Xərçəng müalicəsində qreypfrut və nar kimi qidalardan niyə çəkinmək lazımdır?

Bəzi qida və alternativ tibb məhsullarındakı maddələr xərçəng dərmanınızla qarşılıqlı təsirə girərək yan təsirlərə və ya dərmanın effektivliyinin azalmasına səbəb ola bilər. Xərçəng dərmanları ilə qarşılıqlı təsiri demək olar ki, hamıya məlum olan qida qreypfrutdur. Bəs kimyaterapiya dərmanları ilə yalnız qreypfrutmu qarşılıqlı təsir edir? Müalicəyə təsir edə biləcək başqa qida və məhsullar varmı, bunlar necə təsir edir?

Xərçəng dərmanları da daxil bütün dərmanlar işləmək üçün bədənə alındıqdan sonra bağırsaqda parçalanıb sorulmalı (absorbsiya), qanla yayılmalı və metabolizə edilməlidir. Sonra bədəndən uzaqlaşdırılmalıdır. Dərmanı ağızdan tablet, kapsul və ya maye kimi qəbul edəndə proses bağırsaqda parçalanma və sorulma ilə başlayır, metabolizə olunmaqla davam edir. Qidalar üçün də belədir: yeyildikdən sonra bağırsaqda parçalanıb həzm olunur, sorularaq qana qarışırlar. Qana qarışan qidalar əvvəl qaraciyərə daşınır və metabolizə edilməyə davam edir.

Bədənə alınan maddələrin bir hissəsi quruluşumuza daxil olur, bir hissəsi yığılır (məsələn, yağ kimi), bir hissəsi xaric edilir. Bir dərmanın metabolizə olması onun bioloji çevrilməsini ifadə edir və bu proses biotransformasiya da adlanır. Qaraciyər, böyrək, bağırsaq, dəri və ağciyərdə baş verən metabolizm müxtəlif ferment sistemləri ilə aparılır. Ən mühümləri CYP3A fermentləridir.

CYP3A fermentləri nədir?

Sitoxrom P (CYP) fermentləri adlanan qrupun maddələrin bağırsaqda sorulması və digər orqanlarda metabolizə olunması prosesinin hissəsi olduğunu bilirik.

CYP3A adlı qrup da daxil olmaqla çoxlu CYP fermenti var. Bu qrupa CYP3A4 və CYP3A5 fermentləri daxildir. Bunlar dərmanların bağırsaqdan necə sorulması üçün vacibdir.

Bəzi qida və dərmanlar CYP3A-ya təsir edir. Bu fermentlər sorulan xərçəng dərmanının miqdarını dəyişə bilər; dərmanı daha güclü və ya zəif edir.

Xərçəng müalicəsi zamanı uzaq durulmalı qidalar

Qreypfrut çəkinilməli ən yayğın qidalardandır; onda CYP3A-nı bloklayan (inhibə edən) maddə var. Lakin bu maddə müxtəlif konsentrasiyalarda başqa meyvələrdə də olur.

• qreypfrut və şirəsi
• qırmızı portağal 
• nar 
• ulduz meyvəsi (karambola)

Xərçəng müalicəsi zamanı bu meyvələri müntəzəm yeməkdən, xüsusilə şirəsini sıxıb içməkdən çəkinmək lazımdır. Lakin bunu bilmədiyi üçün yemiş xəstə çox böyük səhv etdiyini düşünməməlidir. Çox istəsəniz bir dilim qreypfrut və ya 1 qaşıq nar yeməyin maneəsi yoxdur, lakin adi istehlak miqdarına çatmamalısınız.

Dərmanlar

CYP3A fermentlərinin işinə təsir edə bilən çoxsaylı dərman növü var:

• bəzi antibiotiklər (eritromisin, klaritromisin)
• bəzi xərçəng dərmanları (ifosfamid, tamoksifen, vinblastin, imatinib)
• göbələk əleyhinə dərmanlar
• HIV müalicələri
• epilepsiya dərmanları (antikonvulsantlar)
• kalsium kanalı blokatorları adlanan dərmanlar
• antidepressantlar
• statinlər (xolesterinazaldıcılar)
• steroidlər

Bitki əlavələri (fitoterapiya məhsulları)

CYP3A fermentlərinə güclü təsir edən çoxlu fərqli bitki əlavəsi də var: 

• Sarı kantaron 
• Qara ilanotu
• Jenşen 
• Ginko biloba 
• Alaqanqal

Buna görə onkoloqunuza qəbul etdiyiniz bitki əlavələri, müntəzəm dərmanlar, konsentrat qida məhsulları və xüsusi pəhriziniz barədə məlumat vermək çox vacibdir. Həkim CYP3A fermentlərinə, nəticədə xərçəng müalicənizə təsir edə bilən dərman və ya əlavə qəbul edib-etmədiyinizi deyə bilər. Başqa sağlamlıq probleminə görə CYP3A-ya təsir edən dərman almaq məcburiyyətindəsinizsə, həkim xərçəng dərmanının dozasını tənzimləyəcək.