Rəqəmsal cihazların süni LED işıqları yuxu keyfiyyətini azaldır

Şübhəsiz, həyatımızdakı rəqəmsal vasitələri gətirdiyi rahatlıqlara görə vaxt və məkan fərqi qoymadan çox sevirik. Hansımız əlimizdə telefonla yatmamışıq və ya yataqda uzanaraq televizora baxmaq zövqünə həvəs göstərmirik? Tədqiqatlar elektron cihazların yaydığı mavi işığın sürətlə artan yuxu pozuntularının əsas səbəbi ola biləcəyinə işarə edir.

Tədqiqatda iştirak edən 17-42 yaşlı könüllülərə qısa dalğa uzunluqlu işığı kəsən eynəyi yatmazdan 3 saat əvvəl taxmaq, adi rəqəmsal həyatlarına eyni qaydada davam etmək və bu rejimi 2 həftə saxlamaq tapşırıldı. Hətta bu kiçik təcrübədə insana yatağa getməlisən mesajını verən melatonin hormonunda %58-ə qədər artım müşahidə edildi. Bu artım hətta süni yollarla əldə ediləndən də çox olaraq qeydə alındı.

Buradan çıxan ən mühüm nəticə yayılan mavi işığın yuxu keyfiyyətini mənfi təsirləndirməsidir. Yuxu isə bədənin əsas rejiminə təsir edən ən vacib amillərdən biridir.

Tədqiqatda iştirak edən 22 könüllü bu təcrübədən sonra daha rahat yatdıqlarını, yuxuya daha asan getdiklərini və yuxu müddətinin orta hesabla 24 dəqiqə daha uzun olduğunu bildirdilər.

Məlum olan ən mühüm mavi işıq mənbəyi günəş işığıdır. Lakin mavi işıqla ən çox LED (Light Emitting Diode) quruluşlu rəqəmsal məhsullarda qarşılaşırıq. Mavi işıq bədəndə oyaqlığı tətikləyib bədən saatımızı pozaraq sirkadiyalı ritmimizi (circadian rhythm), yəni bədənin nə vaxt yatıb nə vaxt oyanmalı olduğunu müəyyən edən sistemi pozur. Bu süni işıq gözlərimizdəki ipRGC (intrinsically photosensitive retinal ganglion cell) hüceyrələrini aktivləşdirərək melatonini zəiflədir. Bu da yuxusuzluq və ya yuxu pozuntusu gətirir.

Mavi işığa məruz qalma müddətimizi məhdudlaşdıran və ya mavi işığı süzən filtrlərin, mavi işığı kəsən kompüter eynəklərinin, xüsusilə zərərli şüaları əks etdirən eynək və ya linzaların istifadəsi tövsiyə edilir.

Mavi işığı kəsən eynəklərdən istifadə edərək işıq qəbuledicilərinə (fotoreseptorlara) gələn işığın qarşısını ala və beləliklə, yuxu rejimimizi pozmadan görməli olduğumuz işlərə davam edə bilərik.

Əldə edilən son məlumatlara görə ABŞ əhalisinin təxminən %50-si yuxusuzluq səbəbindən gördüyü işlərin mənfi təsirləndiyini bildirir.