عارضه خاموش شیمی‌درمانی؛ نشانگر زیستی جدید برای شناسایی آسیب عصبی
در این مقاله
شیمی‌درمانی در درمان سرطان نقشی حیاتی دارد؛ اما از عوارض آن آسیب عصبی موسوم به نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی (KBPN) است.
چه علائمی دارد؟
نوروپاتی محیطی معمولاً با بی‌حسی، گزگز، درد و احساس‌های غیرعادی در دست و پا ظاهر می‌شود. آسیب عصبی ممکن است حساسیت حسی را کم یا زیاد کند و کارهای روزمره را دشوار سازد. در موارد پیشرفته، علائم جدی‌تری مانند ضعف عضلانی و از دست رفتن عملکرد حرکتی ایجاد می‌شود.
چقدر شایع است؟
حدود 30% تا 40% بیماران سرطان، هنگام شیمی‌درمانی درجاتی از آسیب عصبی دارند. این مشکل با بعضی شیمی‌درمانی‌ها مانند داروهای پلاتینی، تاکسان‌ها، آلکالوئیدهای وینکا و برخی داروهای ضد‌میتوز شایع‌تر است. معمولاً علائم در چند دوره نخست پس از آغاز درمان ظاهر می‌شوند، اما این وضعیت با نوع و دوز دارو متفاوت است.
پیشگیری و درمان
گزینه‌های درمان نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی (KBPN) شامل داروهای مختلف برای تسکین علائم است. این درمان‌ها معمولاً بهبودی کامل نمی‌دهند، اما شدت علائم را کم می‌کنند.
- داروهای KBPN معمولاً شامل ضدافسردگی‌ها، ضدتشنج‌ها و بعضی مسکن‌ها هستند؛ مثلاً گاباپنتین و دولوکستین اغلب برای کنترل KBPN به کار می‌روند.
- در میان روش‌های مکمل و اقدامات پیشگیرانه،
- طب سوزنی,
- مکمل ویتامین D,
- ورزش هوازی و
- دستکش‌های خنک‌کننده قرار دارند. این روش‌ها در پژوهش‌های مختلف نتایج مثبتی داشته‌اند.
به‌دلیل دشواری کنترل این عارضه، تشخیص زودهنگام و تنظیم مناسب دوز برای مدیریت KBPN حیاتی است.
نشانگری برای شناسایی زودهنگام آسیب عصبی: زنجیره سبک نوروفیلامنت
براساس پژوهشی جدید، سطح زنجیره سبک نوروفیلامنت (NfL) ممکن است نشانگر KBPN باشد.
زنجیره سبک نوروفیلامنت (NfL)، زیرنوعی از پروتئین‌های نوروفیلامنت سازنده اسکلت سلول عصبی است. سطح NfL در صورت آسیب عصبی یا بیماری تخریب‌کننده عصبی ممکن است در خون و مایع مغزی‌نخاعی افزایش یابد.
پژوهشگران دریافتند در بیماران سرطان، پس از نخستین تجویز شیمی‌درمانی پاکلیتاکسل، سطح NfL بالا می‌رود و این افزایش با شدت آسیب عصبی در 6 تا 12 ماه پس از درمان ارتباط دارد. این یافته‌ها پیشنهاد می‌کنند این پروتئین خون می‌تواند نشانگر زودهنگام KBPN باشد.
طبق پژوهش، سطح NfL پس از یک دوره درمان می‌تواند تخریب آکسون را نشان دهد. به نظر می‌رسد سنجش آن برای شناسایی بالینی مفید سمیت عصبی در بیماران حساس به KBPN قابل‌استفاده باشد.
این یافته‌ها در نشست سالانه 2024 انجمن Peripheral Nerve Society (PNS) در 24 ژوئن ارائه شد.
هدف مطالعه، تعیین ارتباط احتمالی NfL با نشانگرهای نوروفیزیولوژیک تخریب آکسون در دریافت‌کنندگان پاکلیتاکسل بود؛ دارویی که شیمی‌درمانی نوروتوکسیک شناخته می‌شود.
در ادامه، خلاصه مقاله در قالب نمودار نقشه ذهنی دیده می‌شود:
مطالعه شامل 93 بیمار سرطان بود. همه در آغاز، میانه و پایان درمان ارزیابی شدند. KBPN با نمونه خون NfL، امتیاز کلی نوروپاتی (Total Neuropathy Score, TNS)، مقیاس نوروپاتی معیارهای رایج اصطلاحات عوارض (Common Terminology Criteria for Adverse Events, CTCAE) و ماژول نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان اروپایی پژوهش و درمان سرطان (EORTC-CIPN20) ارزیابی شد.
نتایج
- تقریباً همه شرکت‌کنندگان (97%) زن بودند؛ بیشتر آنها (66%) سرطان پستان و 30% سرطان زنان داشتند.
- بیشتر بیماران (73%) رژیم هفتگی پاکلیتاکسل و بقیه هر سه هفته تاکسان و پلاتین می‌گرفتند.
- در پایان درمان، 82% بیماران دچار KBPN شدند؛ در 44% خفیف و در 38% متوسط/شدید بود.
- سطح NfL پس از نخستین دوز، نسبت به مقادیر پایه آغاز شیمی‌درمانی به‌طور معناداری افزایش یافت. این نشان می‌دهد آسیب عصبی از همان آغاز درمان رخ می‌دهد.
- مهم‌ترین نتیجه مطالعه این بود که بیماران با سطح NfL بالاتر پس از یک نوبت پاکلیتاکسل، در پایان درمان نوروپاتی شدیدتری داشتند (امتیاز EORTC و TNS بالاتر).
در نتیجه، این داده‌ها نشان می‌دهند NfL ممکن است نشانگر آسیب آکسونی درازمدت باشد و آزمایش آن شاید به انکولوژیست اجازه دهد خطر سمیت درازمدت را در مراحل نخست درمان پاکلیتاکسل ارزیابی کند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.