Xərçəngdə cinsəllik və cinsi həyat

Sizin və ya həyat yoldaşınızın xərçəng diaqnozu alması emosional baxımdan çox intensiv prosesi tətikləyə bilər. «Zamanın dayandığı an: xərçəng diaqnozu almaq» adlı yazımızda ətraflı toxunduğumuz şok, inkar, qəzəb, narahatlıq, çökkünlük kimi çoxlu hissin bombardmanına məruz qala bilərsiniz.

İkili münasibətlər baxımından demək olar ki, hər cütlük müxtəlif səbəblərlə bu prosesi normaldan daha stresli keçirir. Yaranan güclü və mürəkkəb hisslərin öhdəsindən gəlmək, dəyişən rollara uyğunlaşmaq, qərar vermək, uşaqlar və digərləri ilə nəyi, nə qədər və necə bölüşəcəyini müəyyən etmək, iş və pul idarəsini yenidən qurmaq çox vaxt fikir ayrılıqları və ya yanlış anlamalarla gedən prosesə çevrilə bilər. Lakin bu qarışıq dövrdə adətən nəzərdən qaçan mühüm mövzu var: cinsəllik və cinsi həyat!

Bu yazıda xərçəng və müalicələrindən çox vaxt mənfi təsirlənən cinsəllik və cinsi həyat çətinlikləri, həll yolları barədə tövsiyələr verəcəyik.

Cinsəllik və cinsi həyat

Cinsəllik cinsi kimliyinizi təşkil edən düşüncə, hiss və davranışların məcmusudur.

Kim olduğunuzla, fərd kimi necə hiss etdiyinizlə yaxından əlaqəli, çox şəxsi həyat sahəsidir və müxtəlif insanlar tərəfindən fərqli qavranılır və yaşanır.

Cinsi münasibət və davranışlar insandan insana çox dəyişir. Təcrübələrimizdən, tərbiyəmizdən, genetik quruluşumuzdan, mədəni və dini inanclarımızdan, hormonlarımızdan təsirlənir. Cinsi münasibət və davranışlar şəraitdən asılı olaraq dəyişə bildiyi kimi, həyatımızın müxtəlif vaxtlarında fərqli yaşana bilər.

İnsan bütün düşüncə, hiss və davranışları ilə bənzərsizdir və cinsi kimliklə cinsəllik onun kimliyinin hissəsidir. Cinsiniz sabit olsa da, cinsəlliyiniz dəyişkəndir. Cinsəllikdə düşüncələriniz dəyişə, yeni şeyləri zövqlü saya və yeni yollarla ünsiyyət qura bilərsiniz.

Xərçəngdən sonra cinsi həyat

Xərçəng kimliyinizin hissəsi olan cinsəlliyi əlinizdən almır; diaqnoz və müalicədən sonra kim olduğunuz və cinsəlliyinizi necə ifadə etdiyiniz barədə hələ yaxşı hiss edə, məmnunedici cinsi həyata malik ola bilərsiniz.

Xərçəng və müalicəsinin sizə necə təsir edəcəyini proqnozlaşdırmaq çox çətindir. Xüsusilə diaqnozdan sonra müalicəyə yönəlmiş düşüncə və mümkün əlavə təsirlər cinsi fəaliyyəti həyatın prioriteti olmaqdan çıxarır. Bəzən insanlar cinsi fəal həyatın müalicələrinə zərər verəcəyi, hətta partnyorlarına yayıla biləcəyi narahatlığı ilə cinsi həyatlarını dayandırırlar. Lakin cinsi fəal həyatın xərçəng müalicəsinə təsir etmədiyi bilinir. Bir çox insan üçün cinsi həyatdakı bu dəyişikliklər müvəqqəti olacaq. Bununla yanaşı, bəzən xərçəng və müalicələrinin gətirdiyi daimi dəyişikliklərə alışmaq və cinsi zövq vermə və almağın yeni yollarını tapmaq lazım ola bilər. Açıq ünsiyyət və dəstəklə məmnunedici cinsi həyatdan zövq almaq həmişə mümkündür.

Xərçəng və ya müalicəsinin cinsəlliyinizə təsir edə biləcəyi dörd əsas yol var:

1. Cinsi zövq vermə və almağa təsir edən fiziki/struktur problemlər

• Əməliyyatların cinsi orqanların quruluşunu dəyişməsinə, sinir və ya damar quruluşunda yaratdığı pozulmalara bağlı
• Cinsi hormonlara təsir edən müalicələrin alınmasına görə
• Çanaq (qasıq nahiyəsi) sahəsinə tətbiq edilən radioterapiya və cərrahiyyələrə görə
• Ağrı, yorğunluq, ürəkbulanma və s.

2. Bədən görünüşü və bədən qavrayışı ilə bağlı düşüncə və hisslər vasitəsilə yaşanan funksional problemlər

• Cəlbediciliyi itirmə, arzulanmama narahatlıqları
• Reproduktiv qabiliyyətin olmayacağı (infertillik) narahatlığının yaratdığı əngəllənmə

3. Qorxu, qəzəb, kədər, narahatlıq, çökkünlük kimi hisslərin əngəlləyici təsiri ilə yaşanan funksionallıq problemləri

• Cinsi fəal həyatın müalicələrə zərər verəcəyi, hətta partnyora yayıla biləcəyi narahatlığı (əsası yoxdur)
• Cinsi birləşmə zamanı ağrı narahatlığı

4. Partnyorla mümkün münasibət problemləri və rol dəyişikliklərinə görə yaranan problemlər

Bu sahələr bir-birinə bağlıdır - birində problem varsa, başqa təsir yarada bilər.

Xərçəng olmaq özünüz barədə cinsi olaraq nə hiss etdiyinizə və ya fiziki olaraq cinsi zövq alma və vermə qabiliyyətinizə təsir edə bilər.

Xərçəngli bir çox insan xərçəngin özü və ya müalicəyə görə tükənmiş hiss etdiyini, aylar, hətta illər ərzində demək olar ki, enerjisinin olmadığını deyir; bu uzanan yorğunluq həm müalicə zamanı, həm də sonrasında cinsi əlaqəyə marağınızı itirməyə səbəb ola bilər.

Hisslər, cinsəllik və xərçəng

Hissləriniz cinsəlliyinizə və cinsi davranışınıza çox güclü təsir edə bilər. Özünüzü çökkün və ya narahat hiss edirsinizsə, cinsi arzu və oyanma yaşamaqda çətinlik çəkə bilərsiniz. Xərçənginiz, müalicəniz və ya münasibətiniz barədə narahatsınızsa, bu da cinsəlliyə və münasibətə yanaşmanıza təsir edə bilər.

Xərçəng diaqnozu adətən cinsi əlaqəyə marağı azalda bilən çoxlu güclü hissi tətikləyir. Qorxu, narahatlıq, ağrı, qəzəb, qısqanclıq və bəzən həsəd cinsi oyanmanın qarşısındakı əngəllərdir.

Bədənində xərçəngə və ya müalicəyə bağlı dəyişiklik yaşayan insanlar cinsi cəlbediciliyini itirdiyini düşünərək rədd edilmə narahatlığı ilə cinsəllikdən uzaq dura bilər. Bəzən adi gündəlik hisslər elə intensiv yaşanmağa başlayır ki, cinsəlliyi düşünmək və ya arzulamaq üçün güc hiss edilmir və bu, cinsi istəksizlik kimi üzə çıxa bilər.

Bəzi insanlar əksinə cinsi oyanmada artım hiss edə, bəziləri isə cinsi həyatları barədə narahat olduqları üçün günahkar hiss edə bilər; çünki çox vaxt sağ qaldıqları üçün şükür etməli olduqlarına və cinsi həyat problemlərinin bu vəziyyətdə söz mövzusu olmamalı olduğuna inanırlar. Bu hisslər çox sıxıcı və yorucu ola bilər.

Hissləri ifadə etməyin yolları

Cinsi özünəinam çox vaxt insanın ümumi rifahı ilə birbaşa əlaqəlidir. Özünüzdən əmin deyilsinizsə və xərçəng nəticəsində özünəinamınız zədələnibsə, cinsi inamınız da olmaya bilər. Bu çətin hissləri danışıb ifadə etmək prosesə fayda verir

Hisslərinizi sizi mühakimə etmədən dinləyəcək, bəzən nə edə biləcəyiniz barədə yol göstərəcək biri ilə bölüşmək sizə kömək edəcək - bəlkə ailə üzvü və ya yaxın dost. Bəzən tanımadığınız, lakin bu sahədə mütəxəssis biri….

Partnyorunuz varsa, onunla seks və xərçəng barədə narahatlıqlarınızı açıq danışmaq ünsiyyət problemlərini aşmağa kömək edə bilər. Çox vaxt bu, partnyorunuz üçün də çətin prosesdir, lakin ünsiyyət qurmağa, hissləri özünüzü və ya başqasını günahlandırmadan ifadə etməyə çalışmaq uzun susqunluqdan daha faydalıdır.

Səhiyyə komandanız cinsi terapiyadan faydalana biləcəyinizi düşünə bilər. Cinsi terapevtlər yaxınlıq və münasibət mövzularında mütəxəssisdir, tam xəstə məxfiliyi qaydaları çərçivəsində məsləhət və praktik yardım verə bilərlər. Qəzəbinizi və digər hisslərinizi ifadə etməyə kömək edə bilərlər. Bir çox cütlük həssas mövzulardan illərlə qaçdıqdan sonra ilk görüşlərini bir-birinə daha açıq və dürüst olmağa başlamaq üçün istifadə edir. Cinsəllik və xərçəng barədə partnyorunuzla açıq danışmaq tez-tez rast gəlinən problemləri aşmağa kömək edəcək.

Cinsi təmas və əlaqə bəzən həllin başlanğıcı ola bilər. Cinsi əlaqədən sonra qəzəbin və bir çox güclü, yorucu hissin yüngülləşdiyini görə bilərsiniz. Cinsəllik həmçinin fikrinizi sizi incidən hisslərdən uzaqlaşdıra bilər.

Münasibətdə rolların dəyişməsi və cinsəllik

Xərçəng və ya müalicəsinin mövcud və ya gələcək münasibətlərinizə, bununla da cinsəlliyinizə təsir edə biləcəyini yuxarıda bildirdik.

Ailədəki rolunuz dəyişə bilər. Müalicə normaldan daha yorğun olmağınıza, bir müddət ailəyə qazanc gətirən şəxs ola bilməməyinizə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər özünüzü yetərsiz, qayğıya möhtac kimi qavramağınıza səbəb olursa, cinsi özünəinamınız azala və cinsi həyatınıza təsir edə bilər.

Həyat yoldaşınızla münasibətiniz də dəyişə bilər. Bir müddət fasilə vermisinizsə, yenidən cinsi əlaqəyə girməkdən narahat ola bilərsiniz. Cinsi istəkləriniz müalicədən bəri dəyişmiş ola bilər. Necə hiss etdiyiniz və nə istədiyiniz barədə bir-birinizə açıq olmaq həlli asanlaşdıracaq.

Yeni münasibətlər qurmaq da çətin ola bilər. Yeni partnyora hiss və düşüncələrinizi, narahatlıqlarınızı nə zaman və nə qədər çatdıracağınızdan əmin olmaya bilərsiniz. Bu halda narahatlıqlarınızı ailə və dostlarla bölüşmək və ya peşəkar dəstək almaq kömək edə bilər.

Münasibətlərdəki rol dəyişikliyinə bənzər dəyişiklikləri dost münasibətlərində də görə bilərsiniz. Bəzi dostlar xərçənginizlə gələn dəyişikliklərə, güclü hisslərə uyğunlaşa bildiyi halda, bəziləri bacarmayıb səssizcə münasibətdən çəkilə və ünsiyyəti itirə bilərsiniz. Bu qopmanı tərk edilmə, rədd edilmə kimi hiss edə bilərsiniz, lakin xərçəng sizin qədər başqalarının həyatı üçün də təcrübədir, bəzən öhdəsindən gəlmək çox çətin təcrübə. Bu hallarda sizi dəstəkləyə və dinləyə biləcək dostlara yönəlmək vacibdir.

Müalicə zamanı və ya əməliyyatdan sonra evlə bağlı əvvəl etdiyiniz hər işi görmək üçün fiziki enerjiniz olmaya bilər. Bu halda qohumlar, dostlar, qonşular dəstək üçün həyatınıza daha çox daxil olur, lakin bəzən bu sizi «artıq işə yaramıram», «həyatımın nəzarətini itirdim» hissinə gətirə bilər. Yerinizi itirdiyinizi hiss edə bilərsiniz. Ana, ata və ya həyat yoldaşı rolunu yerinə yetirmək cinsi özünəinamınızın bir hissəsidir, buna görə bu roldakı dəyişikliklə baş etmək çətindir və cinsi həyatınıza birbaşa təsirləri ola bilər.

Gələcək planlarınız xərçəng və müalicəsi nəticəsində dəyişə bilər. İstər tək yaşayın, istər münasibətiniz olsun, münasibətlər və cinsi həyatınızla bağlı çoxlu gələcək planınız var. Məsələn, bəzi insanlar daha çox şəxsi vaxtı olmaq, münasibətin məhrəm tərəflərini gücləndirmək və ya gəzmək üçün uşaqların evdən ayrılmasını planlaşdırır. Lakin qəfil gələn xərçəng çoxlu planı alt-üst edir və çox nəzərə çarpmayan, lakin çox mühüm bu itkilərə görə kədərlənmək, yas tutmaq normaldır.

Xərçəngdə cinsi həyata nələr kömək edə bilər?

1. Partnyorunuza qarşı açıq olmaq, hiss, düşüncə və ehtiyaclarınızı dilə gətirmək, narahatlıq və qorxularınızdan danışmağa çalışmaq mühüm başlanğıcdır. Partnyorunuzun da ən azı sizin qədər mürəkkəb proses keçirə biləcəyini yadda saxlayaraq, qərəzsiz və günahlandırmadan istədiyiniz və istəmədiyiniz şeyləri (onun kəşfini gözləmədən) paylaşmağa çalışdığınız söhbət emosional yaxınlığı artıracaq. Unutmayın, onlar da sizə zərər vermək narahatlığı ilə yaxınlıqdan çəkinə bilərlər.
2. Partnyorunuzun cinsi ehtiyaclarını yetərincə qarşılamadığınız düşüncəsi ilə onu itirmə qorxusu yaşaya bilərsiniz. Xüsusilə bizim kimi cinsəlliyi danışmağın çətin olduğu mühafizəkar cəmiyyətlərdə partnyorla bunları danışmaq daha çətin ola bilər. Lakin qorxularınızı və cinsi əlaqə narahatlıqlarınızı müzakirə etmək hər ikinizin bir-birinizlə daha rahat hiss etməsinə kömək edəcək.
3. Dəyişikliyə açıq olmaq sağlam cinsəlliyi təşviq edir. Yeni açıqlıq və çeviklik üslubu yaratmağınız lazım ola bilər. Məsələn, həmişə cinsi əlaqədə fəal tərəf olmuş ola bilərsiniz, lakin bir müddət bu dəyişməli ola bilər. Ən sevdiyiniz cinsi mövqelər artıq müvəqqəti və ya daimi olaraq rahat olmaya bilər. Cinsi əlaqəni yalnız cinsi birləşmədən ibarət görməyə başlaya bilərsiniz. Bəzən fiziki səbəblərdən cinsi birləşmənin mümkün olmadığı hallar ola bilər; belə hallarda cinsi zövq almaq və vermək üçün başqa yollar kəşf edə bilərsiniz.
4. Gündəlik tələskənlik içində həyat yoldaşınızla keçirə, əylənə, bir-birinizə emosional yatırım edə biləcəyiniz vaxtlar ayırmağa çalışın, bu, münasibətin yenidən tarazlaşması və normallaşması üçün lazımdır.
5. Bədən görünüşünüz barədə narahatlıqlarınızın öhdəsindən hələ gələ bilmirsinizsə, mühiti və ya şəraiti sizi daha rahat edəcək şəkildə dəyişin. Məsələn, işığı azaltmaqla, qismən geyimli cinsi əlaqə yaşamaqla, bədəninizdə bəyəndiyiniz nahiyələri önə çəkməklə də məmnunedici cinsi təcrübə yaşaya bilərsiniz.
6. Seks həyatın normal hissəsidir. Cinsi problemlər üçün yardıma ehtiyacınız varsa, bu mövzuda sistemli təhsil almış, kifayət qədər təcrübəsi və superviziyası olan psixi sağlamlıq mütəxəssislərindən dəstək almağınızı tövsiyə edirik. Təhsil dedikdə bir neçə günlük sertifikat proqramları ilə cinsi terapiya etməyi öyrətdiyini iddia edən tədbirləri nəzərdə tutmuruq. Ölkəmizdə başda CETAD (Cinsi Təhsil, Müalicə və Araşdırma Cəmiyyəti) və CİSED (Cinsi Sağlamlıq İnstitutu Cəmiyyəti) olmaqla bir çox etibarlı qurum bu təhsili verir. Saytlarında Türkiyədə bu təlimləri tamamlamış şəxslərin siyahısı tapıla bilər və xəstələrimiz yaşadıqları ilə görə axtarış edib terapevtlərə çata bilirlər. Cinsi funksiya pozğunluqlarında istifadə edilə biləcək dərmanlar da var.

• Bütün xərçəng və cinsi həyat məqalələrimiz