بیماران پس از گاسترکتومی، جراحی سرطان معده، چگونه تغذیه کنند؟

گاسترکتومی جراحی برداشتن بخشی یا تمام معده است. این روش بیشتر برای درمان مراحل اولیه سرطان معده و جراحی چاقی انتخاب می‌شود. همچنین ممکن است برای درمان دیابت نوع 2 و گاستروپارزی، یعنی مشکل تخلیه معده، به کار رود (ببینید: گاسترکتومی چیست، چه انواعی دارد و چگونه انجام می‌شود؟).

بیماران سرطان معده معمولاً سوءتغذیه دارند. افزون بر کاهش دریافت غذا از راه دهان، از دست‌دادن پروتئین نیز دیده می‌شود.

سوءتغذیه بیماران را؛

• در برابر عفونت و کاهش عضله آسیب‌پذیرتر می‌کند،
• ترمیم زخم را طولانی می‌کند و
• خطر عوارض پس از عمل را افزایش می‌دهد.

بنابراین وضعیت تغذیه بیماران سرطان معده باید پیش از عمل به‌درستی ارزیابی شود.

روش‌های ارزیابی وضعیت تغذیه بیماران

• روش‌های تن‌سنجی (شاخص توده بدن، نسبت دور کمر به باسن، درصد چربی بدن و مانند آن)
• شاخص‌های بیوشیمیایی (آزمون‌های عملکرد کبد و کلیه و مانند آن)
• روش‌های بالینی (شرح‌حال و معاینه بدنی)
• روش‌های ارزیابی رژیم غذایی (عادت‌های تغذیه‌ای)

در میان نشانه‌ها و مشکلات پس از گاسترکتومی، کاهش وزن بدن اجتناب‌ناپذیر است!

سوءتغذیه، افزون بر پیامدهای بالینی نامطلوبی مانند طولانی‌ترشدن بستری و بدترشدن سیر بیماری، می‌تواند موجب کاهش عضله، افت کیفیت زندگی و وضعیت روانی بیماران شود.

دیده شده است که بیماران پس از گاسترکتومی می‌توانند در اوایل دوره پس از عمل با تغذیه انتِرال (از راه دهان) حمایت شوند و تغذیه زودهنگام دهانی در بهبود عملکرد گوارشی، یعنی معده و روده، و تقویت تغذیه آنان مزیت دارد.

این اقدامات می‌توانند به بهبود سریع‌تر پس از عمل و کوتاه‌ترشدن مدت بستری بینجامند.

مهم‌ترین خطرهای عوارض در بیماران گاسترکتومی‌شده چیست؟

• کاشکسی
• کم‌خونی مگالوبلاستیک: نوعی کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک
• دیگر نشانه‌های کمبود فولات، آهن و B12
• سندرم دامپینگ: عبور سریع غذا به روده موجب این مشکل می‌شود که با تهوع، اسهال و احساس خستگی پس از غذا مشخص می‌شود. 
• هضم ضعیف پروتئین

تغذیه پس از گاسترکتومی چگونه آغاز شود؟

• پس از جراحی، تغذیه به‌تدریج با مایعات شفاف، غذای پوره‌شده و سپس جامد آغاز می‌شود.
• رژیمی پرکالری و سرشار از پروتئین، با کربوهیدرات و قند کم و چربی معمول توصیه می‌شود. پس از گاسترکتومی، چون معده وجود ندارد، غذا سریع وارد روده می‌شود و این علت اصلی سندرم دامپینگ است. برای پیشگیری، رژیم با قند محدود و پروتئین و کالری بالا داده می‌شود تا ساخت و ترمیم صورت گیرد و از کاهش وزن پیشگیری شود.
• برای بیمار اهمیت بسیار خوب جویدن توضیح داده می‌شود.

در مراقبت متناسب با نیازهای فردی، تنظیم تعداد وعده‌ها، بافت، دما، مقدار، مزه و ظاهر غذا می‌تواند با کاهش مشکلات، دریافت دهانی را افزایش دهد. در این دوره حتماً باید دریافت حمایت از متخصص تغذیه انکولوژی در نظر گرفته شود.

در نتیجه هم بیمار و نزدیکانش، هم جراح و هم انکولوژیست مسئول درمان و تیم او باید از کمبودهای تغذیه‌ای احتمالی پس از گاسترکتومی، از جمله جذب ناکافی ویتامین‌ها یا مواد معدنی، آگاه باشند؛ ارزیابی و حمایت تغذیه‌ای نیز باید پیش از عمل آغاز شود.