Xərçəngdə idmanın faydaları & yüksək və orta intensivlikli idman proqramlarının müqayisəsi

Xərçəngli xəstələrdə diaqnoz və müalicə prosesində bir çox toksik maddə yaranır. Bu toksik maddələr xəstəliyə tutulma və ölüm nisbətini artırır. Tədqiqatlara görə adyuvant kimyaterapiya bədəndə mitoxondrial tərkib və funksiya itkisinə səbəb olaraq şəxsin oksigen istifadə səmərəsini azaldır.

Müntəzəm idman həm kolorektal xərçəngin rastgəlmə nisbətini, həm də xəstəliyin təkrarlanma riskini azaldır

Kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçənglərdünyada çox rast gəlinən və ölüm nisbəti yüksək olan xərçəng növlərindəndir (ölkəmizdə həm qadın, həm kişilərdə 3-cü tezlikdə). Kolorektal xərçəng tədqiqatlarında müntəzəm idmanın kolorektal xərçəngin rastgəlmə nisbətini % 33-44 azaltdığı göstərilib. Həmçinin müalicə zamanı müntəzəm idmanın xəstəliyin təkrarlanma riskini azaltdığı tapılıb.

Yazının girişində bəhs etdiyimiz bəhs etdiyimiz “adyuvant müalicənin mitoxondrial funksiyaya təsiri” oksidativ fosforlaşma qabiliyyətini azaltması nəticəsində yaranır. Oksidativ fosforlaşma qabiliyyətinin azalması skelet əzələlərində kütlə itkisini artırır. Skelet əzələsi itkisi və arıqlama müalicə prosesində geniş rast gəlinən yan təsirlərdəndir. Müntəzəm idman müalicənin mənfi təsirlərinə, mitoxondrial funksiya və oksidativ fosforlaşma qabiliyyətinin azalmasına qarşı ən təsirli üsullardan sayılır.

İdmanın kolorektal xərçəngə təsirini araşdıran tədqiqatda idmanın hüceyrədə “Peroxisome proliferator-activated receptor γ co-activator 1α (PGC-1α)" aktivləşməsini artırdığı müşahidə edilib. PGC-1α aktivləşməsi hüceyrədə mitoxondrial biogenezi (mitoxondri sayını) artırır, əzələ hüceyrəsi tiplərini, qan təzyiqini, xolesterol tarazlığını (homeostaz) tənzimləyir və piylənmə inkişafını azaldır. Həmçinin “5′-adenosine monophosphate-activated protein kinase” və “MAPK” aktivləşməsi ilə əzələ böyüməsini tənzimləyir. Bu təsirlərlə hüceyrədə oksidativ fosforlaşma qabiliyyətini artırır və əzələ kütləsi itkisinin qarşısını alır. Tədqiqatda iki fərqli idman proqramının təsir səviyyələri də araşdırılıb.

Tədqiqata qatılanlar iki qrupa ayrılıb;

• Bir qrupa yüksək intensivlikli idman proqramı tətbiq edilib. Bu proqramda şəxslərə 10 dəqiqə maksimum ürək sürətinin % 50-70-i ilə isinmədən sonra 4 dəqiqə maksimum ürək sürətinin % 85-95-i ilə velosiped, sonra 3 dəqiqə istirahət şəklində 4 set, ümumilikdə 38 dəqiqə məşq etdirilib.
• Digər qrupa isə orta intensivlikli idman proqramı tətbiq edilib. Bu proqramda 50 dəqiqə maksimum ürək sürətinin % 50-70-i ilə velosiped məşqi etdirilib.

Məlumatların nəticəsində yüksək intensivlikli məşqin oksigen tutumu, oksigendən istifadə səmərəsi, oksidativ fosforlaşma qabiliyyəti, əzələ hipertrofiyasıvə əzələ kütləsi artımı baxımından daha faydalı olduğu, hətta orta intensivlikli məşqin yüksək intensivliyə nisbətən əzələ kütləsi artımı və yağ kütləsi itkisində təsirinin olmadığı müşahidə edilib. Bununla yanaşı həftədə üç gün yüksək intensivlikli məşqin 8 həftədə müalicə zamanı yaranan yorğunluğu da azaltdığı məlumdur.