4 واکسن مهم که با وجود نبودن در برنامه معمول باید بشناسید

اطلاعات عمومی واکسن‌های محافظتی کودکی

تقویم واکسن کنونی کشور ما مشابه اروپا و آمریکا ساخته شده است. اما طی سال‌ها به‌روز می‌شود و با فراوانی بیماری، واکسن‌ها بیشتر یا جدید افزوده و حذف می‌شوند. مثلاً در کشور ما و بسیاری کشورهای اروپایی، سرخک وجود نداشت، اما با افزایش موارد، واکسن در سال‌های گذشته از یک دوز به 2 دوز رفت. با کنترل بیماری دوباره تک‌دوز شد. مشابه آن، با افزایش سیاه‌سرفه آمریکا، واکسن بارداران وارد برنامه معمول شد.

علت اجرا نشدن 4 واکسن بخش دوم در کشور، غیرضروری/ناایمن بودن نیست، بلکه بار اقتصادی هزینه است. واکسن بخش مهم پیشگیری است، اما چون برای جمعیت گسترده مصرف می‌شود بار مالی دارد. کشورها نسبت هزینه/منفعت عمومی واکسن جدید را دقیق می‌سنجند. مثلاً در برخی کشورهای اروپای غربی، چون سرطان کبد هپاتیت-B نادر است، فقط گروه‌های خطر واکسن می‌گیرند، نه همه.

در برخی کشورهای اروپایی BCG یا آبله‌مرغان نیز انجام نمی‌شود. اما در کشور ما چون سالانه حدود 12 هزار سل جدید هست، BCG ادامه دارد.

طبق برنامه واکسیناسیون در حال اجرای کشور ما، برنامه این است که از تولد نوزادتان تا زمانی که کودکستان را آغاز می‌کند، همه واکسن‌های زیر تکمیل شده باشند.

- موضوع مرتبط: واکسن آنفلوانزا و ذات‌الریه ـ از کرونا محافظت می‌کند و برای چه کسی و چه زمان؟ (Türkçe)

در شکل زیر تقویم واکسن کودکی وزارت بهداشت جمهوری ترکیه دیده می‌شود:

نکته: واکسن شیرخوار به‌دلیل نبود توده عضله در پا تزریق می‌شود (تا 12 ماه). جز BCG، آبله‌مرغان و KKK.

واکسن هپاتیت B

• واکسن ویروس کشته است، داخل عضله بازو تزریق می‌شود.
• در سابقه حساسیت شدید به دوز قبلی نباید تزریق شود.

واکسن BCG سل

• واکسن باکتری زنده ضعیف‌شده، داخل‌پوستی است. از تولد ممکن است، اما برای آسانی و ایمنی قوی‌تر پس از تکمیل 2 ماهگی باید تزریق شود. پس از ماه 3.، با ppd و TCT (آزمون پوستی) و براساس نتیجه تزریق می‌شود.
• در سرکوب ایمنی مانند سرطان، درمان سرطان و داروی کورتونی و نیز بارداری نباید تزریق شود.

واکسن پنج‌گانه: دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز، پولیوی غیرفعال، هموفیلوس آنفلوانزا نوع B (DaBT - İPA - Hib)

• واکسن ترکیبی باکتری و ویروس کشته علیه پنج بیماری است. براساس سن در عضله پا یا بازو تزریق می‌شود.
• در بیماری پیشرونده مغز یا حساسیت شدید به دوز قبلی نباید تزریق شود.

واکسن کونژوگه پنوموکوک (KPA)

• واکسن باکتری کشته است. براساس سن در عضله پا یا بازو تزریق می‌شود.
• در سابقه واکنش حساسیتی شدید به دوز قبلی نباید تزریق شود.

واکسن سرخک، سرخجه و اوریون (KKK)

• ویروس زنده ضعیف‌شده و ترکیبی علیه سه بیماری است. زیر پوست بازو تزریق می‌شود.
• در حساسیت شدید به دوز قبلی (آلرژی تخم‌مرغ مانع نیست)، سرکوب ایمنی مانند سرطان، درمان آن و داروی کورتونی و بارداری نباید تزریق شود.

واکسن خوراکی پولیو (فلج اطفال) (OPA)

• ویروس زنده ضعیف‌شده، خوراکی است.
• در سرطان، درمان آن، داروی کورتونی و دیگر سرکوب ایمنی و وجود نقص ایمنی شناخته‌شده در خانه نباید مصرف شود.

واکسن دیفتری - کزاز بزرگسال (Td)

• ترکیبی باکتری کشته علیه دو بیماری، داخل عضله بازو است.
• در حساسیت شدید به دوز قبلی نباید تزریق شود.

واکسن هپاتیت A

• ویروس کشته، داخل عضله بازو (یا در توده عضله کم، پا) تزریق می‌شود.
• در حساسیت شدید به دوز قبلی یا بارداری نباید تزریق شود.

واکسن آبله‌مرغان

• ویروس زنده ضعیف‌شده، داخل عضله بازو تزریق می‌شود.
• در ضعف شدید ایمنی، حساسیت شدید به دوز قبلی و بارداری نباید تزریق شود.

DaBT - İPA: دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز، پولیوی غیرفعال نوع B (چهارگانه)

• ترکیبی باکتری و ویروس کشته علیه چهار بیماری، داخل عضله بازو تزریق می‌شود.
• در بیماری پیشرونده مغز یا حساسیت شدید دوز قبلی نباید تزریق شود.

نکته: در ضعف ایمنی به دلایل مختلف (مثلاً داروی سرکوب ایمنی برای شیمی‌درمانی یا پیوند)، واکسن حتی غیرزنده ضعیف‌شده نیز همیشه باید با مشورت پزشک بیمار باشد، زیرا ممکن است پاسخ ایمنی کافی ایجاد نشود.

*

واکسن‌های مهم دیگری برای فرزندان (و حتی خودتان) می‌توانید در نظر بگیرید. اکنون نگاهی به آن‌ها بیندازیم:

واکسن‌های پیشنهادی «خارج» برنامه معمول

واکسن روتاویروس (RV)

روتاویروس در شیرخوار و کودک خردسال، اسهال شدید ایجاد می‌کند و بسیار مسری است. اسهال معمولاً با استفراغ و تب است. بدون درمان می‌تواند کم‌آبی شدید و حتی مرگ ایجاد کند.

در جهان سالانه بیش از 500 هزار کودک از اسهال می‌میرند و حدود یک‌سوم به‌علت روتاویروس است.

پیشنهاد واکسن روتاویروس

CDC آمریکا واکسیناسیون بیشتر شیرخواران را پیش از تماس با ویروس توصیه می‌کند.

واکسن خوراکی است؛ توصیه می‌شود در ماه‌های 2.، 4. و 6 (اگر لازم بود)، دو یا سه دوز باشد. نخستین دوز پیش از 12 هفتگی و آخرین پیش از 8 ماهگی باید تمام شده باشد.

براساس برند 2 یا 3 دوز است. هر دو پس از ماه 2. با فاصله 4 هفته؛ نخستین دوز حتماً پیش از 12 هفته.

برخی شیرخواران نباید واکسن روتا بگیرند. در واکنش حساسیتی به آن یا حساسیت شدید دیگر توصیه نمی‌شود. CDC همچنین در نقص ایمنی ترکیبی شدید و دیگر دستگاه ایمنی مشکلات آن یا انسداد روده، توصیه نمی‌کند.

عوارض احتمالی روتاویروس

معمولاً خفیف و خودبه‌خود برطرف می‌شوند:

• اسهال یا استفراغ گذرا
• تب
• کاهش اشتها
• تحریک‌پذیری

انسداد روده و واکنش حساسیتی، عوارض شدید نادر گزارش‌شده‌اند.

واکسن مننگوکوک

بیماری مننگوکوکی، عفونت باکتریایی جدی با امکان مننژیت (التهاب لایه محافظ مغز و نخاع) و عفونت خون است. کودک با تماس نزدیک بیمار مننژیت، اشتراک چنگال، قاشق و بشقاب، بوسیدن یا تنفس هوای مشترک مبتلا می‌شود.

پیشنهاد واکسن مننگوکوک

2 دوز توصیه می‌شود. در کشور ما چون بیشتر زیر 2 سال است، باید پیش از 2 سال تمام شود (مثلاً ماه‌های 9. و 13.). در غرب دو دوز از 11-12 تا 16 سالگی پیشنهاد می‌شود. اگر نخستین دوز پس از 16 باشد، یادآور لازم نیست. برخی کالج‌ها پیش از ورود دانشگاه می‌خواهند. برای مسئولان ساکن خوابگاه نیز توصیه می‌شود.

اما چون واکسن‌های مننژیت و دلایل مصرف متفاوت‌اند جزئیات دارد. مثلاً در بریتانیا مننژیت-B شایع است و واکسن اضافی آن داده می‌شود. در ترکیه تقریباً دیده نمی‌شود و استقبال کم است.

از سوی دیگر 4 گانه کونژوگه مننژیت (A-C W-135 Y) در کشور رایج است (Menectra و Nimenrix). Menectra در 2 دوز و پس از ماه 9. است. Nimenrix تک‌دوز از ماه 12 است. Nimenrix هنوز FDA تأیید ندارد. در مقایسه‌ها، با وجود تک‌دوز بودن، مؤثرتر از Menectra بود.

واکسن دیگر Menveo است. 4 گانه (باز هم بدون مننژیت-B)؛ از ماه 2. به‌شکل (2-4-6)، در 3 دوز.

عوارض احتمالی مننگوکوک

واکسن‌های مننگوکوک عموماً ایمن‌اند.

عوارض خفیف:

• درد و قرمزی محل تزریق، سردرد
• خستگی
• درد

عارضه شدید نادر، سندرم گیلن‌باره است؛ اختلال ضعف عضلانی ناشی از آسیب ایمنی خود فرد به سلول عصبی.

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)

HPV معمولاً با تماس جنسی منتشر می‌شود. فقط در آمریکا سالانه حدود 14 میلیون مبتلا و حدود از هر 4 نفر یک نفر حامل است.

اغلب جز زگیل تناسلی علامت و بیماری ندارد، اما برخی زیرنوع‌ها سرطان‌زا هستند. در زنان سرطان دهانه رحم و واژن؛ در مردان سرطان آلت، سر و گردن و مقعد ایجاد می‌کند.

در زیر سرطان‌های مرتبط HPV دیده می‌شوند:

پیشنهاد واکسن HPV

گرچه برای دختران 9-26 و پسران 9-21 سال توصیه می‌شود، سن هدف معمول دختر و پسر 11-12 سالگی است.

عوارض احتمالی HPV

واکسن HPV ایمن شناخته می‌شود و انجام آن توصیه می‌شود. عوارض خفیفی که ممکن است با واکسن ایجاد شوند، عبارت‌اند از:

• درد
• قرمزی،
• تورم محل تزریق
• تهوع
• غش
• سردرد
• سرگیجه

عوارض شدید نادرند، اما ممکن است شامل:

• گیلن‌باره (ضعف عضله ناشی از آسیب عصب)
• کاهش قدرت عضله
• لخته خون

- موضوع مرتبط: استرالیا با واکسن HPV در آستانه ریشه‌کنی این سرطان است

یادآور Tdap

واکسن یادآور Tdap بزرگسال و کودک را از سه بیماری محافظت می‌کند.

این سه عبارت‌اند از:

• دیفتری (عفونت جدی بینی و گلو)
• کزاز (بیماری باکتریایی مهاجم دستگاه عصبی)
• سیاه‌سرفه (عفونت بسیار مسری و شدید تنفسی

CDC می‌گوید از مصرف Tdap، کزاز و دیفتری 99 درصد و سیاه‌سرفه 80 درصد کم شده‌اند. در بیشتر ایالت‌های آمریکا نوعی واکسن Tdap برای کودک، نوجوان و جوان الزامی است.

پیشنهاد یادآور Tdap

تک‌دوز برای کودکان 10 ساله و بالاتر تا 64 سال تأیید شده است. CDC برای این سنین بدون سابقه Tdap، هرچه زودتر توصیه می‌کند. همچنین کارکنان سلامت و تماس نزدیک نوزاد (شامل باردار) باید بگیرند.

عوارض احتمالی یادآور Tdap

برای بیشتر افراد ایمن است.

عوارض خفیف ممکن است شامل:

• درد و قرمزی محل تزریق
• تب خفیف
• سردرد
• خستگی
• بدن‌درد

عوارض شدید نادر:

• حساسیت شدید
• تب شدید

جز 4 واکسن بالا، دو واکسن اخیراً وارد تقویم وزارت بهداشت جمهوری ترکیه عبارت‌اند از:

واکسن آبله‌مرغان

تا همین اواخر خانواده کودک را با دوست مبتلا بازی می‌داد تا زود بگیرد. زیرا در سن کم آسان‌تر است، اما در سن بالا گاهی عفونت باکتریایی و ذات‌الریه جدی ایجاد می‌کند.

با واکسن این وضعیت رفع شده، زیرا واکسیناسیون بسیار ایمن‌تر از ابتلاست.

پیشنهاد آبله‌مرغان

از 12 ماهگی تا 18 سال، همه کودکان سالم باید 2 دوز بگیرند. نخستین در 12 تا 15 ماه و دوم در 4 تا 6 سال پیشنهاد می‌شود.

عوارض احتمالی آبله‌مرغان

پژوهش‌ها عمدتاً ایمن بودن آن را نشان می‌دهند.

عوارض عموماً خفیف و ممکن است شامل:

• درد، قرمزی و قرمزی محل تزریق
• تب
• عرق‌سوز

نادر اما شدید:

• قرمزی تمام بدن
• تشنج
• ذات‌الریه
• مننژیت

واکسن هپاتیت A

هپاتیت-A ویروسی با ایجاد ناگهانی بیماری شدید کبد است. هدف واکسیناسیون، پیشگیری از هپاتیت برق‌آسا است که التهاب کبدی مرگ‌آور ممکن است باشد. خستگی، درد معده، تهوع و زردی پوست و سفیدی چشم از علائم هپاتیت-A هستند.

پیشنهاد هپاتیت A

پایان ماه 18. دوز 1. و پایان ماه 24. دوز دوم باید به همه کودکان داده شود.

برای بزرگسال نیز توصیه می‌شود. سفر به کشورهای خطر و افراد در معرض (مردان همجنس‌خواه، مصرف‌کنندگان مواد و بیماری مزمن کبدی) باید واکسن هپاتیت A بگیرند.

عوارض احتمالی هپاتیت A

عموماً ایمن است.

عوارض خفیف ممکن است شامل:

• درد اطراف محل تزریق
• سردرد
• کم‌اشتهایی
• خستگی

• تنگی نفس
• گیلن‌باره (ضعف عضله ناشی از آسیب عصب)
• ترومبوسیتوپنی (تعداد کم پلاکت)

چه کسانی نباید واکسن بزنند؟

با وجود توصیه بسیاری واکسن‌ها برای بیشتر افراد، برخی واکسن‌ها برای بعضی توصیه نمی‌شوند. مثلاً بیماری فعال یا ضعف ایمنی مانع بعضی واکسن‌هاست. برخی محدودیت ویژه دیگر هم دارند.

واکسن‌های بالا در پیشگیری تفاوت بزرگی ساخته و جان میلیون‌ها نفر را نجات داده‌اند. ازاین‌رو برای پیشگیری، سلامت عمومی و پزشکان داستان موفقیت‌اند.

برای تکمیل ایمن واکسن و حداقل اثر ناخواسته نادر، پزشک باید تاریخچه پزشکی کافی بداند. درباره واکسن لازم خود و فرزند و پرسش‌های دیگر با پزشک صحبت کنید.

آیا بیمار سرطانی می‌تواند واکسن آنفلوانزا یا ذات‌الریه بزند؟

اوتیسم: ارتباط با واکسن، رژیم خاص و سرطان