Taun 1894 – Tanrının qəzəbi Qara ölüm

Jurnalist Edward Marriott belə yazmışdı:
"Taun. Sözün özü belə qorxunc əks-səda daşıyır. Başqa heç bir xəstəliyin qiyamət gücünə malik olduğunu iddia etmək olmaz: əsrlərlə yuxuda qala və sonra xalqları məhv edəcək güclə yenidən ortaya çıxa bilər."
Honq Konqda taun epidemiyası yayıldıqda Honq Konqun iki yüksək səviyyəli alimi olan fransız-isveçrəli həkim Alexandre Yersin və yapon həkim Shibasaburo Kitasato arasındakı amansız yarışın sonunda taunun bakterial mənşəyi nəhayət aydınlaşdırıldı. Həkim Yersin taunu hazırda Yersinia pestis adlandırılan çubuqşəkilli bakteriya ilə əlaqələndirdi. Taun haqqında məşhur şəxslərin şərhləri isə;
- Tarixçi Norman F. Cantor: "1348-49-cu illərdəki Qara ölüm Avropa və bəlkə də dünya tarixindəki ən böyük biotibbi fəlakətdir."
- Ərəb tarixçi İbn Xəldun: "Şərq və Qərb sivilizasiyası xalqları məhv edən və əhalini yox edən dağıdıcı taun epidemiyası qarşısında diz çökdü.”
14-cü əsrin taunu – adətən Qara ölüm adlandırılır – səbəbindən Avropa əhalisinin üçdə birindən çoxu da daxil olmaqla dünya üzrə təxminən 75 milyon insan həyatını itirdi. Taunun adətən siçanlar və birələr tərəfindən daşınan Yersinia pestis və ya onun variantlarından qaynaqlandığı qəbul edilir. Tauna yoluxan insanların limfa düyünləri şişir və bir neçə gün ərzində həyatlarını itirə bilərlər. Avropalılar xəstəliyin səbəbi haqqında astroloji qüvvələr və ya Tanrının qəzəbi kimi nəzəriyyələr irəli sürmüşlər.
Yazıçılar Lloyd və Dorothy Moote: "Koch və Pasteurun işlərini əsas götürən Yersin və Kitasatonun nailiyyətləri ilə 20-ci əsrin mikrob ovçuları uzun zamandır axtarılan taun müalicəsində istifadə edilə biləcək möcüzə dərmanları [antibiotikləri] hazırlayacaqdı."
Yazıdakı şəklin izahı: 1656-cı ildə Romalı bir həkimin rəsmi: 17-ci əsr Avropa epidemiyasında həkimlər taundan qorunmaq üçün uzun dimdikli maskalar, dəri əlcəklər və uzun şalvarlar geyinirdi.
Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Shibasaburo Kitasato (1853–1931), Alexandre Emile Jean Yersin (1863–1943)
- Əvvəlki mövzu: Adrenalinin kəşfi 1893 – Bədən funksiyalarında əhəmiyyəti
- Sonrakı mövzu: D.D. Palmer və kiropraktik (xiropraktik) tətbiq 1895
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.