Süd vəzi xərçəngli xəstələrdə sağalmadan sonrakı izləmələrdə lazımsız müayinələr istəməməliyik!

Süd vəzi xərçənginə tutulan xəstənin ən böyük arzusu xəstəlikdən qurtulmaqdır. İlkin diaqnozda xəstəliklə bağlı ölüm qorxusu ən yüksək səviyyədədir. Metastaz verməmiş erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində həkim tətbiq edəcəyi müalicələrdən sonra xəstənin xəstəlikdən qurtulacağını izah etdikdə xəstə üçün rahat nəfəs alma prosesi başlayır. Əməliyyat, kimyaterapiya və lazım gəldikdə radioterapiyadan sonra əsas müalicələr tamamlanır və xəstə izləməyə alınır.

Bu prosesə başlamazdan əvvəl həkim intensiv müalicə prosesinin tamamlandığını, xəstənin xəstəlikdən qurtulduğunu və artıq izləmə proseslərinin başlayacağını izah edir. Təxminən 6 ay davam edən intensiv müalicə prosesində xəstə onkologiya komandasına çox bağlanmış və demək olar ki, bu komanda ilə yaşamağa başlamışdır. Bu prosesdə süd vəzi xərçəngli xəstənin səhiyyə komandasına yaxın olması həm də özünü təhlükəsiz hiss etdirir. Lakin bu müddət tamamlanır, səhiyyə komandası ilə yaxın təmasın vaxtı bitir və 3-6 aydan bir izləmələr başlayacaq. Xəstə əvvəlki həyatına dönəcək və gündəlik həyatına qaldığı yerdən davam etməyə başlayacaq.

Məhz bu prosesdə xəstəni yeni qorxu bürüyür. Bu qorxunun adı süd vəzi xərçənginin residivi, yəni xəstəliyin yenidən qarşısına çıxması, təkrarlanma qorxusudur. Sağalmış süd vəzi xərçəngi xəstəsi izləmələrdə özü üçün hər şeyin edilməsini və lazım gələrsə çoxlu müayinə aparılaraq hər yoxlamada xəstəliyinin təkrarlanıb-təkrarlanmadığının və ya təkrarlanmayacağının izah edilməsini istəyir. Bu yazımızda sizi müalicələrdən sonrakı izləmə prosesində lazımsız aparılan müayinələr barədə məlumatlandırmaq istədik.

ASCO 2017-də təqdim edilmiş tədqiqata görə izləmədə olan erkən mərhələli süd vəzi xərçəngli xəstələrə lazım olduğundan artıq şiş göstəricisi (marker), qan testi və görüntüləmə testləri aparılır.

Tədqiqat

Tədqiqat çərçivəsində ABŞ-ın Şərqi Vaşinqton bölgəsində erkən mərhələli süd vəzi xərçəngli 2156 xəstənin 2007- 2015-ci illərə aid sığorta qeydləri araşdırılıb. Xəstələrin %84-ü 1. mərhələli, %16-sı 2. mərhələli süd vəzi xərçənginə malik idi.

Bütün xəstələr müalicədən sonra izləməyə alınıb. İzləməyə alınmış xəstələr şiş markeri qan testlərinin (CEA, CA 15-3, CA 27.29) və qabaqcıl görüntüləmə üsullarının (PET, kompüter tomoqrafiyası və sümük müayinəsi) tətbiq edilib-edilməməsi baxımından araşdırılıb. Nəticədə xəstələrin 3-də 1-indən çoxuna (%37) lazımsız şiş markeri qan testi istənildiyi tapılıb. Həmçinin xəstələrin təxminən 5-də 1-inə (%17) lazımsız qabaqcıl radioloji görüntüləmə aparıldığı da müəyyən edilib.

Hansı xəstələr müalicədən sonra daha yaxından izlənməlidir?

Başlanğıcda şiş ölçüsü 5 cm-dən böyük olan və ya 3-dən çox qoltuqaltı limfa düyünü yayılması/metastazı olan mərhələ 2B və ya mərhələ 3 xəstələr yüksək riskli sayılır və izləmələrində yuxarıda sadaladığımız testlər istənilə bilər. Lakin izləmə prosesindəki daha erkən mərhələli süd vəzi xərçəngli xəstələrdə əllə hiss edilən yeni kütlə, uzunmüddətli ağrı kimi şübhəli şikayətlər yoxdursa, lazımsız müayinələr istənilməməlidir.

Şiş markeri qan testi və ya qabaqcıl görüntüləmə üsullarının lazımsız tətbiqinin stress, vaxt və maliyyə itkisi kimi bir çox çatışmazlığı var. Həmçinin heç bir şikayəti olmayan xəstələrdə şiş markeri müayinələrinin aparılması xəstəliyin təkrarlanmasının erkən aşkarlanması baxımından da təsirli deyil.

Xəstəliyin təkrarlanma riski qoruyucu - adjuvant müalicələrlə minimuma endirilməyə çalışılsa da, xəstəliyin təkrarlanma qorxusu xəstə və yaxınlarının yaşadığı ən əsas narahatlıqdır. Bu prosesdə psixoloji dəstək məqsədli tətbiqlərin xəstələrin narahatlıqlarını ciddi dərəcədə azaltdığı və xəstələr xərçəngin təkrarlanıb-təkrarlanmayacağının bəzən dəqiq proqnozlaşdırıla bilməyəcəyi həqiqətini qəbul etdikdə qorxularını daha asan aşdıqları görülüb. Bundan əlavə, erkən mərhələli süd vəzi xərçənginin izlənməsində lazımsız testlərin istənilməsinin qarşısını almağın ən yaxşı yolu ilk növbədə həkim təlimi kimi görünür.