Xəstələrin səsinə qulaq vermək - xəstələrin vəziyyətlərini və şikayətlərini smartfon tətbiqləri ilə özlərinin qeyd etməsi

Şikayətlərin və müalicə yan təsirlərinin idarə olunması xüsusilə xroniki (davamlı) xəstəliyi olan şəxslər üçün çox vacibdir. Lakin xəstələrin şikayətləri və fiziki pozuntuları klinikaya gəldikdə bəzən həkimlər tərəfindən müəyyən edilmir. Nəticədə müdaxilə fürsətləri qaçırılır və məsələn, ağrı yetərincə azaldılmaya bilər.

Bir çox xəstəxana artıq xəstə məlumatlarını kağız fayllarda deyil, elektron mühitdə saxlamağa başlayıb. Təxmin ediləcəyi kimi bunun çoxsaylı üstünlükləri var. Xəstəxana avtomatlaşdırma sistemlərinin bunu illərdir edə bildiyi hamıya məlumdur. Lakin son illərdə Elektron Sağlamlıq Qeydləri (ESK) sahəsində başqa diqqətçəkən inkişaf var: müalicə prosesində xəstənin fəal rol alması! Bu hadisə “özünüidarəetmə” (self-management) və ya daha geniş şəkildə “xəstə tərəfindən bildirilən nəticələr” (Patient Reported Outcomes = PRO) adlandırılır.

Ölçülməyən vəziyyəti idarə etmək də çətindir

Texnologiya və sorğu üsullarındakı son inkişaflar sayəsində smartfonlarla sadə, lakin metodoloji baxımdan güclü qiymətləndirmələrdən istifadə edilən “xəstə tərəfindən bildirilən nəticələr (PRO)” kimi elektron səhiyyə tətbiqləri daha yaxşı xəstə qulluğu vəd edir. Bunun sayəsində həkimlər güclü ağrı, nəfəs darlığı və ya fiziki fəallığın azaldığı ürək çatışmazlığı kimi narahatedici şikayətlər, yaxud funksional pozuntular barədə avtomatik bildirişlər ala bilərlər. Xəstə ziyarətlərində PRO hesabatlarını ətraflı nəzərdən keçirə və həmin məlumatları sistem qiymətləndirməsinin bir hissəsi kimi öz ESK qeydlərinə köçürə bilərlər. Bu yanaşmanın xəstələrin həyat keyfiyyətini artırdığına, xəstə-həkim münasibətini yaxşılaşdırdığına, təcili yardıma müraciət sayını azaltdığına və yaşam müddətini uzatdığına dair sübutlar var.

Xəstə tərəfindən bildirilən nəticələr (PRO) sistemindən istifadə edən və etməyən xərçəng xəstələrinin təcili yardım müraciətlərinin və yaşam müddətlərinin müqayisə edildiyi tədqiqat. Tədqiqata kimyaterapiya alan 766 xərçəng xəstəsi daxil edilib. Xəstələrin bir hissəsinə adi qulluq göstərilib, digər hissəsi isə şikayətlərini müntəzəm internet üzərindən qeyd edən PRO sistemindən istifadə edib. Güclü və ya pisləşən əlamətlər tibb bacılarına e-poçtla bildirilib. Nəticədə PRO tətbiqindən istifadə edən xəstələr təcili yardım şöbələrinə nəzərəçarpacaq dərəcədə az müraciət edib, bununla yanaşı yaşam müddətləri daha uzun və həyat keyfiyyətləri daha yaxşı olub. Tibb bacıları xəstələrin %76-sında telefon tövsiyəsi və ya yeni reseptlər kimi klinik tədbirlərlə şikayətlərinə cavab veriblər.

Hazırda dünyada az sayda xəstəxana PRO-nu klinik praktikaya uğurla inteqrasiya etsə də, bu vəziyyət getdikcə yayılacaq. Beləliklə, xəstələrin öz müalicə proseslərində fəal rol alması təmin edilərək müalicəyə uyğunluğu artacaq və müalicə yan təsirləri azalacaq. Nəticədə müalicənin uğuru və məmnuniyyət artacaq. Bunu təmin etməyin ilk şərti bu tətbiqlər barədə məlumatı və inkişafları paylaşaraq maarifləndirmə yaratmaqdır.

Xəstə tərəfindən bildirilən nəticələrin inteqrasiya olunduğu elektron sağlamlıq qeydləri ilə daha yaxşı səhiyyə xidməti hədəflənir.