Xərçəng niyə daha çox yaşlılıqda görülür? İrəli yaşda müalicəyə yanaşma

Xərçəngin yaranması və inkişafında ən mühüm risk amili yaşdır. Xərçəng xəstələrinin yüzdə 60-ı 65 yaş və yuxarıdır. Yaşın xərçənginiz və müalicənizdə mühüm amillərdən biri olduğunu bilməlisiniz.

Ən yaxşı müalicə planı ümumi sağlamlığa, həyat tərzinə, seçimlərə və digər amillərə görə dəyişir. Sizin üçün hazırladığımız bu yazı yaşlı dövrdə xərçəngin görülmə səbəbləri, narahatlıqların öhdəsindən gəlmə yolları, müalicə və sağalma planlarınıza kömək edə biləcək məlumatları ehtiva edir.

Xərçəng niyə yaşlılıq xəstəliyidir?

Məlum olduğu kimi xərçəngin əsas səbəbi, DNA-da yaranmış zədələrin yığılması nəticəsində hüceyrənin nəzarətsiz çoxalmasıdır. Gündəlik həyatda çoxlu kanserogenə məruz qalırıq. Orqanizmimizdəki DNA təmir sistemi, DNA zədələrini effektiv bərpa edir. Bundan başqa, immun sistemi hüceyrələrimiz də nəzarətsiz çoxalan hüceyrələri aradan qaldırır. Yaş artdıqca və kanserogenlərə məruzqalma çoxaldıqca DNA zədələri effektiv bərpa edilmir, immun sistemi də zəifləyir. Əsasən bunların nəticəsində hüceyrələrdə anormal çoxalma yaranır.

Xərçəng yaşlılıq xəstəliyi olsa da, gənc yaşlarda da görülür. Bu vəziyyətin yaranmasında irsi amillər, kanserogenlərə intensiv məruzqalma və həyat tərzi təsirlidir.

İrəli yaş xərçəng müalicəsinə necə təsir edə bilər?

Yaşlı xərçəng xəstəsisinizsə, müalicənin sizə necə təsir edəcəyini bilmək vacibdir. Müalicə zamanı narahat olduğunuz məsələlər və suallarınız ola bilər. Bunu tibbi komandanıza deyə, soruşa bilərsiniz. Sizə dəstək verən tövsiyələr təqdim edərlər. Qarşılaşa biləcəyiniz mümkün vəziyyətlərə nümunələr və həll ipucları:

• Əlavə xəstəliyiniz və ya məhdudiyyətiniz varsa, bütün dərmanlarınız və müalicə planınız barədə həkiminizlə danışmaqdan çəkinməyin. Onkoloqunuzun digər həkimlərinizlə əlaqə saxladığına əmin olun. Vəziyyətinizi bilmək bütün tibbi komandanız üçün vacibdir.
• Müalicəyə getmək və qəbul vaxtı almaq barədə narahatsınızsa, müalicə seçimlərini ailəniz və tibbi komandanızla müzakirə edin. Xərçəngə qulluq komandasındakı sosial işçi seçimlərinizi öyrənməyə kömək edə bilər. 
• Gündəlik fəaliyyətlərdə (alış-veriş, geyinmək və ya ailənizə qulluq kimi) yardıma ehtiyacınız ola bilər. Seçimlərə dost və ailə üzvlərindən yardım almaq, kənardan köməkçi dəstəyi və ya qeyri-kommersiya təşkilatı, yaşlılar mərkəzi və mənəvi icma vasitəsilə yardım tapmaq daxildir.
• Yemək məsələsində köməyə ehtiyacınız ola bilər. Sağlam qidalanma, xərçəng müalicəsinin ən mühüm hissələrindəndir. Müalicə zamanı yaşlı yetkinlərin istəmədən arıqlamaq ehtimalı yüksəkdir. Bu, digər sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Seçimlər dost və ailənin yemək hazırlaması, quru ərzaq dolabınızda sizə ən uyğun qidaların olması və büdcəniz imkan verirsə yemək sifarişi ola bilər.

Bəzi sağlamlıq problemləriniz varsa;

Bəzi ciddi sağlamlıq problemləri 65 yaşdan yuxarı yetkinlərdə daha çox görülür. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Yüksək qan təzyiqi
• Ürək-damar xəstəliyi
• Ağciyər xəstəliyi (KOAH kimi)
• Diabet
• Böyrək xəstəliyi
• Artrit (oynaq revmatizmi

Həkiminiz mövcud vəziyyətlərə xərçənglə eyni vaxtda diaqnoz qoya bilər. Xroniki sağlamlıq problemlərinin yaşlı yetkinlərdə xərçəngə və müalicəyə necə təsir edə biləcəyini öyrənin.

Sağlamlıq qiymətləndirməsinin necə aparıldığı barədə məlumatlanın. Müalicədən əvvəl ümumi sağlamlıq vəziyyətinizin hərtərəfli yoxlanması faydalıdır. Adətən yoxlanmalı olanlar:

• Görmə və eşitmə
• İstifadə edilən əlavə dərmanlar
• Hər hansı riskli vəziyyət
• Yemək vərdişləri və çəki
• Emosional sağlamlıq 
• Fiziki sağlamlığınız – Həkiminiz xroniki vəziyyətləri yoxlamağı və bu məsələlər üzrə digər həkimlərinizlə əməkdaşlığı ehtiva edən tam fiziki müayinə apara bilər.
• Qulluq ehtiyacınız – Məsələn, tək olarkən hansı fəaliyyətləri edə bilərsiniz və nəyə ehtiyacınız ola bilər. Bura tarazlığa nəzarət, yerimə sürəti, güc, düşünmə və yaddaş vəziyyəti daxil ola bilər.

Müalicə seçimləri və prosesi barədə məlumatlı olun

Bütün müalicə seçimlərini bilmək hüququnuz var. Xərçəng müalicəsinə həkiminizlə birlikdə qərar verməlisiniz.

Seçimlərinizi öyrənmək üçün nümunə suallar:

• Məndə olan xərçəngin adı və növü nədir?
• Necə diaqnoz qoydunuz?
• Hansı testləri etdiniz? Nəticələri necədir?
• Daha çox testə ehtiyacım varmı?
• Xərçəng hansı mərhələdədir və bu nə deməkdir?

Müalicə barədə nümunə suallar:

• Müalicə seçimlərim hansılardır?
• Hansı klinik tədqiqatlara qatıla bilərəm?
• Hansı müalicə planını niyə tövsiyə edirsiniz? 
• Müalicəyə kim cavabdehdir?
• Müalicədən sonra qulluq üçün xəstəxanada qalacağammı?
• Müalicənin mümkün yan təsirləri hansılardır?
• Müalicə zamanı və az sonra nələrlə qarşılaşa biləcəyimi bilmək istəyirəm. Həmçinin uzunmüddətli dövrdə nə gözləməliyəm?

Xərçəngdə dəstək haqqında suallar:

• Tibbi komandada kimlər var? 
• Xərçəng müalicəsinin xərci barədə kiminlə danışa bilərəm?
• Mənim və ailəm üçün hansı dəstək xidmətləri verilir?

Daha az tənha hiss etmək üçün;

Müasir / Qərb həyat tərzinin nəticələrindən biri olaraq ailələrimizin kiçildiyi və getdikcə tənhalaşdığımız doğrudur. Özünüzü daha az tənha hiss etməyin bəzi yolları:

• Xəstəxana və ya klinik dəstək qrupuna qoşulmaq – Xərçəngi olan digər insanlar sizi daha yaxşı anlayır və təcrübələri sizə yol göstərə bilər.
• İcma xidmətləri kimi məsələlər barədə tibbi komandanızla məsləhətləşin.
• Depressiya və ya güclü narahatlıq hiss etdikdə məsləhətçi ilə danışın. 
• Hobbi qrupu və ya mənəvi icma ilə vaxt keçirin (xor, hobbi kursları kimi).

Həkimləriniz, sosial xidmət mütəxəssisləriniz və ya xərçəngə qulluq komandanızdakı başqa biri ilə danışın. Komandanız daha çox məsləhət və yerli resurslar barədə məlumat verə bilər.