الیگودندروگلیوما چیست؟ علائم و درمان آن
در این مقاله
الیگودندروگلیوما دیگر با میکروسکوپ تعریف نمی‌شود، بلکه با ژن‌ها
یک عدد اهمیت این تغییر را نشان می‌دهد: بقای میانه ذکرشده در اینترنت و منابع قدیمی برای الیگودندروگلیومای درجه 3، حدود 3,5 سال است. در بیمارانی که با معیارهای مولکولی به‌درستی تعریف شده‌اند، با پرتودرمانی و شیمی‌درمانی PCV این مدت 13-14 سال است. این تفاوت چهاربرابری، بیش از بهبود درمان، ناشی از شمردن بیماران درست در گروه درست است.
الیگودندروگلیوما چیست؟
الیگودندروگلیوما توموری در مغز است که از سلول‌هایی شبیه به الیگودندروسیت‌ها تشکیل شده است. الیگودندروسیت‌ها غلافی را تولید می‌کنند که رشته‌های عصبی را می‌پوشاند و هدایت الکتریکی را سرعت می‌بخشد؛ این غلاف از میلین ساخته می‌شود. هنوز قطعی نیست که تومور واقعاً از الیگودندروسیت‌های بالغ منشأ می‌گیرد یا از سلولی پیش‌ساز در مرحله‌ای زودتر؛ نام آن بر شباهت استوار است، نه منشأ.
«الیگودندروگلیوما، دارای جهش IDH و حذف هم‌زمان 1p/19q»، درجه‌بندی WHO دستگاه عصبی مرکزی: درجه 2 یا درجه 3.
هر دو ویژگی مولکولی برای تشخیص تعیین‌کننده‌اند ؛ یعنی صرفاً «نشانه‌ای خوب» نیستند، بلکه شرط تشخیص‌اند. اگر جهش IDH یا حذف هم‌زمان 1p/19q وجود نداشته باشد، هرقدر هم تومور زیر میکروسکوپ شبیه الیگودندروگلیوما باشد، الیگودندروگلیوما نیست و بیماری کاملاً متفاوتی است.
سه تغییری که در 2021 رخ داد
| اصطلاح قدیمی | معادل امروزی |
|---|---|
| الیگودندروگلیومای آناپلاستیک | این اصطلاح حذف شد. به‌جای آن «الیگودندروگلیوما، دارای جهش IDH و حذف هم‌زمان 1p/19q، درجه 3» به کار می‌رود. |
| الیگوآستروسیتوما (تومور مختلط) | این تشخیص کاملاً حذف شد. بررسی مولکولی نشان داد تقریباً همه این تومورها یا الیگودندروگلیوما هستند یا آستروسیتوما. |
| تشخیص صرفاً مبتنی بر میکروسکوپ | بررسی مولکولی الزامی است |
دو تغییر ژنتیکی کلیدی
1. جهش IDH
IDH1 و IDH2 ژن‌های کدکننده آنزیم ایزوسیترات دهیدروژناز هستند که در تولید انرژی سلول نقش دارد. با جهش، آنزیم به‌جای کار طبیعی خود، تولید مولکولی غیرطبیعی به نام 2-هیدروکسی‌گلوتارات (2-HG) را آغاز می‌کند. این مولکول در سلول انباشته می‌شود، الگوی متیلاسیون DNA و هیستون‌ها را برهم می‌زند و مانع بلوغ سلول‌ها می‌شود.
جهش IDH از زودرس‌ترین رویدادهای ژنتیکی گلیوماست و قوی‌ترین نشانگر سیر مطلوب به شمار می‌رود. نوعی که در بیش از 90% موارد الیگودندروگلیوما دیده می‌شود، IDH1 R132H است و می‌توان آن را مستقیماً با رنگ‌آمیزی ویژه (ایمونوهیستوشیمی) نشان داد. اگر رنگ‌آمیزی منفی باشد، برای دیگر جهش‌های نادر باید توالی‌یابی انجام شود.
2. حذف هم‌زمان 1p/19q
این امضایی است که الیگودندروگلیوما را از همه تومورهای دیگر مغزی متمایز می‌کند: از دست رفتن کامل بازوی کوتاه کروموزوم 1 (1p) و بازوی بلند کروموزوم 19 (19q).
این حذف تصادفی رخ نمی‌دهد. در پس آن، یک جابه‌جایی نامتعادل قرار دارد: t(1;19)(q10;p10). در این مبادله، دو کروموزوم بازوهای خود را با هم عوض می‌کنند. یکی از کروموزوم‌های جدید حاصل از این مبادله در سلول از بین می‌رود و در نتیجه، بازوهای 1p و 19q به‌طور تمام با هم از دست می‌روند.
در تک‌نسخه‌های باقی‌مانده روی بازوهای حذف‌شده، جهش‌های دیگری نیز اغلب یافت می‌شود: روی 19q ژن CIC و روی 1p ژن FUBP1 قرار دارند. اینها ژن‌های سرکوبگری هستند که در ایجاد تومور نقش دارند.
دیگر ویژگی‌های مولکولی
| نشانگر | فراوانی | معنا |
|---|---|---|
| جهش پروموتر TERT | در بزرگسالان نزدیک به 99%؛ در نوجوانان تقریباً دیده نمی‌شود | ویژگی تقریباً ثابت الیگودندروگلیومای بزرگسالان است. نبود آن در جوانان نشان می‌دهد که موارد نادر این گروه سنی ممکن است بیماری متفاوت و آرام‌تری باشند. |
| متیلاسیون پروموتر MGMT | 96-99% | چون تقریباً در همه بیماران وجود دارد، ارزش افتراقی کمی دارد. اما اگر متیلاسیون وجود نداشته باشد و بیمار شیمی‌درمانی دریافت کند، سیر بیماری به‌طور قابل‌توجهی نامطلوب‌تر است. |
| حذف هموزیگوت CDKN2A/B | در درجه 2، 0,3%؛ در درجه 3، 9,4% | معیار درجه‌بندی الیگودندروگلیوما نیست ؛ این معیار فقط برای آستروسیتوماهای دارای جهش IDH است. اما وجود آن، به‌طور مستقل با سیر نامطلوب‌تر ارتباط دارد (خطر حدود 2,4 برابر). |
درجه‌بندی: درجه 2 و درجه 3
الیگودندروگلیوماها براساس سرعت تکثیر سلول‌های تومور و یافته‌های عروقی/نکروز، به دو درجه تقسیم می‌شوند. الیگودندروگلیومای درجه 1 و درجه 4 وجود ندارد.
| درجه 2 | درجه 3 | |
|---|---|---|
| نمای میکروسکوپی | سلول‌های منظم با نمای «تخم‌مرغ نیمرو»، شبکه عروقی ظریف شبیه «توری فلزی»؛ سلول در حال تقسیم کم یا ناموجود | تراکم سلولی واضح، آتیپی، فعالیت میتوزی بارز، تکثیر میکروواسکولار و/یا نکروز |
| سرعت رشد | آهسته؛ ممکن است سال‌ها بی‌علامت بماند | سریع‌تر |
| جذب ماده حاجب در MRI | معمولاً وجود ندارد | اغلب وجود دارد |
| فراوانی | شایع‌تر | کمتر شایع |
آیا الیگودندروگلیوما به گلیوبلاستوما تبدیل می‌شود؟
خیر. این نکته باید درست درک شود. گلیوبلاستوما (درجه 4) توموری از تبار آستروسیتوما است. الیگودندروگلیوما ممکن است از درجه 2 به درجه 3 پیشرفت کند، اما به گلیوبلاستوما تبدیل نمی‌شود؛ در طبقه‌بندی 2021، برای الیگودندروگلیوما دسته درجه 4 وجود ندارد.
بخش بزرگی از مواردی که در گذشته گفته می‌شد «الیگودندروگلیوما به گلیوبلاستوما تبدیل شد»، در واقع تومورهایی بودند که از ابتدا الیگودندروگلیوما نبودند: چون آزمایش مولکولی انجام نشده بود، تومورهای IDH نوع وحشی که زیر میکروسکوپ الیگودندروگلیوما را تقلید می‌کردند، با این نام خوانده می‌شدند. امروز آزمایش‌های IDH و 1p/19q از همان ابتدا این تمایز را روشن می‌کنند. برای جزئیات تشخیص مولکولی گلیوبلاستوما، به مقاله گلیوبلاستوما و جهش IDH ما مراجعه کنید.
چه کسانی مبتلا می‌شوند؟ فراوانی و سن
| موضوع | داده |
|---|---|
| بروز | سالانه در هر 100000 نفر، 0,29 (استانداردشده براساس سن، داده‌های آمریکا) |
| سهم از همه تومورهای مغزی | حدود 1% |
| سهم از گلیوماها | حدود 5% |
| سن میانه تشخیص | 45 |
| جنس | در مردان کمی شایع‌تر است (حدود 1,3 به 1) |
علائم
چون الیگودندروگلیوما آهسته رشد می‌کند، علائم معمولاً از فشار حاد بر مغز ناشی نمی‌شوند، بلکه از تحریک ناحیه درگیر توسط تومور به وجود می‌آیند. شایع‌ترین محل تومور لوب فرونتال (ناحیه پیشانی) است.
| علامت | علت |
|---|---|
| حمله صرع | شایع‌ترین یافته نخستین؛ تحریک قشر مغز توسط تومور |
| سردرد | شدیدتر بودن در صبح و تشدید با سرفه یا خم شدن اهمیت دارد |
| تغییر شخصیت و رفتار | قرارگیری در لوب فرونتال؛ به‌جای خود بیمار، نزدیکان متوجه می‌شوند |
| مشکل در توجه، حافظه و تمرکز | درگیری لوب فرونتال و تمپورال |
| اختلال گفتار | درگیری نیمکره غالب |
| ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه | قرارگیری نزدیک نواحی حرکتی/حسی |
| از دست رفتن میدان بینایی | درگیری مسیرهای بینایی |
| مشکل تعادل و هماهنگی | کمتر شایع؛ وابسته به محل |
چرا حمله صرع رخ می‌دهد؟ پاسخ تغییر کرده است
سال‌ها تصور می‌شد مولکول 2-هیدروکسی‌گلوتارات تولیدشده توسط تومورهای دارای جهش IDH، با شبیه بودن به گلوتامات سلول‌های مغزی را بیش‌ازحد تحریک می‌کند. مطالعات منتشرشده در 2022 این توضیح را رد کردند: 2-HG مانند گلوتامات رفتار نمی‌کند و به‌گونه‌ای که تقلیدکننده گلوتامات باشد به گیرنده‌های NMDA متصل نمی‌شود. سازوکار واقعی نشان‌داده‌شده این است که 2-HG در نورون‌ها مسیر mTOR را بیش‌ازحد فعال می‌کند و سوخت‌وساز انرژی سلول را تغییر می‌دهد. این فقط جزئیاتی دانشگاهی نیست؛ شناخت درست سازوکار تعیین می‌کند کدام داروها می‌توانند در درمان حمله صرع هدف قرار گیرند.
علل و عوامل خطر
علت الیگودندروگلیوما ناشناخته است. جهش IDH و حذف 1p/19q، تغییراتی هستند که طی زندگی بیمار در سلول‌های مغزی ایجاد می‌شوند و اکتسابی هستند؛ از والدین به ارث نمی‌رسند و به فرزندان منتقل نمی‌شوند.
| عامل | سطح شواهد |
|---|---|
| پرتوهای یون‌ساز (به‌ویژه پرتودرمانی ناحیه سر در کودکی) | اثبات‌شده. تنها عامل خطر محیطی است. بااین‌حال، فقط بخش بسیار کوچکی از الیگودندروگلیوماها را توضیح می‌دهد. |
| سابقه خانوادگی | شواهد ضعیف. اکثریت قاطع موارد تک‌گیر هستند. سندرم‌های ارثی نادری مانند لی-فرامنی، لینچ و نوروفیبروماتوز خطر کلی تومور مغزی را افزایش می‌دهند؛ اما الیگودندروگلیوما تومور معمول این سندرم‌ها نیست. |
| تلفن همراه، ایستگاه پایه و میدان‌های الکترومغناطیسی | اثبات نشده است. مطالعات بزرگ رابطه علت‌ومعلولی نشان نداده‌اند. |
| ضربه به سر، سیگار، تغذیه | رابطه علت‌ومعلولی نشان داده نشده است. |
روند تشخیص
1. تصویربرداری
- توموگرافی کامپیوتری (BT): نخستین روش مورد استفاده در اورژانس است و خونریزی و شکستگی را سریع نشان می‌دهد. نمایش کلسیفیکاسیون (رسوب کلسیم) در الیگودندروگلیوما معمول است و این از معدود برتری‌های BT در تشخیص تومور است. اما برای نشان دادن مرزها و گسترش تومور کافی نیست.
- MRI مغز با ماده حاجب: روش استاندارد است. محل، اندازه، مرزها و ارتباط تومور با بافت اطراف را نشان می‌دهد. پیش از جراحی، MRI عملکردی و تصویربرداری تانسور انتشار (تراکتوگرافی)، با نقشه‌برداری محل مراکز گفتار و حرکت نسبت به تومور، برنامه جراحی را هدایت می‌کنند.
الیگودندروگلیومای درجه 2 در چپ و درجه 3 در راست. تومور درجه 2 محدودتر و با درگیری کمتر بافت اطراف به نظر می‌رسد؛ در تومور درجه 3، مرزها نامشخص‌تر و گسترش به بافت مغزی اطراف بارزتر است. اما نمای MRI به‌تنهایی درجه را تعیین نمی‌کند: درجه قطعی با بررسی پاتولوژیک بافت برداشته‌شده در جراحی یا بیوپسی تعیین می‌شود. جذب ماده حاجب هشداری برای درجه 3 است، اما شرط نیست؛ تومورهای درجه 3 بدون جذب ماده حاجب نیز دیده می‌شوند.2. نمونه بافتی
تشخیص فقط با بافت گذاشته می‌شود. بافت به دو روش به دست می‌آید: هنگام برداشتن تومور با جراحی (روش ترجیحی، چون هم تشخیص و هم درمان را فراهم می‌کند)، یا اگر محل تومور قابل‌جراحی نباشد، با بیوپسی استریوتاکتیک.
3. بررسی مولکولی؛ شرط تشخیص
بررسی میکروسکوپی پاتولوژیست به‌تنهایی کافی نیست. آزمایش‌های زیر باید انجام شوند:
- ایمونوهیستوشیمی IDH1 R132H ؛ گام نخست سریع و کم‌هزینه
- اگر رنگ‌آمیزی منفی باشد، توالی‌یابی IDH1/IDH2 ؛ برای شناسایی جهش‌های نادر
- بررسی حذف هم‌زمان 1p/19q ؛ با روشی که حذف کامل بازو را نشان دهد (FISH یا روش‌های مولکولی)
- رنگ‌آمیزی‌های ATRX و p53 ؛ برای افتراق از آستروسیتوما (در الیگودندروگلیوما ATRX حفظ می‌شود)
- متیلاسیون پروموتر MGMT ؛ اگر شیمی‌درمانی برنامه‌ریزی شده باشد
- جهش پروموتر TERT ؛ نشانگر پشتیبان
- شاخص تکثیر Ki-67 ؛ کمک به درجه‌بندی
برای جزئیات این آزمایش‌ها و چگونگی انجام آنها می‌توانید مقاله آزمایش‌های ژنتیکی در سرطان ما را بخوانید.
درمان
درمان الیگودندروگلیوما سه پایه دارد: جراحی, پرتودرمانی و شیمی‌درمانی. از سال 2024 گزینه چهارمی نیز افزوده شده است: مهارکننده IDH، وراسی‌دنیب. ترتیب و زمان‌بندی براساس درجه تومور و گروه خطر بیمار تعیین می‌شود.
1. جراحی
نخستین و مهم‌ترین گام درمان است. هدف، برداشتن بیشترین مقدار ممکن تومور با حفظ عملکرد مغز است. میان مقدار تومور برداشته‌شده و طول عمر ارتباط قوی وجود دارد: در مقایسه با بیمارانی که فقط بیوپسی شده‌اند، در برداشت کامل، خطر مرگ تقریباً یک‌سوم کاهش می‌یابد.
برای تومورهای مجاور نواحی گفتار یا حرکت، می‌توان کرانیوتومی بیدار انجام داد: بیمار در بخشی از جراحی بیدار می‌شود و با آزمون گفتار و حرکات او، مرز قابل‌برداشت مشخص می‌شود.
2. پس از جراحی: درمان فوری یا پیگیری؟
این دشوارترین تصمیم در الیگودندروگلیومای درجه 2 است. پرتودرمانی و شیمی‌درمانی بیماری را به تأخیر می‌اندازند، اما عوارض شناختی درازمدت دارند و بیمار جوان ممکن است دهه‌ها با این عوارض زندگی کند. بنابراین بیماران به گروه‌های خطر تقسیم می‌شوند.
| گروه خطر | تعریف | رویکرد |
|---|---|---|
| کم‌خطر | زیر 40 سال و تومور کاملاً برداشته شده است | پیگیری نزدیک با MRI گزینه معقولی است |
| پرخطر | 40 سال به بالا (مستقل از مقدار برداشت) یا تومور کامل برداشته نشده / فقط بیوپسی انجام شده است | درمان پس از جراحی توصیه می‌شود |
این تفکیک از مطالعه RTOG 9802 می‌آید. در 251 بیمار مبتلا به گلیومای درجه 2 پرخطر، افزودن شیمی‌درمانی PCV به پرتودرمانی، بقای میانه را از 7,8 سال به 13,3 سال رساند؛ بقای 10 ساله از 40% به 60% افزایش یافت. سود در زیرگروه الیگودندروگلیوما بارزتر بود.
3. پرتودرمانی
| دوز | فراکشن | |
|---|---|---|
| درجه 2 | 50,4 Gy (جایگزین: 54 Gy) | 28 جلسه (جایگزین 30) |
| درجه 3 | 59,4 Gy | 33 جلسه |
طبق راهنمای 2024 انجمن‌های اروپایی رادیوانکولوژی و نوروانکولوژی (ESTRO-EANO)، در درجه 3، نباید از 60 Gy فراتر رفت و در درجه 2، دوزهای پایین مانند 45 Gy توصیه نمی‌شوند. پرتودرمانی چگونه انجام می‌شود؟ برای اطلاعات کلی می‌توانید به مقاله مرتبط ما مراجعه کنید.
4. شیمی‌درمانی: PCV
PCV، ترکیب سه دارو است و در الیگودندروگلیوما، تنها رژیم شیمی‌درمانی است که افزایش طول عمر با آن در مطالعات تصادفی‌شده اثبات شده است.
| دارو | دوز | روز | راه مصرف |
|---|---|---|---|
| پروکاربازین | 60 mg/m² | روزهای 8-21 | خوراکی |
| CCNU (لوموستین) | 110 mg/m² | روز 1 | خوراکی |
| وین‌کریستین | 1,4 mg/m² | روزهای 8 و 29 | وریدی |
هر دوره 8 هفته طول می‌کشد و در مجموع 6 دوره برنامه‌ریزی می‌شود.
PCV یا تموزولوماید؟
در عمل بالینی، تموزولوماید اغلب به‌جای PCV استفاده می‌شود چون تحمل‌پذیرتر است. اما باید صادق بود: این ترجیح بر سهولت تکیه دارد، نه شواهد.
- در بیماران دارای حذف هم‌زمان 1p/19q، PCV تنها رژیمی است که افزایش طول عمر با آن در مطالعات تصادفی‌شده نشان داده شده است.
- برابر بودن تموزولوماید با PCV هرگز نشان داده نشده است.
- در طراحی نخست مطالعه CODEL، بازویی که فقط تموزولوماید دریافت می‌کرد، چون نسبت به بازوهای شامل پرتودرمانی نتایج به‌وضوح بدتری داشت، بسته شد.
- CODEL بازطراحی‌شده، پرتودرمانی + PCV را با پرتودرمانی + تموزولوماید مقایسه می‌کند و نتایج آن هنوز اعلام نشده است.
وراسی‌دنیب: گامی جدید در درمان
سال‌ها تنها گزینه الیگودندروگلیوما پس از جراحی، پیگیری یا پرتودرمانی + شیمی‌درمانی بود. نخستین دارویی که فاصله میان این دو را پر کرد، یعنی وضعیت «درمان لازم است، اما هنوز نمی‌خواهم پرتودرمانی بدهم»، وراسی‌دنیب است (نام تجاری Voranigo).
وراسی‌دنیب دارویی خوراکی است که آنزیم‌های جهش‌یافته IDH1 و IDH2 را مهار می‌کند و می‌تواند وارد مغز شود. با توقف تولید غیرطبیعی 2-HG، رشد تومور را کند می‌کند.
مطالعه INDIGO
مطالعه فاز 3 دوسوکور با کنترل دارونما و شرکت 331 بیمار. بیماران فقط جراحی شده بودند و هنوز پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی دریافت نکرده بودند؛ گلیومای آنها درجه 2 و دارای جهش IDH بود؛ 172 نفر الیگودندروگلیوما داشتند.
در تحلیل به‌روزشده منتشرشده در 2025 (میانه پیگیری 20,1 ماه)، دو عدد چشمگیر به تصویر افزوده شد:
- سرعت رشد تومور: در بازوی وراسی‌دنیب %-1,3 (یعنی تومور کوچک شد)، در بازوی دارونما %+14,4.
- فراوانی حمله صرع: به‌ازای نفر-سال 18,2 در برابر 51,2 ؛ یعنی وراسی‌دنیب حمله‌های صرع را به‌وضوح کاهش داد.
در کیفیت زندگی و آزمون‌های شناختی، تفاوتی میان دو بازو دیده نشد.
تأییدها و مصرف
| موضوع | اطلاعات |
|---|---|
| تأیید FDA | 6 اوت 2024 ؛ افراد 12 سال و بالاتر، پس از جراحی، دارای جهش IDH1/IDH2، مبتلا به درجه 2 آستروسیتوما یا الیگودندروگلیوما |
| تأیید اتحادیه اروپا | 22 سپتامبر 2025 ؛ گلیومای منتشر درجه 2 دارای جهش IDH در بزرگسالان و نوجوانان |
| دوز | بزرگسالان: 40 mg روزی یک بار خوراکی. در بیماران بالای 12 سال و زیر 40 kg، مقدار 20 mg. |
| جایگاه در راهنما | به‌روزرسانی سریع ASCO و انجمن نوروانکولوژی در 30 آوریل 2025: در الیگودندروگلیومای درجه 2، پس از جراحی و زمانی که می‌توان پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را به تعویق انداخت، می‌توان توصیه کرد (کیفیت شواهد بالا، قدرت توصیه مشروط). |
| مصرف در درجه 3 | تأیید نشده است. INDIGO فقط بیماران درجه 2 را شامل می‌شد. |
طول عمر: اعداد به‌روز
این بخش محل بزرگ‌ترین تفاوت میان منابع قدیمی و داده‌های کنونی است. بیشتر اعداد در گردش اینترنت متعلق به دوره پیش از تشخیص مولکولی هستند و بیماران امروزی را نمایندگی نمی‌کنند.
| گروه | بقای میانه کنونی | عدد قدیمی/نادرست |
|---|---|---|
| درجه 2 | 15-20 سال (در یک مجموعه جدید 18,4 سال؛ بقای 10 ساله، 76%). حتی در بیماران پرخطر، با RT+PCV برابر با 13,3 سال. | «10-12 سال» |
| درجه 3 | 13-14 سال (RT + PCV، دارای حذف هم‌زمان 1p/19q) | «3,5 سال» |
دیگر عوامل مؤثر بر سیر بیماری
| عامل | جهت اثر |
|---|---|
| برداشتن تقریباً تمام تومور | مطلوب ؛ کاهش خطر مرگ در حدود یک‌سوم |
| سن جوان | مطلوب |
| داشتن حمله صرع هنگام تشخیص | مطلوب (اثر تشخیص زودهنگام) |
| جذب ماده حاجب در MRI | نامطلوب |
| بالا بودن شاخص Ki-67 (بیش از 20%) | نامطلوب |
| حذف هموزیگوت CDKN2A/B | نامطلوب (خطر حدود 2,4 برابر) |
| نبود متیلاسیون MGMT | در بیماران دریافت‌کننده شیمی‌درمانی، نامطلوب |
| وضعیت عملکردی خوب | مطلوب |
کنترل حمله‌های صرع
- برای بیماری که حمله صرع نداشته، داروی ضدصرع پیشگیرانه شروع نمی‌شود. انجمن‌های نوروانکولوژی در این زمینه توصیه روشنی (سطح A) منتشر کرده‌اند: برای بیماران تومور مغزی که هرگز حمله صرع نداشته‌اند، نباید دارو با هدف کاهش خطر حمله شروع شود.
- اگر در حوالی جراحی داروی پیشگیرانه مصرف شده باشد، معمولاً در پایان هفته نخست با کاهش دوز قطع می‌شود.
- در بیماری که حمله صرع داشته، داروی ترجیحی معمولاً لووتیراستام است: چون بر آنزیم‌های کبدی اثر ندارد، تداخل آن با داروهای شیمی‌درمانی کم است و نمایه عوارضش از داروهای قدیمی بهتر است.
- داروهای ضدصرع قدیمی القاکننده آنزیم (فنی‌توئین، کاربامازپین) می‌توانند سطح خونی داروهای شیمی‌درمانی را پایین بیاورند؛ در صورت امکان از آنها پرهیز می‌شود.
- کاهش بیش از نصف فراوانی حمله صرع با وراسی‌دنیب نشان می‌دهد کنترل تومور و کنترل حمله صرع به هم مرتبط‌اند.
- گواهینامه رانندگی: رانندگی برای بیمارانی که حمله صرع دارند، طبق مقررات جاری در ترکیه نیز به دوره مشخصی بدون حمله نیاز دارد. این موضوع از ابعاد عملی زندگی با بیماری است که بیش از همه نادیده گرفته می‌شود و حتماً باید با پزشک مطرح شود.
پیگیری
الیگودندروگلیوما بیماری‌ای است که سال‌های طولانی پیگیری می‌شود. پیگیری با MRI انجام می‌شود.
| وضعیت | فاصله MRI |
|---|---|
| درجه 2 | 5 سال نخست هر 3-6 ماه، سپس دست‌کم هر 6-12 ماه |
| درجه 3 | 3 سال نخست هر 2-4 ماه، سپس هر 3-6 ماه، برای همیشه |
پرسش‌های متداول
- الیگودندروگلیوما خوش‌خیم است یا بدخیم؟
- توموری بدخیم (مالیگنانت) است؛ اما واژه «بدخیم» در اینجا ممکن است گمراه‌کننده باشد. در میان تومورهای مغزی، از خوش‌سیرترین موارد است و بخش قابل‌توجهی از بیماران دهه‌ها زندگی می‌کنند. آهسته رشد می‌کند، اما چون مرزهای نامشخصی دارد، معمولاً حذف کامل آن ممکن نیست؛ بنابراین «خوش‌خیم» هم محسوب نمی‌شود.
- آیا می‌توانم کاملاً خوب شوم؟
- با درمان‌های امروزی معمولاً انتظار بهبودی کامل (شفا) نمی‌رود؛ هدف، کنترل بیماری برای سال‌های طولانی است. بااین‌حال، در داده‌های بیست‌ساله حدود یک‌سوم بیماران هنوز زنده‌اند و بیشتر این بیماران زندگی عادی دارند. الیگودندروگلیوما باید مانند یک «بیماری مزمن» در نظر گرفته شود.
- آیا می‌توانم به کار، رانندگی و سفر ادامه دهم؟
- بیشتر بیماران بیرون از دوره‌های درمان، زندگی عادی خود را ادامه می‌دهند. رانندگی به وضعیت حمله صرع بستگی دارد و مقررات قانونی دارد. زندگی شغلی بسته به محل تومور و آثار شناختی متفاوت است؛ در درگیری لوب فرونتال، کارهای نیازمند توجه و برنامه‌ریزی ممکن است دشوار شوند.
- آیا به فرزندانم منتقل می‌شود؟
- خیر. جهش IDH و حذف 1p/19q، تغییراتی هستند که طی زندگی در سلول‌های مغزی رخ می‌دهند و اکتسابی هستند؛ در سلول‌های جنسی وجود ندارند و به ارث نمی‌رسند.
- آیا پیگیری بدون هیچ درمانی پس از جراحی پذیرفتنی است؟
- بله، در بیماران کم‌خطر درجه 2 (زیر 40 سال با برداشت تقریباً کامل تومور)، پیگیری نزدیک با MRI گزینه‌ای معتبر است. هدف، به تأخیر انداختن هرچه بیشتر عوارض شناختی درازمدت پرتودرمانی است. تصمیم باید در هر MRI دوباره بررسی شود ؛ این «هیچ کاری نکردن» نیست، بلکه راهبرد پیگیری فعال است.
- آیا می‌توانم وراسی‌دنیب مصرف کنم؟
- تأیید شامل بیماران درجه 2 دارای گلیومای جهش‌یافته IDH است که جراحی شده‌اند و هنوز پرتودرمانی/شیمی‌درمانی نگرفته‌اند. در بیماران درجه 3 تأیید نشده است. برای وضعیت دسترسی در ترکیه با تیم درمان خود صحبت کنید.
- آیا پرتودرمانی حافظه‌ام را مختل می‌کند؟
- پرتودرمانی مغز، به‌ویژه در گذر سال‌ها، ممکن است تاحدی توجه، سرعت پردازش و حافظه را کاهش دهد. این خطر اساس بحث درباره به تعویق انداختن درمان است. تکنیک‌های مدرن (پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده و برنامه‌ریزی با حفاظت از هیپوکامپ) کاهش این اثر را هدف دارند. میزان اثر بین افراد بسیار متفاوت است و بیشتر بیماران می‌توانند زندگی روزمره خود را ادامه دهند.
- آیا تغذیه یا مکمل‌ها بر تومور اثر دارند؟
- هیچ الگوی غذایی، محصول گیاهی یا مکملی وجود ندارد که کوچک کردن الیگودندروگلیوما یا توقف پیشرفت آن اثبات شده باشد. بعضی محصولات گیاهی با اثر بر آنزیم‌های کبدی می‌توانند سطح خونی شیمی‌درمانی و وراسی‌دنیب را تغییر دهند؛ هر محصولی را که مصرف می‌کنید به پزشک اطلاع دهید.
- در صورت عود چه می‌شود؟
- گزینه‌ها شامل جراحی مجدد، پرتودرمانی مجدد و رژیم‌های شیمی‌درمانی استفاده‌نشده (PCV یا تموزولوماید، هرکدام که قبلاً استفاده نشده) هستند. تصمیم براساس محل عود، درمان‌های قبلی، زمان گذشته و وضعیت عمومی بیمار، به‌صورت فردی گرفته می‌شود.
واژه‌نامه
- جهش IDH
- تغییر در آنزیم ایزوسیترات دهیدروژناز. رویدادی زودرس در گلیوماها و قوی‌ترین نشانگر سیر مطلوب است.
- حذف هم‌زمان 1p/19q
- از دست رفتن هم‌زمان تمام بازوی کوتاه کروموزوم 1 و بازوی بلند کروموزوم 19. ویژگی تعریف‌کننده الیگودندروگلیوماست.
- حذف هم‌زمان
- از دست رفتن هم‌زمان دو ناحیه ژنتیکی.
- Ki-67
- رنگ‌آمیزی‌ای که نشان می‌دهد چه نسبتی از سلول‌ها در حال تقسیم‌اند؛ سرعت تومور را بازتاب می‌دهد.
- متیلاسیون MGMT
- خاموش شدن ژن ترمیم DNA. اگر خاموش باشد، شیمی‌درمانی‌های آلکیله‌کننده مؤثرترند.
- برداشت کامل ماکروسکوپی (GTR)
- برداشتی که در تصویربرداری به‌صورت برداشتن تمام تومور به نظر برسد.
- پیشرفت کاذب
- واکنش موقتی پس از پرتودرمانی که باعث می‌شود تومور در MRI بزرگ‌تر به نظر برسد، بدون اینکه پیشرفت واقعی باشد.
- Gy (گری)
- واحد دوز پرتو.
- بقای میانه
- مدتی که نیمی از بیماران از آن عبور می‌کنند؛ طول عمری تعیین‌شده برای یک فرد نیست.
- Louis DN و همکاران. The 2021 WHO Classification of Tumors of the Central Nervous System: a summary. Neuro-Oncology 2021;23(8):1231-51.
- به‌روزرسانی 12 cIMPACT-NOW: درجه‌بندی و طبقه‌بندی خطر گلیوماهای منتشر دارای جهش IDH. Neuro-Oncology 2026 (پیش‌انتشار آنلاین).
- Price M و همکاران. CBTRUS Statistical Report: Primary Brain and Other Central Nervous System Tumors Diagnosed in the United States in 2018-2022. Neuro-Oncology 2025;27(ضمیمه 4):iv1-iv66.
- Lassman AB و همکاران. Joint Final Report of EORTC 26951 and RTOG 9402. J Clin Oncol 2022;40(23):2539-45.
- Cairncross G و همکاران. Phase III trial of chemoradiotherapy for anaplastic oligodendroglioma: long-term results of RTOG 9402. J Clin Oncol 2013;31(3):337-43.
- van den Bent MJ و همکاران. Adjuvant procarbazine, lomustine, and vincristine chemotherapy in newly diagnosed anaplastic oligodendroglioma: long-term follow-up of EORTC 26951. J Clin Oncol 2013;31(3):344-50.
- Buckner JC و همکاران. Radiation plus Procarbazine, CCNU, and Vincristine in Low-Grade Glioma. N Engl J Med 2016;374:1344-55 (RTOG 9802).
- Mellinghoff IK و همکاران. Vorasidenib in IDH1- or IDH2-Mutant Low-Grade Glioma. N Engl J Med 2023;389(7):589-601 (INDIGO).
- Cloughesy TF و همکاران. Vorasidenib in IDH-mutant grade 2 glioma: secondary and exploratory endpoints of the INDIGO trial. Lancet Oncol 2025;26(12):1665-75.
- FDA: تأیید وراسی‌دنیب، 6 اوت 2024؛ اطلاعات محصول VORANIGO. تأیید کمیسیون اروپا، 22 سپتامبر 2025.
- Blakeley J و همکاران. ASCO-SNO Rapid Recommendation Update: vorasidenib. Neuro-Oncology 2025;27(6):1412-18.
- Baumert BG و همکاران. ESTRO-EANO guideline on target delineation and radiotherapy for IDH-mutant WHO CNS grade 2 and 3 diffuse glioma. Radiother Oncol 2024.
- Weller M و همکاران. EANO guidelines on the diagnosis and treatment of diffuse gliomas of adulthood. Nat Rev Clin Oncol 2021;18:170-86.
- Walbert T و همکاران. SNO and EANO practice guideline update: anticonvulsant prophylaxis in patients with newly diagnosed brain tumors. Neuro-Oncology 2021;23(11):1835-44.
- Mortazavi A و همکاران. IDH-mutated gliomas promote epileptogenesis through d-2-hydroxyglutarate-dependent mTOR hyperactivation. Neuro-Oncology 2022;24(9):1423-35.
- Wen PY و همکاران. RANO 2.0: Update to the Response Assessment in Neuro-Oncology Criteria. J Clin Oncol 2023;41(33):5187-99.
- Kinslow CJ و همکاران. Extent of resection and survival for oligodendroglioma: a US population-based study. J Neurooncol 2019;144(3):591-601.
- Keogh RJ و همکاران. Real-world tolerability of PCV chemotherapy. BMC Cancer 2021;21:140.
- Jaeckle KA و همکاران. CODEL: phase III study of RT, RT+TMZ, or TMZ for newly diagnosed 1p/19q codeleted oligodendroglioma. Neuro-Oncology 2021;23(3):457-67.
- Nakasu S و همکاران. Prognostic significance of homozygous deletion of CDKN2A/B in oligodendroglioma: a meta-analysis. Neurol Med Chir (Tokyo) 2024;64(12):442-50.
- Byeon S و همکاران. Long-term outcomes of grade 2 oligodendroglioma. Discover Oncology 2024;15:268.
منابع
https://www.cancer.gov/rare-brain-spine-tumor/tumors/oligodendroglioma
2. Tork CA, et al. (2023). Oligodendroglioma.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559184
3. Zerdan MB, et al. (2021). Oligodendroglioma: A review of management and pathways.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8523914/
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.