Xərçəng xəstələrində kimyaterapiyaya bağlı həyat itkisi azaldıla bilərmi?

Kimyaterapiya ilə əlaqəli həyat itkisi həyatının son bir ayında kimyaterapiya alan xəstələri ifadə edir. Təcrübəli müasir onkoloji klinikalar bu nisbəti sıfıra yaxınlaşdırmağı hədəfləyir. Kimyaterapiyaya bağlı həyat itkiləri istəmədiyimiz hal olsa da, işin təbiəti ilə hər xəstə üçün az da olsa ehtimal vardır. Bu arzuolunmaz halı artıran səbəblərdən mümkün qədər qaçmaq lazımdır. Xəstə, yaxını və həkim bunları nəzərə almalı, birlikdə kimyaterapiya ilə əlaqəli həyat itkilərini minimuma endirməlidir.

Əsas iki səbəb kimyaterapiyaya bağlı həyat itkisinə yol açır:

• Bunlardan birincisi, beynəlxalq təlimatlara əsasən tətbiq edilən, xəstəlik təkrarını önləyən və ya ömrü uzadan kimyaterapiyalardan sonra müalicə yan təsirlərinə bağlı həyat itkiləridir.
• İkincisi isə həddindən artıq müalicə nəticəsində həyat itkiləridir.

Yan təsirlər barədə səhiyyə komandası ilə məsləhətləşməkdən çəkinməyin

Kimyaterapiyadan sonrakı yan təsirlərdə “xəstənin xəstəxanaya gəlmək istəməməsi” ən çox gördüyüm problemlərdəndir. Xəstə insan çox vaxt “yaxınlarımı narahat etməyim” düşüncəsi ilə əslində fərq etdiyi və həkimin xəbərdar etdiyi halları nəzərə almır və ya tanışına zəng edib çətin vəziyyəti keçirməyə çalışır.

Bu çox vaxt iştahasızlıq, halsızlıq, ürəkbulanma, pis hiss etmə, yetərli maye ala bilməmə və hərarət yüksəlməsi ilə başlayır. Xəstələrimə xüsusilə bunların başlanğıcında vaxt itirmədən səhiyyə komandasına müraciət edib qiymətləndirmə keçməyi tövsiyə edirəm. Komanda qısa qiymətləndirmədən sonra dəstəkləyici müalicə adlandırdığımız müəyyən serum və dərmanlarla xəstəni rahatladır, ciddi qan göstəricisi azalması və ya ümumi vəziyyət pozuntusu yoxdursa əlavə ağızdan dərman tövsiyə edib evə buraxır. Xəstə və yaxınının bu yanaşması çox vaxt mühüm problemləri önləməyə yetir.

Xəstə bu həyəcan əlamətlərini nəzərə almayıb gün ərzində pisləşməyi gözləsə xəstəxanaya gəlmək istəyi daha da azalır və təxirəsalma hissi üstün gəlir. Bu anda yaxını şüurlu davranıb xəstəni səhiyyə komandası ilə görüşdürməsə qarşıdakı saatlarda və ya ertəsi gün xəstə daha da ağırlaşacaq, çox riskli hallara yol açacaqdır. Bəzən bu proses bir gündən bir neçə günə uzanır və xəstə çox pisləşmədən xəstəxanaya gətirilmir. Xüsusilə yaşlı, yanaşı xəstəlikli və aşağı performanslı xərçəng xəstələri kimyaterapiya yan təsirlərinə daha çox məruz qala bilər. Bu qrupda həkim xəstə və yaxınlarını məlumatlandırmalı, xəstə və yaxını isə kimyaterapiyadan sonrakı günlərdə daha diqqətli və məsuliyyətli olmalıdır.

Kimyaterapiyadan sonra erkən dərman yan təsirləri adətən ilk həftədə görülür

Həkiminizin tövsiyə etdiyi köməkçi dərmanları düzgün istifadə etdikdə çox vaxt şikayətləriniz aradan qalxacaqdır. Tövsiyələrə əməl etsəniz də şikayət davam edirsə, mümkün qədər tez səhiyyə komandasına çatmağınız həyatınızı riskə atmağın qarşısını alacaqdır.

Kimyaterapiyaya bağlı qan göstəricilərinin azalmasının və bununla bağlı infeksiyanın əlaməti olan qızdırma çox vaxt 7-14-cü günlərdə yaranır. Bu, onkologiyanın həyəcan tapıntılarındandır. Orqanizmin müdafiə sisteminin yetərsizliyini və həyatı təhdid edən infeksiyanı (febril neytropeniya) göstərir. Vaxt itirmədən gecə-gündüz fərq etmədən təcili yardıma müraciət etməlisiniz. Yüksək qızdırmalı və ümumi vəziyyəti pozulmuş xəstələr erkən səhiyyə komandasına çatmasa kimyaterapiya ilə əlaqəli həyat itkisi riski ciddi artacaqdır.

Bütün bu prosesləri düzgün idarə etmək üçün səhiyyə komandasının xəstə və yaxınlarını yetərli məlumatlandırması (müalicə təlimi), qidalanma mütəxəssisi və psixoloqla görüşlər çox vacibdir. Bunları müəssisə səviyyəsində tətbiq edən onkoloji klinikalar və məsuliyyətli, ehtiyatlı xəstə və yaxınları ilə kimyaterapiyaya bağlı həyat itkiləri demək olar sıfıra endirilə bilər.

Kimyaterapiyaya bağlı həyat itkilərinin ikincisi isə həddindən artıq müalicə nəticəsində yaranan həyat itkiləridir. Növbəti yazımızda ESMO 2016-da Fransadan təqdim edilmiş özünütənqid xarakterli araşdırma ilə sizə həddindən artıq müalicə və qorunma yollarını paylaşdıq.