Təkrarlayan yumurtalıq (over) xərçəngində isti kimyaterapiya (hipertermik kimyaterapiya) ilə birlikdə əməliyyat

Əvvəlki yazımızda təkrarlayan (residiv vermiş) yumurtalıq xərçəngində seçilmiş xəstələrdə əməliyyatın əhəmiyyətli dərəcədə fayda verə biləcəyini izah etdik. Əməliyyatdan dərhal sonra isti kimyaterapiya tətbiqi müalicə seçimlərindən biri olsa da, üstünlük verilən və faydası sübut olunmuş seçim deyil. Hazırda davam edən genişmiqyaslı randomizə olunmuş tədqiqatın nəticəsi açıqlanmadan gündəlik praktikada istifadəsinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Lakin qarın daxilinə tətbiq olunan isti kimyaterapiya öz təbiəti etibarilə xəstələri və həkimləri həmişə cəlb etmişdir. Biz də bu qədər maraq çəkən və maraq oyadan müalicə formasını və sübuta əsaslanan istifadə sahəsini izah etmək istədik.

Qarın daxilinə tətbiq olunan isti kimyaterapiyanın elmi adı Hipertermik İntraperitoneal Kimyaterapiya (HİPEK)-dir. Aparılan tədqiqatlarda bu müalicə seçiminin qarın daxilinə məhdud səviyyədə yayılmış, xüsusilə musinoz yoğun bağırsaq xərçəngli xəstələrdə tətbiqi müalicə uğuruna əhəmiyyətli töhfə vermişdir. Bu uğurdan yola çıxılaraq illər ərzində xüsusilə yüksək riskli yumurtalıq xərçəngli xəstələrdə istifadə edilmiş və ilk əməliyyatdan sonra tətbiq olunduğu xəstələrdə fayda verdiyi göstərilmişdir. Lakin üsulun çətinliyi və prosedurdan sonra yüksək nisbətdə görülən yan təsirlər səbəbindən müalicə təlimatlarında mütləq tövsiyə edilən müalicə üsulu kimi yer ala bilməmişdir.

HİPEK necə tətbiq olunur?

Qarındakı bütün şişlər cərrahi yolla mümkün qədər təmizləndikdən sonra, infuziya məhlulunda 42 dərəcəyədək qızdırılmış kimyaterapiya dərmanı xəstə ümumi anesteziya altında yatmağa davam edərkən 2 saat ərzində xüsusi cihazlar vasitəsilə qarın boşluğunda dövr etdirilir. Xərçəng hüceyrələrinin istiyə (hipertermiyaya) normal hüceyrələrdən daha həssas olduğu məlumdur. Qızdırılmış kimyaterapiyanın qarın daxilinə tətbiqi dərmanın şişə həm daha yaxşı, həm də çox daha yüksək konsentrasiyada nüfuz etməsinə imkan verir. Lakin üsulun tətbiqindəki çətinlik, xərc və müalicə ilə bağlı yan təsirlər mümkün faydanı kölgədə qoyur.

Nəticə etibarilə, yumurtalıq xərçəngində qarın daxilinə tətbiq olunan isti kimyaterapiya kimi tanınan HIPEK seçilmiş xəstələrdə və təcrübəli komandalar tərəfindən ilk cərrahi əməliyyatdan sonra üstünlük verilə biləcək müalicə üsulu kimi görünsə də, hələ müalicə təlimatlarında öz yerini ala bilməmişdir. Dərc olunmuş çoxsaylı klinik hal seriyalarında və retrospektiv təhlil tədqiqatlarında residiv vermiş xəstələrdə faydalı olduğu iddia edilir. Residiv vermiş xəstələrdə yaxşı planlaşdırılmış müqayisəli tədqiqat davam edir və gündəlik praktik tətbiqə keçməzdən əvvəl bu tədqiqatın nəticəsi gözlənilməlidir.