در پیگیری بیماران سرطان پستان پس از بهبودی، نباید آزمایش‌های غیرضروری درخواست کنیم!

سرطان پستان : بزرگ‌ترین آرزوی بیماری که به آن مبتلا شده، رهایی از بیماری است. هنگام تشخیص اولیه، ترس از مرگ ناشی از بیماری در بالاترین حد قرار دارد. سرطان پستانِ بدون متاستاز در مرحله زودرس، پس از آنکه پزشک توضیح می‌دهد بیمار با درمان‌هایی که انجام خواهد شد از بیماری رهایی خواهد یافت، دوره‌ای از آسودگی برای بیمار آغاز می‌شود. پس از جراحی، شیمی‌درمانی و در صورت نیاز پرتودرمانی، درمان‌های اصلی به پایان می‌رسند و بیمار وارد دوره پیگیری می‌شود.

پیش از آغاز این دوره، پزشک توضیح می‌دهد که درمان فشرده پایان یافته، بیمار از بیماری رهایی یافته و اکنون پیگیری‌ها شروع می‌شوند. در دوره‌ای که حدود 6 ماه طول می‌کشد، درمان فشرده باعث شده بیمار بسیار به تیم انکولوژی وابسته شود و تقریباً با این تیم زندگی کند. در این مدت، نزدیک بودن بیمار مبتلا به سرطان پستان به تیم درمان، به او احساس امنیت هم می‌دهد. اما این دوره پایان می‌یابد، زمان ارتباط نزدیک با تیم درمان تمام می‌شود و پیگیری‌ها هر 3-6 ماه آغاز خواهند شد. بیمار به زندگی قبلی خود بازمی‌گردد و زندگی روزمره را از جایی که متوقف کرده بود از سر می‌گیرد.

درست در همین دوره، ترسی تازه بیمار را فرا می‌گیرد: عود سرطان پستان، یعنی روبه‌رو شدن دوباره با بیماری، یا همان ترس از عودبیماری. بیمار بهبودیافته از سرطان پستان می‌خواهد در پیگیری‌ها همه اقدامات لازم برایش انجام شود و در صورت نیاز، با انجام آزمایش‌های متعدد در هر ویزیت به او توضیح داده شود که بیماری‌اش عود کرده یا خواهد کرد یا خیر. در این نوشته می‌خواهیم شما را درباره آزمایش‌های غیرضروری که پس از درمان در دوره پیگیری انجام می‌شوند آگاه کنیم.

بر اساس مطالعه‌ای که در ASCO 2017 ارائه شد، برای بیماران سرطان پستان در مراحل زودرس که تحت پیگیری هستند، بیش از میزان لازم نشانگرهای توموری (مارکر)، آزمایش خون و آزمایش‌های تصویربرداری درخواست می‌شود.

مطالعه

در این مطالعه، در شرق واشینگتنِ ایالات متحده آمریکا، در مراحل زودرس سرطان پستان، سوابق بیمه 2156 بیمار مربوط به سال‌های 2007- 2015 بررسی شد. %84 بیماران در مرحله 1 و %16 در مرحله 2 سرطان پستان قرار داشتند.

همه بیماران پس از درمان تحت پیگیری قرار گرفتند. بررسی شد که آیا برای این بیماران آزمایش خون نشانگرهای توموری (CEA، CA 15-3، CA 27.29) و روش‌های پیشرفته تصویربرداری (PET، توموگرافی کامپیوتری و اسکن استخوان) انجام شده است یا خیر. در پایان مشخص شد از هر 3 بیمار، برای بیش از 1 نفر (%37)، آزمایش خون غیرضروری نشانگر توموری درخواست شده است. همچنین از هر 5 بیمار، برای حدود 1 نفر (%17)، تصویربرداری رادیولوژیک پیشرفته غیرضروری انجام شده بود.

کدام بیماران پس از درمان باید با دقت بیشتری پیگیری شوند؟

بیمارانی که در آغاز، اندازه تومورشان بیش از 5 cm بوده یا در بیش از 3 گره لنفاوی زیربغل گسترش بیماری/متاستاز داشته‌اند و در مرحله 2B یا مرحله 3 هستند، پرخطر محسوب می‌شوند و ممکن است آزمایش‌های گفته‌شده در پیگیری آن‌ها درخواست شود. اما برای بیماران سرطان پستان در مراحل زودرس‌تر که در دوره پیگیری هستند، اگر علائم مشکوکی مانند توده جدید قابل لمس یا درد طولانی‌مدت ندارند، نباید آزمایش‌های غیرضروری درخواست شود.

انجام غیرضروری آزمایش خون نشانگر توموری یا روش‌های پیشرفته تصویربرداری، معایب بسیاری مانند استرس، اتلاف زمان و هزینه دارد. همچنین بررسی نشانگرهای توموری در بیمارانی که هیچ شکایتی ندارند، برای تشخیص زودهنگام عود بیماری نیز مؤثر نیست.

خطر عود بیماری با درمان‌های پیشگیرانه ـ ادجوانت تلاش می‌شود به کمترین حد برسد، اما ترس از بازگشت بیماری همچنان مهم‌ترین نگرانی بیمار و نزدیکان اوست. دیده شده است که در این دوره، اقدامات حمایت روان‌شناختی نگرانی بیماران را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد و هنگامی که بیماران این واقعیت را می‌پذیرند که گاهی نمی‌توان به‌روشنی پیش‌بینی کرد سرطان عود خواهد کرد یا خیر، آسان‌تر بر ترس خود غلبه می‌کنند. همچنین به نظر می‌رسد بهترین راه پیشگیری از درخواست آزمایش‌های غیرضروری در پیگیری سرطان پستانِ مرحله زودرس، در گام نخست آموزش پزشکان باشد.