Qaraciyər Biopsiyası Nədir? Hansı Hallarda və Necə Aparılır?

Qaraciyər Biopsiyası Nədir?

Qaraciyər biopsiyası həkimlərə qaraciyərdən götürülən toxuma nümunəsini mikroskop altında araşdırmağa imkan verən testdir. Xərçəng də daxil olmaqla bir çox ciddi tibbi vəziyyət qaraciyər biopsiyası ilə yoxlanıla bilər. İnsanlarda qaraciyər xəstəliyinə aid əlamətlər varsa, həkimlər qaraciyər biopsiyası tövsiyə edə bilərlər.

Qaraciyər biopsiyası adi və ya həkimlərin illik müayinənin bir hissəsi kimi tövsiyə edə biləcəyi tibbi test deyil. Əksinə, həkimlər qaraciyər qan testlərində anormallıq və ya ultrasəsdə qaraciyərdə problem (sirroz, fibroz, xərçəng) əlamətləri kimi başqa qaraciyər xəstəliyi əlamətlərindən şübhələndikdə qaraciyər biopsiyası istəyə bilərlər.

Qaraciyər biopsiyası zamanı intervensional radiologiya mütəxəssisi qaraciyərə uzun, nazik iynə daxil edir və az miqdarda toxuma götürür. Sonra patoloq bu toxumanı xəstəlik əlamətləri baxımından mikroskop altında araşdırır.

Qaraciyər Biopsiyası Niyə Aparılır?

Qaraciyər biopsiyası həkimlərə qaraciyər toxumasını mikroskop altında araşdırmaq imkanı verir. Beləliklə qaraciyər xəstəliyi və ya qaraciyər xərçəngi kimi hallarda qaraciyərdə qeyri-adi dəyişiklikləri aşkar etməyə kömək edir.

• Əlaqəli mövzu: Qaraciyər xərçəngi haqqında 5 mühüm məlumat

Biopsiya həmçinin mütəxəssisə qaraciyər sağlamlığı problemlərinin müxtəlif mümkün səbəblərini ayırd etməyə kömək edə bilər. Məsələn, qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsini və ya autoimmun hepatiti müəyyən etmək üçün qaraciyər biopsiyasından istifadə edə bilər.

Qaraciyər Biopsiyasından Əvvəl Nə Etməli?

İnsanda qanaxma və ya digər ağırlaşma riskini artıran hər hansı vəziyyətin olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün qaraciyər biopsiyasından əvvəl qan testləri lazımdır (hemoqram, biokimya, PT kimi qanaxma vaxtı testləri).

İnsan hazırda istifadə etdiyi dərman və ya əlavələr barədə həkimini və səhiyyə heyətini məlumatlandırmalı, mütəxəssis başqa cür tövsiyə etməyibsə, dərman və əlavələrini adi qaydada qəbul etməyə davam etməlidir.

Həkimlər adətən biopsiyadan 1 həftə əvvəl aspirin, qan durulducu və qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanların (NSAIDS) istifadəsinin dayandırılmasını tövsiyə edirlər. Bunlar qanaxma riskini artıra bilər. Həmçinin prosedurdan əvvəlki gecə gecəyarısından sonra heç nə yeyib-içməmək barədə təlimatlar verilə bilər.

Qaraciyər biopsiyasından sonra sedasiya (sakitləşdirici) səbəbindən gicəllənmə hiss edilə bilər; buna görə insanların biopsiyaya müşayiətçi ilə gəlməsi əhəmiyyətlidir.

Qaraciyər Biopsiyası Necə Aparılır?

Qaraciyər biopsiyasının üç müxtəlif növü var:

• Perkutan qaraciyər biopsiyası
• Transvenoz qaraciyər biopsiyası
• Laparoskopik qaraciyər biopsiyası

Perkutan Qaraciyər Biopsiyası

Ən geniş tətbiq olunan qaraciyər biopsiyasıdır. Prosedur zamanı insan oyaqdır və mütəxəssis toxuma nümunəsi götürmək üçün dəridən qaraciyərə iynə daxil edir. Mütəxəssis qaraciyəri dərinin altından hiss edərək və ya ultrasəsin köməyi ilə tapa bilər.

Qaraciyərin ətrafındakı dəriyə və onun altındakı nahiyəyə lidokain (yerli anestezik) yeridilir. Qabırğalar boyunca kiçik kəsik aparılır, sonra kəsikdən iynə daxil edilir. İynə içəri daxil olanda insandan qısa müddət nəfəsini saxlaması istənilə bilər.

Əksər insanlar ağrı hiss etmir, lakin küt ağrı və ya çiyin ağrısı hiss edə bilərlər.

Aşağıda yeni nəsil perkutan qaraciyər biopsiyası üsulu təsvir olunub. Digər perkutan qaraciyər biopsiyalarından fərqli olaraq bu üsulda optik (ultrasəs altında işıqlanan) iynə istifadə edilib. Bunun sayəsində biopsiya aparılacaq nahiyə daha yaxşı hədəflənir (ONP= optik needle probe).

Transvenoz Qaraciyər Biopsiyası

Çox nadir seçilən üsuldur. Transvenoz qaraciyər biopsiyasında iynə birbaşa dəridən daxil edilmir, qaraciyərə damar yolu ilə çatılır. Müəyyən tibbi vəziyyətləri olan insanlarda ağırlaşma riskini azalda bilər. Bu prosesdə insanın şüuru açıqdır, lakin sakitləşdirici verilib.

Əvvəlcə iynənin qan damarına daxil olacağı nahiyə keyidilir. Sonra iynə adətən boyundakı bir qan damarına daxil edilir. Bədənin daxilini göstərən flüoroskop cihazından istifadə olunaraq yavaş-yavaş qaraciyərə doğru irəlilədilir, sonra nümunə götürülür.

Laparoskopik Qaraciyər Biopsiyası

Laparoskopik qaraciyər biopsiyası ümumi anesteziya altında əməliyyatxanada aparılır. Lakin bu prosedur nadir hallarda orta dərəcəli sakitləşdirici ilə ambulator prosedur kimi də həyata keçirilə bilər.

İnsanın qarnında kiçik kəsik aparılır və qaraciyər nümunəsi götürülür. Başqa cərrahi əməliyyat zamanı da laparoskopik qaraciyər biopsiyası aparılır. Xroniki qaraciyər xəstəliyi (sirroz) olan insanlar üçün tövsiyə edilən prosedurdur.

Qaraciyər Biopsiyası Necə Hiss Olunur?

İnsanlar adətən qaraciyər biopsiyası zamanı ağrıdan narahat olurlar. Əksər hallarda insanlar mütəxəssisin biopsiya nahiyəsini keyitmək üçün daxil etdiyi iynəni hiss edə bilərlər. Ağrı hiss edilmir; nahiyə keyiyəndə qarışqa gəzməsi hissi ola bilər.

Laparoskopik prosedur zamanı isə anesteziya alan insanlar heç nə hiss etməyəcəklər.

Prosedurlardan sonra insanlar bir qədər sızıltı və ya ağrı hiss edə bilərlər, lakin bu, güclü və ya dözülməz olmayacaq.

Qaraciyər Biopsiyasından Sonra Nə Olur?

Aparılan qaraciyər biopsiyasının növündən asılı olmayaraq, Amerika Qaraciyər Xəstəliklərinin Tədqiqi Assosiasiyası prosedurdan sonra insanların 2 – 4 saat xəstəxanada və ya mütəxəssis nəzarəti altında qalmasını tövsiyə edir. Ağırlaşmaların çoxu biopsiyadan sonrakı ilk 1 – 3 saatda yaranır, lakin 24 saat ərzində də ağırlaşma yarana biləcəyini unutmaq olmaz.

Prosedurdan sonra insanın güclü ağrısı varsa və özünü çox zəif və ya xəstə hiss edirsə, mütləq mütəxəssisə müraciət etməlidir. Həmçinin qaraciyər biopsiyası olunacaq insanlar prosedurdan sonra hansı halların və ya əlamətlərin təcili sayıldığı barədə mütəxəssislər tərəfindən məlumatlandırılmalıdırlar.

Qaraciyər Biopsiyası ilə Əlaqəli Risklər Hansılardır?

Qaraciyər biopsiyası olunan insanların 95%-dən çoxunda test uğurludur. Ümumi ağırlaşma göstəricisi təxminən 1% kimi aşağı olduğu halda, həyat itkisi göstəricisi 0,2%-dir.

Yenə də qaraciyər biopsiyasının risksiz proses olduğunu deyə bilmərik. Buna görə insanlar – xüsusilə yaşlı yetkinlər və sağlamlıq problemi olanlar – testin risk və faydalarını səhiyyə mütəxəssisi ilə dəyərləndirməlidirlər.

Qaraciyər biopsiyasının ən geniş yayılmış ağırlaşmaları bunlardır;

• Əksər insanlarda prosedurdan sonra ağrı
• Xərçəngi olanlarda nadir (0,57%), xərçəngi olmayanlarda isə daha nadir (0,16%) görülən qanaxma
• Adətən öz-özünə aradan qalxan qan dövranındakı bakteriyalar
• Qaraciyərdə və ya ətrafında ciddi bakterial infeksiya
• Ürək zədələnməsi və ya ağciyərin kollapsı kimi çox nadir ağırlaşmalar

Qaraciyər Biopsiyasının Nəticələri Necə Şərh Olunur?

Normal qaraciyər biopsiyası bunları göstərir:

• Qaraciyərdə çapıq və ya fibroz əlaməti yoxdur / var
• Qaraciyərdə əhəmiyyətli piy toplanması yoxdur / var
• Xərçəng və ya anormal hüceyrə böyüməsi əlaməti yoxdur / var
• Hepatit virusu iltihabı və ya əlaməti yoxdur / var
• Wilson xəstəliyinin əlaməti olan anormal mis səviyyələri yoxdur / var

Anormal qaraciyər biopsiyası nəticələri aşağıdakılar kimi bir neçə müxtəlif xəstəliyə işarə edə bilər:

• Qaraciyər sirrozu
• Qaraciyər xərçəngi
• Autoimmun hepatit
• Virus hepatiti
• Wilson xəstəliyi
• Alkoqoldan asılı olmayan qaraciyər piylənməsi

Xülasə

Qaraciyər biopsiyası bir neçə tibbi vəziyyətə diaqnoz qoymağa kömək edə bilər. Həmçinin bir tibbi vəziyyəti digərindən ayırd etməyə kömək edir. Qaraciyər ultrasəsinin nəticəsi anormal olan, qaraciyər qan testləri anormal çıxan, yaxud qaraciyər xərçəngi və ya digər ciddi qaraciyər xəstəlikləri üçün mühüm risk amilləri daşıyan insanlardan qaraciyər biopsiyası istənilə bilər.

Qaraciyər biopsiyası etdirməyi düşünən insanlar risk və faydaları barədə həkimlərlə danışmalı və alternativlər haqqında məlumat almalıdırlar. Əksər insanlar üçün qaraciyər biopsiyası təhlükəsiz prosedurdur və güclü ağrıya səbəb olma ehtimalı aşağıdır.