آزمایش ادرار می‌تواند سرطان مثانه را 12 سال پیش از نشانه‌ها پیش‌بینی کند

در کنگره سالانه انجمن اورولوژی اروپا(EAU 2023)، بر اساس مطالعه ارائه‌شده از سوی تیمی بین‌المللی از پژوهشگران، آزمایش ادراری که جهش‌های ژنتیکی DNA به‌دست‌آمده از ادرار را اندازه می‌گیرد، می‌تواند سرطان مثانه را 12 سال پیش از بروز نشانه‌های بیمار پیش‌بینی کند. این آزمایش، اگر در مطالعات بیشتر تأیید شود، می‌تواند ابزار غربالگری سرطان برای افرادی باشد که به‌دلیل عوامل ژنتیکی، سیگار یا مواجهه با مواد سرطان‌زای شناخته‌شده، خطر بالای سرطان مثانه دارند و می‌تواند شمار سیستوسکوپی‌های غیرضروری را کاهش دهد.

اهمیت سرطان مثانه

سرطان مثانه، یکی از سرطان‌های شایع و مشکلی مهم برای سلامت در جهان است. بر اساس داده‌های 2020، هر سال حدود 14000 نفر در ترکیه تشخیص سرطان مثانه می‌گیرند. ترکیه از نظر میزان بروز سرطان مثانه در سطح متوسط اروپا و جهان قرار دارد. سرطان مثانه در ترکیه از نظر بروز، یعنی موارد جدید سالانه، و مرگ‌ومیر به‌ترتیب رتبه‌های 6 و 8 را دارد. 

مهم‌ترین عامل افزایش خطر سرطان مثانه، سیگار است. این سرطان در مردان بیشتر دیده می‌شود و شایع‌ترین محدوده سنی آن 65-75 سال است. با این حال، سرطان مثانه می‌تواند در هر سنی رخ دهد.

هنوز برنامه معمول غربالگری تشخیص زودرس برای سرطان مثانه وجود ندارد. اما افراد دارای عوامل خطر مشخص یا سابقه قبلی سرطان مثانه ممکن است بیشتر تحت غربالگری قرار گیرند. این بررسی‌ها می‌تواند شامل آزمایش ادرار، آندوسکوپی مثانه (سیستوسکوپی) یا سونوگرافی کلیه و مثانه باشد. همچنین به افراد مستعدتر سرطان مثانه توصیه می‌شود به‌طور منظم غربالگری مثانه انجام دهند.

جزئیات مطالعه

آزمایش UroAmp که Convergent Genomics در سان‌فرانسیسکو کالیفرنیا ساخته است، جهش‌های 60 ژن مرتبط با سرطان مثانه را شناسایی می‌کند. پژوهش تازه ارائه‌شده در کنگره انجمن اورولوژی اروپا (EAU)، مدل غربالگری متمرکز بر 10 ژن کلیدی تحت پوشش این آزمایش را توصیف می‌کند.

در گروه‌های آموزش و اعتبارسنجی، آزمایش ادرار سرطان مثانه آینده را در 66% نمونه‌های ادرار بیماران درست پیش‌بینی کرد. برخی نمونه‌ها بیش از ده سال پیش از آزمایش جمع‌آوری شده بودند. نتایج هم در افراد دارای عوامل خطر شناخته‌شده سرطان مثانه که سیستوسکوپی می‌شدند و هم در افراد بدون نشانه بیماری، سازگار بود.

این پژوهش‌ها نشان می‌دهند توانایی ما در شناسایی تغییرات مولکولی در نمونه‌برداری مایع، مانند ادرار، که می‌توانند نشانه سرطان باشند، پیوسته پیشرفت می‌کند. اما در آینده نزدیک برنامه‌ای گسترده برای غربالگری سرطان مثانه وجود نخواهد داشت و روش‌های تشخیصی حساس‌تر باید توسعه یابند. آزمایش جهش ژنتیکی ادرار می‌تواند در کاهش سیستوسکوپی و غربالگری هنگام پیگیری بیماران دارای سرطان مثانه عودکننده و خون در ادرار ارزشمند باشد.

در نتیجه، 10 ژن مناسب برای وارد شدن به مدل غربالگری تعیین شدند. این مدل با حساسیت کلی 88% و حساسیت 97% برای تومورهای پر‌درجه آموزش داده شد؛ اختصاصیت 94% بود.

در گروه اعتبارسنجی MGH/OSU، حساسیت مدل‌ها 71% و اختصاصیت 94% است. در گروه Golestan، حساسیت 66% و اختصاصیت 94% است. این نتایج در مقایسه با مدل غربالگری مبتنی بر TERT که پیش‌تر با حساسیت 48% و اختصاصیت 100% ذکر شد، موفق‌اند.

تحلیل بر اساس فاصله جمع‌آوری ادرار تا تشخیص نشان می‌دهد هرچه به زمان تشخیص نزدیک‌تر می‌شویم، حساسیت افزایش می‌یابد.

وقتی تحلیل به سرطان‌های اورولوژیکی محدود شد که طی 7 سال پس از جمع‌آوری نمونه تشخیص داده شدند، حساسیت شناسایی سرطانِ هنوز بی‌نشانه به 86% رسید. این میزان برای آزمایش جهش‌های پروموتر TERT به‌تنهایی 57% است.

در نتیجه، این آزمایش ادرار تازه روشی امیدوارکننده برای شناسایی سرطان مثانه زودرس به نظر می‌رسد. حساسیت و اختصاصیت آن نسبت به روش‌های موجود غربالگری بهبود چشمگیری نشان می‌دهد و ممکن است امکان تشخیص و درمان زودهنگام را برای افراد دارای خطر بالای سرطان مثانه افزایش دهد. اگر در آینده در مطالعات بیشتر تأیید شود، می‌تواند با کاهش سیستوسکوپی غیرضروری، ناراحتی بیمار و هزینه‌های تحمیل‌شده بر نظام سلامت را کم کند. اما پژوهش بیشتر و ارزیابی اثربخشی آزمایش در گروه‌ها/جمعیت‌های مختلف لازم است. ادغام این آزمایش در کاربرد بالینی و استفاده از آن در برنامه‌های گسترده غربالگری، به پیشرفتی مهم در تشخیص و درمان سرطان مثانه کمک خواهد کرد.