Süd vəzi xərçəngi xəstələrində fertilitenin qorunması və köməkçi reproduktiv üsullar

Müalicəyə fasilə vermək narahatlığı

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan gənc qadınlar üçün müalicə zamanı və sonrasında fertilite mühüm narahatlıq mənbəyidir. Xüsusilə hormon reseptoru müsbət erkən mərhələ süd vəzi xərçəngində adyuvant hormon supressiyası müalicəsi 5 ilə 10 il arasında davam edə bilər və bu müddət fertilite baxımından həlledici əhəmiyyət daşıya bilər. Süd vəzi xərçənginin müalicəsi zamanı və sonrasında fertilitenin qorunması və hamiləlik cəhdi ilə bağlı əsas narahatlıqlardan biri adyuvant endokrin (hormon supressiyası) müalicəsinə müvəqqəti fasilənin və ya köməkçi reproduktiv üsulların süd vəzi xərçənginin təkrarlanma riskini artırıb-artırmamasıdır.

POSITIVE araşdırması

POSITIVE araşdırması bu narahatlıqları cavablandırmaq üçün hazırlanıb, süd vəzi xərçəngi xəstələrində hamiləlik cəhdlərinin təhlükəsizliyini və təsirliliyini qiymətləndirib. Araşdırma 29 may 2024 tarixində JCO jurnalında dərc olunan “Fertility Preservation and Assisted Reproduction in Patients With Breast Cancer Interrupting Adjuvant Endocrine Therapy to Attempt Pregnancy” adlı məqalədə ətraflı təsvir olunub.

POSITIVE araşdırmasının nəticələri

1. Endokrin müalicəyə fasilənin təsirləri

POSITIVE araşdırmasının əsas təhlili adyuvant endokrin müalicənin müvəqqəti dayandırılmasının süd vəzi xərçənginin nəticələrinə təsirini araşdırıb.

• Median 41 aylıq izləmə müddətində müalicəyə fasilənin residiv (təkrarlanma) riskini artırmadığı müşahidə olunub.
• Beləliklə, müalicəyə müvəqqəti fasilə düzgün idarə olunduqda təhlükəsiz seçim ola bilər.

2. Köməkçi reproduktiv üsulların təhlükəsizliyi

• Araşdırmada köməkçi reproduktiv üsuldan istifadə edən xəstələr spontan hamilə qalanlarla müqayisə olunub:
• Köməkçi reproduktiv üsuldan istifadə edən xəstələrdə xərçəngin təkrarlanması baxımından mənfi təsir müşahidə edilməyib.
• Bu nəticə köməkçi reproduktiv üsulların süd vəzi xərçəngi xəstələrində təhlükəsiz istifadə oluna biləcəyini dəstəkləyir.

3. Yaşa görə hamiləliyin uğuru

• 35 yaşdan kiçik qadınlar: 80% hissəsində ən azı bir uğurlu hamiləlik əldə olunub.
• 40-42 yaşlı qadınlar: 50% hissəsində uğurlu hamiləlik əldə olunub.
• Köməkçi reproduktiv üsuldan istifadə yaşla bağlı hamiləlik uğurundakı fərqlərin azaldılmasında mühüm rol oynayıb.

Hamiləliyin uğuruna təsir edən amillər

Yaş

• Yaş hamiləliyin uğurunu müəyyən edən əsas amillərdəndir. Gənc yaşda hamiləlik cəhdi uğur ehtimalını artırır.

Kimyaterapiya istifadəsi

• Qonadotoksik kimyaterapiya: siklofosfamid və antrasiklin tərkibli rejimlər daha yüksək sonsuzluq riski daşıyır.
• GnRH analoqları ilə yumurtalıq fəaliyyətinin supressiyası bu riskləri azalda bilər.

Köməkçi reproduktiv üsuldan istifadə

• Köməkçi reproduktiv üsullar xüsusilə kimyaterapiya alan və əvvəllər doğuş etməmiş qadınlarda hamiləlik tezliyini artırır.
• Müalicəyə vaxt ayıra bilməyən və ya sosial-iqtisadi səbəblərlə köməkçi reproduktiv üsullara çıxışı olmayan xəstələr üçün alternativ strategiyalar təklif oluna bilər.

GnRH analoqlarının rolu

GnRH analoqları və fertilitenin qorunması

GnRH analoqları hipotalamusdan ifraz olunan qonadotropin azadedici hormonun (GnRH) sintetik törəmələridir. Aqonistlər və antaqonistlər olaraq iki qrupa bölünür.

GnRH analoqlarına aşağıdakı hallarda ehtiyac olur: 

• Hormon reseptoru müsbət süd vəzi xərçəngi olan və menopauzaya girməmiş qadınlarda estrogenin supressiyası lazım olduqda
• Kimyaterapiyaya başlamazdan əvvəl fertilitenin qorunması planlaşdırıldıqda
• Yüksək riskli xəstələrdə yumurtalıq supressiyası müalicəsi uyğun sayıldıqda

Müalicə adətən kimyaterapiya zamanı və ya sonrasında müəyyən protokollarla 2-5 il tətbiq oluna bilər. Müddət xəstənin ümumi vəziyyətindən, şişin mərhələsindən və menopauzadan sonrakı hormon səviyyələrinin izlənməsindən asılıdır.

GnRH analoqlarının kimyaterapiya zamanı istifadəsi yumurtalıq çatışmazlığı riskini azalda bilər:

• Meta-təhlillər GnRH analoqlarının hamiləlik tezliyini artıra biləcəyini göstərib.
• Köməkçi reproduktiv üsullara çıxışı olmayan xəstələrdə GnRH analoqları yaxşı alternativ ola bilər.

Endokrin müalicəyə qayıdış və müalicəyə riayət

Müalicəyə qayıdış tezliyi

POSITIVE araşdırmasında xəstələrin 74% hissəsi hamiləlik cəhdindən sonra endokrin müalicəyə qayıdıb. Bu göstərici ümumi süd vəzi xərçəngi populyasiyası ilə müqayisədə yüksəkdir.

• Müalicəyə riayət strategiyaları: Hamiləlik cəhdi zamanı müalicəyə fasilə bəzi xəstələrdə müalicəyə riayəti artırıb.

Uzunmüddətli izləmə

Hormona həssas süd vəzi xərçənglərində təkrarlanma riski uzun illər davam edə bilər:

• Araşdırmada iştirakçıların 10 il izlənməsi planlaşdırılır.
• Uzunmüddətli məlumatlar sonrakı hamiləlik nəticələri və xərçəngin təkrarlanması barədə daha çox bilik verəcək.

Yüksək riskli xəstələr və hamiləliyin planlaşdırılması

3-cü mərhələ xəstələri üçün tövsiyələr

3-cü mərhələ hormon reseptoru müsbət süd vəzi xərçəngi olan qadınlar üçün hamiləlik tövsiyələri daha mürəkkəbdir:

• Yüksək təkrarlanma riski: Hamiləlik təkrarlanma riskini artırmasa da, bu xəstələrdə risk ətraflı qiymətləndirilməlidir.
• Fərdi yanaşma: Xəstənin yaşı, ümumi sağlamlığı və hamiləlik arzusu nəzərə alınaraq fərdi plan hazırlanmalıdır.

CDK4/6 inhibitorları və fertilite

Adyuvant müalicədə istifadə olunan CDK4/6 inhibitorlarının (məsələn, abemasiklib və ribosiklib) fertiliteyə təsirləri hələ araşdırılır.

• Bəzi araşdırmalar bu dərmanların yumurtalıq funksiyalarına təsirinin minimal olduğunu irəli sürür.
• Bu xəstələr üçün GnRH analoqları ilə yumurtalıqların qorunması strategiyaları nəzərdən keçirilə bilər.

Ümumi tövsiyələr və gələcək tədqiqatlar

Xəstəyə uyğun məsləhətləndirmə

• Hamiləlik planları xəstə ilə erkən dövrdə müzakirə edilməlidir.
• Əvvəllər doğuş etməmiş və gənc yaşda diaqnoz qoyulmuş xəstələrə fertilitenin qorunması seçimləri ətraflı təqdim edilməlidir.

Şərh

POSITIVE araşdırmasının sonrakı təhlilləri xüsusilə ana südü ilə qidalandırma, yumurtalıq ehtiyatı və uzunmüddətli fertilite nəticələrinə yönələcək. Bundan əlavə, müxtəlif müalicə rejimlərinin fertiliteyə təsirləri daha çox araşdırılmalıdır.

Nəticə olaraq, POSITIVE araşdırması hormon reseptoru müsbət süd vəzi xərçəngi xəstələrində hamiləlik cəhdinin təhlükəsiz olduğunu və köməkçi reproduktiv üsulların uğurlu hamiləlik tezliyini artıra biləcəyini göstərib. Adyuvant endokrin müalicəyə müvəqqəti fasilə düzgün idarə olunduqda təkrarlanma riskini artırmır. Gələcək araşdırmalar uzunmüddətli nəticələri və yeni müalicələrin fertiliteyə təsirlərini daha yaxşı anlamağa kömək edəcək.