Yerli irəliləmiş yoğun bağırsaq xərçəngində kimyaterapiyaya əməliyyatdan əvvəl başlamağın nəticələri daha yaxşıdır

Yoğun bağırsağın kolon və düz bağırsaq xərçəngləri dünyada ən çox rast gəlinən 3-cü xərçəng növüdür. Bu xərçənglərin təxminən 40%-na yerli irəliləmiş mərhələdə diaqnoz qoyulur; buna kolon və düz bağırsaq xərçənginin 2-ci və 3-cü mərhələləri də deyirik. Daha erkən (1-ci) mərhələli kolon xərçəngində xəstəni birbaşa əməliyyata yönləndirmək artıq standart yanaşma olsa da, yerli irəliləmiş mərhələdə “birbaşa əməliyyat edək, yoxsa əvvəlcə şişi kiçildən kimyaterapiya ilə başlayıb sonra əməliyyat aparaq?” sualı aktuallığını qoruyur. Bu mövzuda diqqətçəkən klinik tədqiqatın nəticələri 19 yanvar 2023-cü ildə Journal Of Clinical Oncology (JCO) jurnalında dərc olunub.

Kolon və düz bağırsaq xərçənginin fərqi

Yerli irəliləmiş düz bağırsaq xərçənginin fərqli biologiyasına görə müalicəyə neoadjuvant (əməliyyatdan əvvəl) kimyaterapiya və ya radioterapiya ilə başlamaq daha geniş qəbul olunub. Çünki düz bağırsağın anatomiyası kolondan fərqlidir, onun qonşu orqanlarla əlaqəsi və anus funksiyalarının qorunması mühüm məsələlərdir. Yerli irəliləmiş kolon xərçəngində neoadjuvant kimyaterapiyadan sonra aparılan əməliyyatın xəstəlik nəticələri baxımından daha yaxşı olduğunu göstərən tədqiqatlar var. Buna görə bəzi həkimlər neoadjuvant müalicədən sonra əməliyyata üstünlük verirlər. Lakin bu barədə hələ fikir birliyi yoxdur və hansı xəstələrin neoadjuvant müalicəyə uyğun olduğu ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər davam edir.

Neoadjuvant müalicənin üstünlüklərinə

• sistemik müalicənin erkən verilməsi ilə mikrometastaz riskinin azaldılması,
• əsas şişin kiçildilməsi və əməliyyatla çıxarılmasının asanlaşdırılması,
• sistemik müalicənin əməliyyatdan əvvəl verilməsi ilə daha yaxşı uyğunluğun təmin edilməsi daxildir.

FOxTROT tədqiqatı

FOxTROT (Fluoropyrimidine Oxaliplatin and Targeted Receptor Pre-Operative Therapy) kolon xərçəngində neoadjuvant kimyaterapiyanın təsirini qiymətləndirən randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatdır. Tədqiqatda yerli irəliləmiş (T3-4 N0-2) kolon xərçəngi olan 1053 xəstəyə əməliyyatdan əvvəl və sonra kimyaterapiya tətbiq edilib.

Bir qrup xəstə əməliyyatdan əvvəl oxaliplatin və fluoropirimidin tərkibli kimyaterapiya alıb, digər qrup isə kimyaterapiyanı yalnız əməliyyatdan sonra alıb. Bəzi xəstələrin panitumumab müalicəsi alıb-almayacağı da təsadüfi qaydada müəyyən edilib.

525 xəstə birbaşa cərrahi əməliyyatdan keçib və sonra adjuvant kimyaterapiya alıb; 528 xəstə 6 həftəlik neoadjuvant kimyaterapiya, cərrahiyyə və adjuvant kimyaterapiya alıb.

FOxTROT tədqiqatının nəticələri əməliyyatdan əvvəlki kimyaterapiyanın yerli irəliləmiş kolon xərçəngi xəstələrinə faydalarını göstərib.

2-ci ildə təkrarlayan və ya rezidual (qalıq) xəstəlik nisbətləri:

• Neoadjuvant müalicə qrupunda 17%,
• Adjuvant müalicə qrupunda isə 22% olub.

Həmçinin əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya verilənlər arasında daha az xəstədə əməliyyatdan sonra ciddi ağırlaşmalar görülüb.

Panitumumab neoadjuvant kimyaterapiyanın faydasını artırmayıb. Lakin dMMR pozuntusu olan şişlərdə neoadjuvant müalicədən çox az fayda əldə edilib.

Nəticə olaraq, yerli irəliləmiş kolon xərçəngində neoadjuvant kimyaterapiyanın faydaları bunlardır:

• Xəstələrdə qalıq və ya təkrarlayan xəstəlik nisbətini azaldıb.
• Şişin cərrahi çıxarılmasını asanlaşdıraraq tam (R0) cərrahi rezeksiya nisbətini artırıb.
• Əməliyyatdan sonrakı adjuvant kimyaterapiyaya nisbətən daha yaxşı uyğunluq təmin edib.

FOxTROT tədqiqatı yerli irəliləmiş kolon xərçəngində əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiyanın təsirli müalicə seçimi ola biləcəyini düşündürür. Lakin bu barədə daha çox tədqiqata ehtiyac olduğu vurğulanır.

*

Maraqlananlar üçün kolon və düz bağırsaq xərçənglərinin mərhələləndirilməsi

 AJCC/UICC 8-ci Mərhələləndirmə Sistemi xərçənglərin mərhələləndirilməsində istifadə edilən ən son üsuldur.

Bu sistemə görə xərçəngin mərhələsi şişin ölçüsü (T), limfa düyünlərinin tutulumu (N) və metastazların mövcudluğu (M) kimi amillərlə müəyyən edilir. Sistemdə hər amilə aid fərqli alt mərhələlərdən ibarət iyerarxik quruluş var. Bütün bu amillər birləşdirilərək xərçəngin ümumi/yekun mərhələsi müəyyənləşdirilir.

AJCC/UICC 8-ci Mərhələləndirmə Sistemi xərçəngləri daha düzgün mərhələləndirmək və müalicəni planlaşdırmaq üçün hazırlanıb. Bu sistem mərhələ ilə yanaşı xəstəliyin proqnozunu və müalicə seçimlərini müəyyənləşdirməkdə də istifadə olunur.

TNM sistemi ilə yaradılan kolon xərçənginin yekun mərhələlərini belə təsnif edə bilərik:

• Mərhələ 0: Xərçəng yalnız kolonun daxili qatında (selikli qişada) yerləşib (Tis).
• Mərhələ I: Xərçəng kolonun daxili qatından xarici qatına (seroza) qədər yayılıb, lakin limfa düyünlərinə yayılmayıb (T1-T2 N0).
• Mərhələ II: Xərçəng kolondan ətraf toxumalara (mezokolon) yayılıb, lakin limfa düyünlərinə yayılmayıb (T3-T4a N0).
• Mərhələ III: Xərçəng yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə də yayılıb (T1-T4a N1-N2).
• Mərhələ IV: Xərçəng kolondan kənar orqan və toxumalara yayılıb (T1-T4a N0-N2 M1).

Mərhələlərə görə kolorektal xərçəngdə sağqalma nisbətləri

SEER (Surveillance, Epidemiology, and End Results) ABŞ-da xərçəng epidemiologiyasını və sağqalma nisbətlərini izləmək üçün istifadə olunan məlumat bazasıdır. SEER-ə görə kolorektal xərçənglərdə 5 illik nisbi sağqalma nisbətləri mərhələyə görə dəyişir.

Nisbi 5 illik sağqalma nisbəti xərçəng diaqnozundan sonra ən azı 5 il sağ qalan xəstələrin faizidir. SEER məlumatlarına görə kolorektal xərçəngdə bütün mərhələlər birlikdə hesablandıqda 5 illik nisbi sağqalma nisbəti təxminən 65%-dir.

SEER-ə görə kolorektal xərçəngdə mərhələlər üzrə 5 illik nisbi sağqalma nisbətləri belədir:

• Mərhələ 0: 92,4%
• Mərhələ I: 87,4%
• Mərhələ II: 67,3%
• Mərhələ III: 53,4%
• Mərhələ IV: 14,9%

Nisbi sağqalma nisbəti müəyyən xəstəliyi olan insanların bəlli müddət ərzində yaşama nisbətlərini yaş, cins, etnik qrup kimi amillərə görə gözlənilən ömürlə müqayisə edən göstəricidir.

Lakin bu nisbətlər yalnız istinad kimi istifadə edilməlidir. Çünki nisbi sağqalma nisbətləri bir çox amildən asılı olaraq dəyişə bilər. Son illərdəki inkişafların və yeni təsdiqlənmiş müalicələrin nəticələrinin statistikada hələ əks olunmadığını bilmək də vacibdir.