Sağlam yağ nədir? Qaz yağı ən sağlam heyvani yağ ola bilərmi?

Tibbdə lipid adlandırılan yağlar pəhrizimizin və hüceyrələrimizin vazkeçilməz hissəsidir. Salat souslarından börəyə qədər yağ istifadə etmədiyimiz yemək azdır. Bəs hər yağ sağlamdırmı? Yediyimiz yağın sağlamlığını nə müəyyən edir?

Sağlam yağ nədir?

Yağlar bədəndə həm enerji mənbəyi, həm hüceyrələrin quruluş vahidi kimi istifadə olunur. Vəzifələrindən biri A, D, E və K vitaminlərinin sorulmasına vasitəçilikdir. Normal böyümə və balanslı pəhriz üçün yağ istehlakı olmalıdır. Mütəxəssislər pəhrizin 3-də 1-nin yağ olmasını tövsiyə edir. Qadınlarda orta hesabla 76 gr/gün, kişilərdə 100 gr/gün yağ istehlakı olmalıdır.

Yağları yaradan yağ turşuları qidalarda fərqli nisbətlərdə olur. 3 əsas yağ turşusu növü vardır: doymuş (saturə) və doymamış (öz daxilində doyma miqdarına görə monodoymamış və polidoymamış olaraq ikiyə bölünür).

Doymuş yağda zənciri təşkil edən karbon və hidrogen atomları arasında tək rabitələr vardır. Doymuş yağlar otaq temperaturunda bərk olan kərə yağı, qaz yağı, donuz yağı kimi heyvani yağlardır. Ət və süd məhsulları doymuş yağ turşuları ilə zəngindir. Doymamış yağlarda karbon və hidrogen atomları arasında ikiqat rabitələr vardır və otaq temperaturunda mayedir. Zeytun və günəbaxan yağı kimi.

Doymuş yağ turşuları qan xolesterinini yüksəldib ateroma piləklərinin (xalq arasında damar kirəcləşməsi) yaranmasına zəmin yaradır. Ateroma piləkləri də ürək xəstəlikləri, iflic kimi bir çox xəstəliyin səbəbidir.

Yağ istehlakını sağlam qidalanma baxımından qiymətləndirdikdə meyarlar bunlardır: həzm olunma dərəcəsi, tərkibdəki komponentlərin nisbəti və xarab olma reaksiyalarına davamlılıq. Məsələn, bitki yağları daha asan həzm olunduğu halda, marqarin kimi yağların həzm nisbəti aşağıdır.

Qaz yağı nədir?

Qaz yağının tarixi e.ə. 2500-cü illərdə Misir və Aralıq dənizi sivilizasiyalarında qazları tükü, əti və yağı üçün kökəltmək ənənəsinə dayanır. Sonra qədim yunan dastanı Odesada və Roma qeydlərində qaz və məhsullarından bəhs edilir. Eramızın 476-cı illəri ətrafında Roma imperiyası süqut etdikdən sonra qaz Avropa kəndlilərinin iqtisadiyyatının ayrılmaz hissəsi oldu. 19. əsrdə Avropada nağıllarda keçir. 1930-40-cı illərdə qaz yağı Avropada tibbi istifadə edilməyə başlandı. Qəhvəyi kağıza çəkilmiş qaz yağı soyuqdəymə müalicəsi üçün sinəyə qoyulurdu. Boğaz ağrıları da onunla müalicə edilməyə çalışılırdı. Bugünkü Avropada qaz yağı xüsusilə Fransada ənənəvi yeməklərə dad vermək üçün istifadə olunur.

Ölkəmizdə çox yayılmasa da, Trakya, Kars, Erzurum və Ağrı tərəflərində daha çox yeməklərə dad vermək üçün istifadə olunan qaz yağı ürək dostu yağ da sayılır. Qaz yağının 100 qramında 32.7 gr doymuş yağ olduğu halda, kərə yağında 54 qram vardır (yəni doymuş yağ tərkibi nisbətən aşağı heyvani yağdır). Həmçinin qaz yağı polidoymamış yağ turşuları və ürək dostu kimi tanınan olein turşusu tipli monodoymamış yağ turşuları ilə digər heyvani yağlardan daha zəngindir. Olein turşusu yaxşı xolesterin adlandırdığımız, ürək damar tutulmasından qoruyan HDL xolesterinin qandakı səviyyəsini artırır.

Son illərdə yağ mübadiləsi dəyişikliklərininxərçəng metastazlarındarol oynadığını göstərən elmi sübutlar təqdim edilmişdir. Buna görə qidalanmada doymuş/heyvani yağları azaltmaq və ya ən sağlam heyvani yağı seçmək fikri üstünlük qazanmağa başlamışdır.

Nəticədə heyvani yağlar xolesterin və doymuş yağ nisbəti yüksək olduğuna görə qidalanmada payı azaldılmalı məhsullardandır. Bununla belə, qaz yağı daha az doymuş yağ turşusu ehtiva edən heyvani yağdır. Heyvani yağ seçiləcəksə, yuxarıdakı üstünlüklərinə görə qaz yağı seçilə bilər.