بیوپسی کبد چیست؟ در چه شرایطی و چگونه انجام می‌شود؟

بیوپسی کبد چیست؟

بیوپسی کبد آزمایشی است که به پزشکان اجازه می‌دهد نمونه بافت گرفته‌شده از کبد را زیر میکروسکوپ بررسی کنند. بسیاری از وضعیت‌های پزشکی جدی، از جمله سرطان، را می‌توان با بیوپسی کبد آزمایش کرد. اگر فرد علائم بیماری کبدی داشته باشد، پزشک ممکن است بیوپسی کبد را پیشنهاد کند.

بیوپسی کبد آزمایش روتین یا بخشی از معاینه سالانه پیشنهادی پزشکان نیست. برعکس، پزشکان زمانی ممکن است آن را درخواست کنند که به نشانه‌های دیگر بیماری کبدی مشکوک باشند؛ مانند آزمایش خون غیرطبیعی کبد یا نشانه‌های مشکل کبد (سیروز، فیبروز، سرطان) در سونوگرافی.

هنگام بیوپسی کبد، متخصص رادیولوژی مداخله‌ای سوزنی بلند و باریک را وارد کبد می‌کند و مقدار کمی بافت برمی‌دارد. سپس پاتولوژیست این بافت را برای یافتن نشانه‌های بیماری زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند.

چرا بیوپسی کبد انجام می‌شود؟

بیوپسی کبد امکان بررسی بافت کبد زیر میکروسکوپ را به پزشکان می‌دهد. به این ترتیب در وضعیت‌هایی مانند بیماری کبدی یا سرطان کبد، به شناسایی تغییرات غیرمعمول کبد کمک می‌کند.

• موضوع مرتبط: 5 نکته مهم درباره سرطان کبد

بیوپسی همچنین می‌تواند به متخصص در تمایز علل احتمالی مختلف مشکلات سلامت کبد کمک کند. برای نمونه، از آن برای شناسایی بیماری کبد چرب غیرالکلی یا هپاتیت خودایمنی استفاده می‌شود.

پیش از بیوپسی کبد چه باید کرد؟

پیش از بیوپسی کبد، آزمایش خون لازم است تا مشخص شود آیا فرد وضعیتی دارد که خطر خون‌ریزی یا دیگر عوارض را افزایش دهد؛ مانند شمارش خون، بیوشیمی و آزمایش‌های زمان خون‌ریزی نظیر PT.

فرد باید پزشک و تیم درمان را از داروها و مکمل‌های کنونی خود آگاه کند و مگر در صورت توصیه مخالف متخصص، مصرف آن‌ها را طبق روال عادی ادامه دهد.

پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند 1 هفته پیش از بیوپسی، مصرف آسپرین، رقیق‌کننده خون و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDS) متوقف شود. این داروها ممکن است خطر خون‌ریزی را افزایش دهند. همچنین ممکن است دستور داده شود که شب پیش از عمل، پس از نیمه‌شب چیزی خورده یا نوشیده نشود.

پس از بیوپسی کبد ممکن است به علت آرام‌بخشی احساس گیجی ایجاد شود؛ بنابراین مهم است افراد برای بیوپسی همراه داشته باشند.

بیوپسی کبد چگونه انجام می‌شود؟

بیوپسی کبد سه نوع متفاوت دارد:

• بیوپسی کبد از راه پوست
• بیوپسی کبد از راه ورید
• بیوپسی کبد به روش لاپاروسکوپی

بیوپسی کبد از راه پوست

رایج‌ترین نوع بیوپسی کبد است. در طول عمل، فرد بیدار است و متخصص برای برداشت نمونه بافت، سوزنی را از پوست وارد کبد می‌کند. متخصص می‌تواند کبد را با لمس زیر پوست یا به کمک سونوگرافی پیدا کند.

لیدوکائین (بی‌حس‌کننده موضعی) به پوست اطراف کبد و زیر آن تزریق می‌شود. برش کوچکی در امتداد دنده‌ها ایجاد و سپس سوزن وارد برش می‌شود. هنگام ورود سوزن ممکن است از فرد خواسته شود مدت کوتاهی نفس خود را نگه دارد.

بیشتر افراد درد احساس نمی‌کنند، اما ممکن است درد مبهم یا درد شانه داشته باشند.

در ادامه، یک روش نسل جدید بیوپسی کبد از راه پوست ترسیم شده است. برخلاف روش‌های دیگر، در این روش سوزن اپتیکی (درخشان زیر سونوگرافی) استفاده شده است. به این ترتیب، ناحیه مورد نظر برای بیوپسی بهتر هدف‌گیری می‌شود (ONP = optik needle probe).

بیوپسی کبد از راه ورید

این روش به‌ندرت انتخاب می‌شود. در بیوپسی از راه ورید، سوزن مستقیماً وارد پوست نمی‌شود و دسترسی به کبد از راه یک رگ است. این کار می‌تواند خطر عوارض را در افراد دارای برخی وضعیت‌های پزشکی کاهش دهد. در این فرایند، فرد هوشیار است اما آرام‌بخش دریافت کرده است.

ابتدا محل ورود سوزن به رگ خونی بی‌حس می‌شود. سپس سوزن معمولاً وارد رگی در گردن می‌شود. با دستگاه فلوروسکوپی که داخل بدن را نشان می‌دهد، سوزن به‌آرامی به کبد هدایت و سپس نمونه گرفته می‌شود.

بیوپسی کبد به روش لاپاروسکوپی

بیوپسی لاپاروسکوپی کبد در اتاق عمل با بیهوشی عمومی انجام می‌شود. بااین‌حال در موارد نادر می‌توان آن را به‌صورت سرپایی با آرام‌بخشی متوسط نیز انجام داد.

برش کوچکی در شکم فرد ایجاد و نمونه کبد برداشته می‌شود. بیوپسی لاپاروسکوپی کبد در جریان جراحی دیگری نیز انجام می‌شود. این روش برای افراد دارای بیماری مزمن کبد (سیروز) توصیه می‌شود.

بیوپسی کبد چه احساسی دارد؟

افراد معمولاً نگران درد هنگام بیوپسی کبد هستند. در بیشتر موارد، سوزنی را که متخصص برای بی‌حس کردن محل بیوپسی وارد می‌کند احساس می‌کنند. درد احساس نمی‌شود، اما با بی‌حس شدن ناحیه ممکن است سوزن‌سوزن شدن حس شود.

در روش لاپاروسکوپی، افرادِ بیهوش‌شده هیچ‌چیز احساس نخواهند کرد.

پس از روش‌ها، افراد ممکن است کمی درد یا ناراحتی احساس کنند، اما شدید یا تحمل‌ناپذیر نخواهد بود.

پس از بیوپسی کبد چه رخ می‌دهد؟

صرف‌نظر از نوع بیوپسی، انجمن آمریکایی مطالعه بیماری‌های کبد توصیه می‌کند افراد پس از عمل 2 – 4 ساعت در بیمارستان یا زیر نظر متخصص بمانند. بیشتر عوارض در 1 – 3 ساعت نخست پس از بیوپسی ظاهر می‌شوند؛ اما باید به یاد داشت که امکان بروز عارضه طی 24 ساعت نیز وجود دارد.

اگر پس از عمل فرد درد شدید دارد و احساس ضعف زیاد یا بیماری می‌کند، حتماً باید به متخصص مراجعه کند. همچنین متخصصان باید افرادی را که بیوپسی کبد خواهند داشت آگاه کنند که پس از عمل کدام وضعیت‌ها یا علائم اورژانسی‌اند.

خطرات مرتبط با بیوپسی کبد چیست؟

آزمایش در بیش از 95% افرادِ دریافت‌کننده بیوپسی کبد موفق است. میزان کلی عوارض حدود 1% و پایین است، در حالی که میزان مرگ 0.2% است.

بااین‌حال نمی‌توان بیوپسی کبد را فرایندی بی‌خطر نامید. بنابراین افراد، به‌ویژه سالمندان و کسانی که مشکلات سلامت دارند، باید خطرات و فواید آن را با متخصص سلامت ارزیابی کنند.

شایع‌ترین عوارض بیوپسی کبد عبارت‌اند از:

• درد پس از عمل در بیشتر افراد
• خون‌ریزی که در افراد دارای سرطان نادر (0.57%) و در افراد فاقد سرطان نادرتر (0.16%) است
• باکتری‌های جریان خون که معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شوند
• عفونت باکتریایی جدی در کبد یا اطراف آن
• عوارض بسیار نادر مانند آسیب قلبی یا فروریزش ریه

نتایج بیوپسی کبد چگونه تفسیر می‌شوند؟

بیوپسی طبیعی کبد موارد زیر را نشان می‌دهد:

• نشانه زخم یا فیبروز در کبد وجود ندارد / دارد
• انباشت قابل‌توجه چربی در کبد وجود ندارد / دارد
• نشانه سرطان یا رشد غیرطبیعی سلول وجود ندارد / دارد
• التهاب یا نشانه ویروس هپاتیت وجود ندارد / دارد
• سطح غیرطبیعی مس که نشانه بیماری ویلسون است وجود ندارد / دارد

نتایج غیرطبیعی بیوپسی کبد می‌توانند به چند بیماری مختلف از جمله موارد زیر اشاره کنند:

• سیروز کبد
• سرطان کبد
• هپاتیت خودایمنی
• هپاتیت ویروسی
• بیماری ویلسون
• کبد چرب مستقل از الکل

خلاصه

بیوپسی کبد می‌تواند به تشخیص چند وضعیت پزشکی کمک کند. همچنین به تمایز یک وضعیت پزشکی از وضعیت دیگر کمک می‌کند. برای افراد دارای نتیجه غیرطبیعی سونوگرافی کبد، آزمایش خون غیرطبیعی کبد یا عوامل خطر مهم سرطان کبد یا دیگر بیماری‌های جدی کبد، ممکن است بیوپسی کبد درخواست شود.

افرادی که بیوپسی کبد را در نظر دارند باید درباره خطرات و فواید آن با پزشکان صحبت کنند و از گزینه‌های جایگزین آگاه شوند. برای بیشتر افراد، بیوپسی کبد فرایندی ایمن است و احتمال ایجاد درد شدید در آن پایین است.