdırıcı müalicəyə Abirateron əlavə edilməsi ilə xəstəliyə bağlı ölüm riskində %38 azalma əldə edildiyi ortaya qoyulub.

Bu faza III tədqiqatına ən azı iki risk amili olan 1200 xəstə daxil edilib. Risk amilləri Gleason 8 və yuxarı, üçdən çox sümük nahiyəsində metastazı olanlar, üçdən çox daxili orqana yayılması olan xəstələr kimi müəyyən edilib.

Yüksək riskli, bədənə yayılmış prostat xərçəngində standart hormonbasdırıcı müalicəyə Abirateron əlavə edilməsinin xəstəliyin pisləşməsinədək müddəti ikiqat uzatdığı (14.3 aya qarşı 33 ay), xəstəliyə bağlı ölüm riskində isə %38 azalma yaratdığı ortaya qoyulub. Ümumi orta ömür müddəti standart müalicə ilə 34 ay olduğu halda, Abirateron əlavə edilən qolda xəstələrin böyük hissəsi yaşadığından hələ müəyyən edilə bilməyib. Abirateron qolunda xərçəngin pisləşmə riskinin %53 daha az olduğu və xərçəngin böyüməsində 18 aylıq əlavə gecikmə yaratdığı müəyyən edilib. Ciddi yan təsirlər Abirateron qolunda daha çox müşahidə edilsə də, idarəolunmaz sayılmayıb.

Hər iki tədqiqatın təqdim edildiyi gün nüfuzlu tibb jurnallarından NEJM-də (New England Journal of Medicine) orijinal məqalələri dərc edilib.

Əvvəlki tədqiqatlardan yeni diaqnoz qoyulmuş prostat xərçəngli xəstələrdə standart hormonbasdırıcı müalicəyə Dosetaksel kimyaterapiyasının əlavə edilməsindən fayda görən xəstə qrupu olduğunu bilirik. Hər iki tədqiqatla oxşar faydanın Abirateron müalicəsi ilə də əldə edildiyi göstərilib.

Bu iki tədqiqatın nəticələri prostat xərçəngli xəstələrimizə müjdə xarakterindədir. Demək olar ki, 1950-ci illərdən oxşar strategiya ilə müalicə edilən prostat xərçənginin hormonal müalicəsinə yeni ümid əlavə olunub. Həmçinin qarşıdakı dövrdə bu yanaşma başlanğıcda istifadə etdiyimiz kimyaterapiya ehtiyacını da aradan qaldıra bilər.

Prostat xərçəngində yeniliklər son 10 ildə başgicəlləndirici səviyyəyə çatıb və hər keçən gün xəstələrimiz yeni müalicə seçimi ilə bu xəstəliyə bağlı ölümləri azaldır, ömür müddətlərini təəccüblü uzadır. Lakin bütün bu müsbət töhfələr ölkələr üçün maliyyə çətinlikləri də gətirir. Ümid edirik ki, gələcəkdə səhiyyədə bərabərlik prinsipindən çıxış edərək bu yeniliklər yalnız ölkəmizə deyil, bütün dünya vətəndaşlarına bərabər şəkildə əlçatan olar.

Dünyada əks-səda doğuran şərhlər

Dr. Richard Schilskynin proqnozuna görə bu məlumatlar Abirateronenun 1. xəttdə istifadəsinə yol açacaq. Hazırda dərman androgen çatışmazlığı müalicəsinin (ADT) uğursuz olduğu hallarda istifadə üçün təsdiq alıb. Lakin yeni məlumatlar onun əvvəldən ADT ilə birlikdə istifadə edildikdə mühüm fayda verdiyini göstərir.

Digər ASCO mütəxəssisi Dr. Sumanta Kumar Pal belə deyir: “Abirateron müalicəsi kimyaterapiyanı cari paradiqmadan çıxara biləcək xarakterdədir.”

Birləşmiş Krallıqdakı Kraliça Elizabeth Xəstəxanasından Dr. Nicholas James bu tədqiqatın yetkin xərçəng hallarında indiyədək bildirilmiş ən böyük sağqalım nisbətinə malik olduğunu bildirir.

Paris-Sud Universitetinin Gustave Roussy Xərçəng Mərkəzinin bölmə rəhbəri Dr. Karim Fizazi belə şərh edib: “Abirateronenun bu tədqiqatda 1. xəttdə istifadəsinin faydası əvvəlki klinik tədqiqatlarda müşahidə edilmiş dosetaksel müalicəsinin faydası ilə müqayisə edilə bilər. Bununla belə, Abirateron müalicəsi xəstə üçün daha rahat müalicə formasıdır. Abirateron alan bir çox xəstə heç bir yan təsir bildirməyib. Bu tapıntılara görə ADT müalicəsinə Abirateron və prednizolon (kortizon) əlavə edilməsi metastatik prostat xərçəngi diaqnozu yeni qoyulmuş risk altındakı xəstələr üçün yeni müalicə kimi düşünülə bilər.”

Dr. Pal belə açıqlama verib: “Bir neçə il əvvəl aparılmış CHAARTED tədqiqatı prostat xərçənginin əvvəlki tədqiqatlarının taxtını sarsıtdı. Bu tədqiqatda hormon müalicəsinə əlavə kimyaterapiya daha yüksək sağqalım şansı verdi. Kimyaterapiya və Abiraterone üçün mövcud məlumatları müqayisə etdikdə hər iki müalicədə sağqalım üstünlüyü oxşar görünür. Lakin kimyaterapiya xəstələrdə öhdəsindən gəlmək daha çətin yan təsirlər yaradır. Abirateron müalicəsi daha az yan təsirlə daha təsirli müalicə imkanı verir.”

Kaliforniya San-Fransisko Universitetindən Dr. Charles Ryan “Bu məlumatlar qətiyyən təsirlidir və metastatik xəstəliyi olan xəstələr üçün şübhəsiz müalicə nəticələrini yaxşılaşdıracaq” deyib.

Filadelfiyadakı Fox Chase Xərçəng Mərkəzinin Hematologiya və Onkologiya bölməsindən Dr. Matthew R. Zibelman belə deyib: “Bu xəstə qrupu üçün standart müalicə kimyaterapiyadır. Artıq yeni diaqnoz qoyulmuş metastatik, hormona həssas prostat xərçənginin müalicəsində daha az yan təsiri olan başqa müalicə seçiminə də malikik.”

Bununla belə, Amerika Xərçəng Cəmiyyətindən (American Cancer Society) Dr. Otis Brawley nəticələri dərhal müsbət qarşılamaq barədə xəbərdarlıq edib: “Prostat xərçəngində istifadə edilən hormon müalicəsi ürək xəstəliyinə səbəb ola bilər. Xəstələrimizi müalicəyə bağlı ürək xəstəliyindən itirməkdən qorxuruq. Bu, əslində prostat xərçəngində tətbiq etdiyimiz bütün hormonal müalicələrə aiddir. Mənim üçün dərmanın təsiri və yan təsirləri ikiağızlı bıçaqdır. Prostat xərçəngi xəstələrini müalicə etmək üçün bu yeni tətbiqdən istifadə edəcəyəm, lakin seçici olacağam. Diabeti və ya koronar arteriya xəstəliyi olan xərçəng xəstələrində bu müalicəni istifadə etməməyi seçəcəyəm. Bildirilən məlumatların gözəl tərəfləri olduğunu qəbul edirəm, lakin həkimlər kimi belə məlumatları daha diqqətlə qarşılamalıyıq.”