Qastroktemiya (mədə xərçəngi əməliyyatı) olmuş xəstələr necə qidalanmalıdır?

Qastrektomiya mədənin bir hissəsinin və ya hamısının çıxarılması üçün aparılan əməliyyatdır. Ən çox erkən mərhələ mədə xərçənginin müalicəsi və piylənmə əməliyyatları üçün seçilən cərrahiyyə növüdür. Bundan başqa tip-2 diabet və qastroparezin (mədənin boşalma problemi) müalicəsində də seçilə bilər (baxın Qastrektomiya əməliyyatı nədir, növləri hansılardır, necə aparılır?).

Mədə xərçəngi olan xəstələr adətən qeyri-kafi qidalanırlar. Ağızdan qida qəbulunun azalması ilə yanaşı zülal itkisi də görülür.

Qeyri-kafi qidalanma xəstələri;

• infeksiyaya və əzələ itkisinə qarşı daha həssas edir,
• yaraların sağalmasını uzadır və
• əməliyyatdan sonrakı fəsad riskini artırır.

Buna görə mədə xərçəngi xəstələrinin qidalanma vəziyyətinin əməliyyatdan əvvəl uyğun qiymətləndirilməsi aparılmalıdır.

Xəstələrin qidalanma vəziyyətinin qiymətləndirilməsində istifadə edilən üsullar

• Antropometrik üsullar (bədən kütlə indeksi, bel-omba nisbəti, bədən yağ faizi və s.)
• Biokimyəvi parametrlər (qaraciyər və böyrək funksiyası testləri və s.)
• Klinik üsullar (anamnez və fiziki müayinə)
• Pəhrizin qiymətləndirilməsi üsulları (qidalanma vərdişləri)

Qastrektomiyadan sonra yaşanan əlamət və şikayətlər arasında bədən çəkisinin itirilməsi qaçılmazdır!

Xəstələrdə qeyri-kafi qidalanma xəstəxanada qalma müddətinin uzanması və xəstəlik gedişatının pis olması kimi mənfi klinik nəticələrlə yanaşı əzələ itkisi, həyat keyfiyyəti və psixoloji vəziyyətlərində pozulmalar yarada bilər.

Qastrektomiya aparılmış xəstələrin əməliyyatdan sonra erkən enteral (ağızdan) qidalanma ilə dəstəklənə biləcəyi və erkən dövrdə oral qidalanmanın xəstələrin mədə-bağırsaq funksiyalarının bərpasını və qidalanmasını təşviq etmək baxımından üstünlükləri olduğu görülüb.

Bu tədbirlər əməliyyatdan sonra daha sürətli sağalmaya və xəstəxanada qalmanın daha qısa olmasına səbəb ola bilər.

Qastrektomiya keçirmiş xəstələrdə fəsad baxımından ən mühüm risklər hansılardır?

• Kaxeksiya
• Meqaloblastik anemiya: B12 vitamini və fol turşusu çatışmazlığından yaranan qanazlığı növü
• Folat, dəmir və B12 çatışmazlığının digər əlamətləri
• Dumpinq sindromu: qidaların bağırsağa sürətlə keçməsinin səbəb olduğu, ürəkbulanma, ishal və yeməkdən sonra hiss edilən yorğunluqla səciyyələnən problemdir. 
• Zülalın zəif həzm edilməsi

Qastrektomiyadan sonra qidalanmağa necə başlamalı?

• Cərrahiyyədən sonra şəffaf maye, püre və bərk qidalarla mərhələli şəkildə qidalanmağa başlanır.
• Yüksək kalorili, zülalla zəngin, karbohidrat və şəkər miqdarı az, normal yağlı pəhriz tövsiyə edilir. Qastroktemiya əməliyyatından sonra mədə olmadığı üçün qida bağırsağa sürətlə keçir və bu, dumpinq sindromunun əsas səbəbidir. Bunun qarşısını almaq üçün şəkəri məhdud, zülalı və kalorisi yüksək pəhriz verilir; qurulma-bərpa prosesləri baş versin və çəki itkisinin qarşısı alınsın deyə.
• Xəstəyə çox yaxşı çeynəməyin əhəmiyyəti izah edilir.

Fərdi ehtiyaclara uyğun göstəriləcək qulluqda öyün sayı, qidanın quruluşu, temperaturu, miqdarı, dadı və görünüşündə dəyişikliklərə yer verilməsi problemləri yüngülləşdirərək oral qəbulu artıra bilər. Bu dövrdə mütləq onkologiya dietoloqunun dəstəyini almaq yada düşməlidir.

Nəticə olaraq həm xəstə və yaxınları, həm cərrah, həm də xəstənin müalicəsini idarə edən onkoloq və komandası qastrektomiya əməliyyatı olmuş xəstədə vitamin və ya mineralların qeyri-kafi sorulması da daxil olmaqla yarana biləcək qidalanma çatışmazlıqlarından xəbərdar olmalı və qidalanmanın qiymətləndirilməsi ilə dəstəyinə əməliyyatdan əvvəl başlanmalıdır.