آنچه باید درباره سرطان‌های غدد بزاقی بدانید
در این مقاله
غدد بزاقی برای مرطوب نگه داشتن دهان و کمک به گوارش، بزاق تولید می‌کنند. سرطان غدد بزاقی نیز یکی از سرطان‌های نادر است که در بافت یکی از این غدد آغاز می‌شود. بر اساس آمار سرطان ترکیه در سال 2020، سرطان‌های غدد بزاقی با سالانه 552 مورد جدید در رتبه 28 فراوانی قرار دارند. در آمریکا این نوع سرطان هر سال از هر 100.000 نفر، 1 نفر را مبتلا می‌کند و مسئول کمتر از 1% از همه سرطان‌هاست.
سرطان غدد بزاقی چیست؟
دهان دارای غدد بزاقی بزرگ و کوچک است. سرطان غدد بزاقی زمانی رخ می‌دهد که توموری سرطانی در یکی از این غدد شروع به رشد کند.
3 جفت غده بزاقی بزرگ وجود دارد؛
- غدد پاروتید (یا پاروتیس): غدد بزاقی جلوی گوش
- غدد زیرزبانی: غدد بزاقی زیر زبان
- غدد زیرآرواره‌ای: غدد بزاقی زیر فک
غدد پاروتیس، بزرگ‌ترین غدد بزاقی‌اند و درست در مقابل هر گوش قرار دارند. تومور بیشتر در این محل رخ می‌دهد. اگرچه اغلب تومورهای خوش‌خیم در اینجا رشد می‌کنند، این محل می‌تواند نقطه شروع بیشتر تومورهای بدخیم نیز باشد.
غدد زیرزبانی، کوچک‌ترین تومورهای بزرگ هستند و زیر زبان قرار دارند. آغاز تومور در این غدد بسیار نادر است.
غدد زیرآرواره‌ای، درست زیر فک قرار دارند. به گفته انجمن سرطان آمریکا (AKD)، حدود %10-20 از تومورهای غدد بزاقی از این محل آغاز می‌شوند و تقریباً 50% از آن‌ها بدخیم‌اند.
همچنین صدها غده بزاقی کوچک میکروسکوپی در سراسر داخل دهان وجود دارد؛
- سینوس‌ها
- زبان
- سطوح داخلی گونه‌ها
- بینی
- گلو
- حنجره
احتمال ایجاد تومور در این غدد کوچک کمتر است، اما اگر ایجاد شود، به‌احتمال زیاد بدخیم است.
سرطان‌های خون و دستگاه لنفاوی، مانند لنفوم غیرهوچکین، نیز ممکن است در غدد بزاقی جای بگیرند.
تومورهای خوش‌خیم به‌صورت ناحیه‌ای یا به بخش‌های دور بدن گسترش نمی‌یابند. اما اگر تومور خوش‌خیم درمان نشود یا با عمل جراحی به‌خوبی برداشته نشود، ممکن است به توموری بدخیم تبدیل شود. تومورهای بدخیم تهاجمی‌اند و خطر متاستاز یا گسترش ناحیه‌ای آن‌ها بیشتر است. در تومورهای غدد بزاقی، عمل جراحی در مراحل اولیه معمولاً درمانی کامل فراهم می‌کند.
سرطان غدد بزاقی چگونه شناخته می‌شود؟ ــ علائم
علائمی که فرد مبتلا به سرطان غدد بزاقی ممکن است تجربه کند عبارت‌اند از؛
- دشواری در باز کردن کامل دهان
- ضعف عضلات صورت در یک سمت چهره
- تورم یا توده در اطراف فک، دهان یا گردن
- تغییر محسوس در شکل یک سمت گردن یا صورت
- احساس بی‌حسی در بخشی از صورت (از دست دادن حس)
- درد مداوم در غده بزاقی
افرادی که توده‌های بدون دردی دارند که مستقیماً ناشی از عفونتی شناخته‌شده نیست، باید به متخصص مراجعه کنند.
طول عمر در سرطان غدد بزاقی چقدر است؟
پیش‌آگهی سرطان غدد بزاقی به این بستگی دارد که سرطان تا چه فاصله‌ای از محل شروع خود گسترش یافته است.
داده‌های زیر از آمار سرطان آمریکا است:
- سرطان موضعی غدد بزاقی: اگر سرطان پیش از گسترش از محل شروعش درمان شود، میزان بقای 5 ساله پس از تشخیص بیش از 95% است.
- سرطان پیشرفته ناحیه‌ای: اگر سرطان به بافت‌های مجاور گسترش یافته باشد، این میزان به 69% کاهش می‌یابد.
- سرطان گسترش‌یافته به نقاط دور: در این حالت میزان بقای 5 ساله 44% است.
اما این میزان‌ها ممکن است بسته به سن، سلامت عمومی و موفقیت درمان متفاوت باشند. تشخیص و درمان زودهنگام بهترین راه برای بهبود پیامد سرطان غدد بزاقی فرد است.
چه کسانی به سرطان غدد بزاقی مبتلا می‌شوند؟ ــ علل و عوامل خطر
علل سرطان بزاقی هنوز کاملاً روشن نشده است. با این حال برخی از عوامل زیر، ممکن است خطر ابتلا به سرطان غدد بزاقی را افزایش دهند.
- مواجهه با پرتو: افرادی که پیش‌تر به‌دلیل سرطان سر و گردن پرتودرمانی شده‌اند، در سال‌های بعدی زندگی خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان غدد بزاقی دارند.
- سن: با افزایش سن افراد، خطر ابتلا به سرطان غدد بزاقی نیز بیشتر می‌شود.
- جنسیت: مردان بیش از زنان در معرض خطر ابتلا به سرطان غدد بزاقی قرار دارند.
- آلودگی: محیط‌های کاری که در آن‌ها مواجهه با موادی مانند آلیاژ نیکل و گرد سیلیس وجود دارد نیز ممکن است یک عامل باشند.
- سابقه خانوادگی: عوامل ژنتیکی نیز ممکن است خطر را افزایش دهند. اما نمونه‌های تأییدشده آن نادرند.
چون علت این نوع سرطان هنوز مشخص نشده است، راه‌های پیشگیری از آن نیز روشن نیست. تلاش برای دوری از عوامل یادشده، مراقبت از خود در محیط کار و نیز پرهیز از محصولات تنباکو و الکل ممکن است خطر ابتلا به سرطان غدد بزاقی را کاهش دهد.
انواع سرطان غدد بزاقی چیست؟
انواع بسیاری از سرطان ممکن است در غدد بزاقی ایجاد شود. برخی از آن‌ها آدنوکارسینوم‌هایی هستند که در سلول‌های ترشح‌کننده مواد شکل می‌گیرند؛
- کارسینوم‌های موکواپیدرموئید: شایع‌ترین شکل سرطان غدد بزاقی‌اند. معمولاً از غدد پاروتید آغاز می‌شوند و آهسته رشد می‌کنند.
- کارسینوم‌های آدنوئید کیستیک: این تومورها آهسته رشد می‌کنند، اما چون در امتداد اعصاب رشد می‌کنند، درمانشان دشوار است.
- کارسینوم‌های سلول آسینیک: این کارسینوم‌ها تمایل دارند در سنین پایین‌تر رخ دهند و آهسته رشد می‌کنند.
- آدنوکارسینوم‌های پلی‌مورف کم‌درجه: این نوع سرطان در غدد بزاقی کوچک ایجاد می‌شود و معمولاً قابل‌درمان است.
- دیگر ضایعات اپی‌تلیال: این طبقه‌بندی انواع مختلف سرطان، هیپرپلازی مجرای اینترکاله و انکوسیتیک ندولار را شامل می‌شود.
در برخی موارد مشخص می‌شود فرد آدنوکارسینوم دارد، اما ممکن است نوع آن تعیین نشود. این وضعیت آدنوکارسینوم NOS (not otherwise specified) نامیده می‌شود و بیشتر در غدد پاروتید و غدد بزاقی کوچک دیده می‌شود. انواع دیگر سرطان نیز ممکن است ایجاد شوند. برای مثال می‌توان به سارکوم‌ها، که سرطان سلول‌های بافت همبند هستند، و لنفوم غیرهوچکین در غده بزاقی افراد دارای سندرم شوگرن اشاره کرد.
سرطان غدد بزاقی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
متخصصان گوش و حلق و بینی برای تشخیص سرطان غدد بزاقی درباره سابقه پزشکی فرد سؤال می‌کنند و گونه‌ها، داخل دهان و ناحیه اطراف فک را معاینه می‌کنند. مشاهده هرگونه تورم در گره‌های لنفاوی ممکن است نشانه سرطان باشد. اما تورم گره‌های لنفاوی معمولاً ناشی از سرطان نیست و ممکن است از عفونت یا التهاب ویروسی ناشی شود.
ضعف عضلات یا بی‌حسی و از دست دادن حس در صورت ممکن است نشانه گسترش سرطان به اعصاب باشد. متخصصان برای تعیین محل بیماری و وضعیت گسترش آن ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری بخواهند؛ مانند X-ray، سی‌تی‌اسکن و MRI. همچنین ممکن است برای جمع‌آوری و تحلیل بافت غده بزاقی نمونه‌برداری پیشنهاد کنند. در نمونه‌برداری برشی، با ایجاد برشی کوچک نمونه‌ای از تومور برای بررسی گرفته می‌شود.
سرطان‌های غدد بزاقی چگونه درمان می‌شوند؟
گزینه‌های درمان سرطان غدد بزاقی معمولاً شامل جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا ترکیبی از آن‌هاست. همچنین درصد کمی از بیماران دارای سرطان غدد بزاقی ممکن است از داروهای هوشمندِ هدف‌گیرنده اهداف ژنتیکی یا ایمونوتراپی‌ها سود ببرند.
رویکرد درمان ــ خلاصه
- درمان اصلی سرطان‌های موضعی غدد بزاقی (در مرحله بسیار اولیه)، جراحی است. در سرطان پیشرفته ناحیه‌ای که قابل‌برداشتن با جراحی باشد نیز ابتدا جراحی در نظر گرفته می‌شود.
- برای بیماران دارای بیماری عودکننده ناحیه‌ای، اگر بیماری قابل‌برداشتن با جراحی باشد، جراحی درمان بهینه است (این کار جراحی نجات‌بخش نام دارد).
- برای بیمارانی که جراحی نجات‌بخش شده‌اند و پیش‌تر پرتودرمانی (RT) نگرفته‌اند، به‌جای مشاهده صرف، رادیوتراپی ادجوانت (محافظتی پس از درمان اصلی) در نظر گرفته می‌شود.
- در بیماران دارای بیماری متاستاتیک (مرحله 4)، گزینه‌های درمان به این صورت است:
- برای افراد دارای بیماری الیگومتاستاتیک (یک یا تعداد کمی متاستاز) که وضعیت بالینی پایداری دارند، به‌جای درمان سیستمیک به‌تنهایی، درمان‌های ناحیه‌ای (مانند جراحی و پرتودرمانی) همراه با درمان سیستمیک یا به‌تنهایی در نظر گرفته می‌شود. به‌ویژه بیمارانی که متاستاز منفرد در ریه یا کبد و بافت‌شناسی کارسینوم آدنوئید کیستیک (AKK) دارند ممکن است از این رویکرد سود قابل‌توجهی ببرند.
- درمان سیستمیک به بیمارانی ارائه می‌شود که بر پایه تصویربرداری پیشرفت بیماری سیستمیک دارند، علائم سیستمیک دارند، با تهدید اختلال عملکرد اندام نهایی روبه‌رو هستند و/یا به‌دلیل بیماری پیشرونده وضعیت عملکردی پایینی دارند. در مقابل، برای بیماران دارای بیماری آهسته، بدون علامت یا با علائم اندک، صرف‌نظر از زیرنوع بافت‌شناختی، می‌توان پیگیری فعال را در نظر گرفت.
- رویکرد درمان سیستمیک برای بیماران دارای تومورهای متاستاتیک یا عودکننده غدد بزاقی در زیر خلاصه شده است:
- برای مبتلایان به کارسینوم آدنوئید کیستیک (AKK) بدون جهش محرک مولکولی یا بیشتر بیماران دارای بافت‌شناسی غیرAKK، به‌عنوان درمان اولیه به‌جای تک‌دارو، رژیم ترکیبی شیمی‌درمانی (برای مثال سیس‌پلاتین، دوکسوروبیسین و سیکلوفسفامید [CAP]) در نظر گرفته می‌شود. اما برای برخی بیمارانی که ترکیب‌های شیمی‌درمانی را تحمل نمی‌کنند، تک‌دارو ممکن است جایگزین مناسبی باشد. اگر درمان تک‌دارویی به کار رود، وینورلبین یا میتوکسانترون مناسب است. در افراد دارای بافت‌شناسی AKK به‌دلیل نبود اثربخشی، از تاکسان‌ها در رژیم شیمی‌درمانی اجتناب می‌شود.
- برای بیماران دارای تومور AKK که در درمان اولیه پیشرفت داشته‌اند و همچنان نامزد درمان هستند، می‌توان درمان را با لِنواتینیب، مهارکننده تیروزین‌کیناز (TKI) فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (VEGF)، ادامه داد. چون این دارو در حال حاضر در کشور ما موجود نیست، دیگر مهارکننده‌های VEGF مانند سورافنیب یا آکسیتینیب نیز ممکن است در نظر گرفته شوند.
- برای بیماران دارای بافت‌شناسی غیرAKK و اندیکاسیون درمان، آزمایش‌های ژنومی برای اهداف مولکولی مشخص بر پایه بافت‌شناسی (برای مثال جهش‌های ژن NTRK) توصیه می‌شود تا به تعیین انتخاب درمان سیستمیک کمک کند.
- برای تومورهای غیرAKK و غیرترشحی (مانند کارسینوم موکواپیدرموئید، کارسینوم مجرای بزاقی و آدنوکارسینوم)، باید آزمایش بیان گیرنده آندروژن و گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی انسانی 2 (HER2) انجام شود.
- برای بیماران دارای بیان بیش‌ازحد HER2، افزودن تراستوزومابِ هدف‌گیرنده HER2 به شیمی‌درمانی مبتنی بر تاکسان باید در نظر گرفته شود.
- برای بیماران دارای بیان گیرنده آندروژن و بدون بیان بیش‌ازحد HER2، شیمی‌درمانی باید به‌جای درمان محرومیت از آندروژن (ADT) به‌عنوان درمان اولیه در نظر گرفته شود. با این حال، هنگام پیشرفت بیماری می‌توان درمان سرکوب آندروژن شامل لوپرولید همراه با بیکالوتامید را در نظر گرفت.
جراحی
معمولاً نخستین شکل درمان سرطان غدد بزاقی است. ممکن است تیم جراحی ناچار شود کل غده بزاقی را همراه با هر عصب یا مجرایی که احتمال گسترش سرطان به آن وجود دارد بردارد. اگر تومور کوچک و در محلی قابل‌دسترسی باشد، تیم ممکن است فقط تومور و مقدار کمی از بافت پیرامون آن را بردارد.
عوارض پس از جراحی عموماً نادرند، اما ممکن است شامل موارد زیر باشند؛
- واکنش‌های نامطلوب به داروهای بیهوشی
- بهبود آهسته زخم
- عفونت
- خون‌ریزی بیش‌ازحد
آسیب عصبی نیز ممکن است رخ دهد و باعث افتادگی یک سمت صورت فرد شود. فرد ممکن است پس از جراحی در بلع و صحبت کردن مشکل داشته باشد. در برخی موارد ممکن است به جراحی بازسازی نیاز داشته باشد و برای بازیابی بخشی از عملکردهای ازدست‌رفته خوردن و صحبت کردن، از گفتاردرمانگر کمک بگیرد.
تعریق چشایی یا سندرم فری زمانی رخ می‌دهد که اعصاب به‌صورت غیرمعمول رشد کنند. این رشد ممکن است هنگام جویدن باعث تعریق برخی نواحی صورت شود. متخصصان برای درمان این وضعیت ممکن است جراحی‌های دیگری پیشنهاد کنند.
پرتودرمانی
اساس رادیوتراپی، فرستادن ذرات یا پرتوهای پرانرژی به تومور برای کند کردن رشد سلول‌های سرطانی یا نابود کردن آن‌هاست. شایع‌ترین نوع رادیوتراپی برای سرطان غدد بزاقی، پرتودرمانی با پرتو خارجی است. این نوع پرتودرمانی سطح بالایی از پرتو را فراهم می‌کند. معمولاً بیماران 5 روز در هفته پرتودرمانی می‌شوند و این فرایند ممکن است تا 7 هفته ادامه یابد.
یکی از انواع جدیدتر پرتودرمانی که ممکن است موفق‌تر باشد، پرتودرمانی هایپرفرکشنه تسریع‌شده است. در این نوع، پرتودرمانی در چند دوز کوچک در روز انجام می‌شود.
داروهای حساس‌کننده به پرتو نیز ممکن است تجویز شوند. این داروها تومور را به پرتودرمانی حساس‌تر می‌کنند؛ یعنی سلول‌های سرطانی بیشتری کشته می‌شوند.
عوارض جانبی معمولِ احتمالی پرتودرمانی عبارت‌اند از؛
- سوختگی پوست
- تهوع
- استفراغ
- خستگی
این علائم معمولاً پس از درمان از میان می‌روند، اما رادیوتراپی ممکن است در دیگر بخش‌های سر و گردن نیز عوارض جانبی ایجاد کند؛
- خشکی دهان به‌دلیل کاهش تولید بزاق
- زخم گلو و دهان
- خشکی گلو
- دشواری بلع
- از دست دادن کامل یا بخشی از حس چشایی
- درد و آسیب استخوان
- تشدید مشکلات دندانی
- آسیب به غده تیروئید
- صدای زنگ یا احساس پری در گوش‌ها.
شیمی‌درمانی
شیمی‌درمانی سلول‌های سرطانی را می‌کشد، اما ممکن است سلول‌های سالم مانند فولیکول‌های مو و سلول‌های داخل دهان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شایع‌ترین عوارض جانبی شیمی‌درمانی؛
- کاهش اشتها، تهوع و استفراغ
- کاهش شمار گلبول‌های سفید و قرمز که خطر عفونت و خستگی را افزایش می‌دهد
- کاهش سطح پلاکت و ایجاد کبودی آسان
- ریزش مو
- زخم‌های دهانی
پس از پایان درمان، پیگیری دقیق بیمار ادامه می‌یابد. این پیگیری برای به حداقل رساندن عوارض جانبی احتمالی درمان و تشخیص زودهنگام نشانه‌های عود احتمالی سرطان بسیار مهم است.
خلاصه
سرطان غدد بزاقی ممکن است در هر یک از غدد بزاقی پیرامون دهان رخ دهد. پژوهشگران هنوز علت روشنی برای سرطان غدد بزاقی توضیح نداده‌اند، اما عواملی مانند مواجهه با پرتو، سن و جنسیت فرد، خطر ایجاد این نوع سرطان را افزایش می‌دهند. درمان آن ممکن است شامل گزینه‌هایی مانند جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی و ایمونوتراپی باشد. معمولاً تشخیص زودهنگام برای وضعیت عمومی بیمار بهتر خواهد بود.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.