چرا بیماران COVID-19 بویایی و چشایی را از دست می‌دهند – چه زمانی بازمی‌گردد؟

اوایل مارس، در کشورهای بسیاری از جهان مردم نشانه‌های COVID-19 را تجربه کردند. بسیاری تب، احساس سرما و لرز و سرفه گزارش می‌کردند. اما نشانه‌ای که در چین، محل آغاز شیوع، چندان گزارش نشده بود در بسیاری از مردم غرب دیده شد: از دست‌دادن بویایی و در پی آن کاهش عمده حس چشایی!

COVID-19 و از دست‌دادن بویایی و چشایی

در پزشکی، آنوسمی نام کاهش بویایی است و در بیماران COVID-19 اصلاً نادر نیست؛ فراوانی %34-98 دارد. بیشتر بیماران این نشانه را با درجات گوناگون و چند هفته تجربه می‌کنند. افزون بر این، کاهش بویایی و چشایی برای تشخیص COVID-19 می‌تواند متمایزکننده‌ترین نشانه باشد. یعنی وجود آن، نسبت به نشانه‌های دیگر، دلیل قوی‌تری برای ظن COVID-19 و انجام آزمایش است. یک مطالعه نشان داد احتمال از دست‌دادن بویایی در بیماران COVID-19 نسبت به دیگر عفونت‌های ویروسی تنفسی فوقانی، 27 برابر بیشتر است. همچنین در افراد دارای کاهش بویایی و چشایی، مشکلات روانی مرتبط با COVID-19 مانند اضطراب و افسردگی و دشواری تعامل اجتماعی بیشتر گزارش می‌شود. دانستن اینکه این نشانه آزاردهنده گذرا خواهد بود باید بیماران را آرام کند. 

کاهش بویایی و چشایی وابسته به آن ممکن است حتی پس از ناپدیدشدن همه نشانه‌های دیگر COVID-19 چند هفته ادامه یابد. طبق گزارش آکادمی آمریکایی گوش‌وحلق‌وبینی و جراحی سر و گردن (AAO-HNS)، در افرادی که بویایی را از دست داده‌اند، در بیماران COVID-19، میزان % 27 طی حدود 7 روز «مقداری بهبود» دارند و بیشتر افراد در 10 روز بسیار بهتر می‌شوند.

Annals of Allergy, Asthma & Immunology در این مجله، مطالعه‌ای گذشته‌نگر در ژوئیه 2020 با 1013 بیمار منتشر شد که کاهش بویایی را عامل مستقل نشان‌دهنده سیر ملایم‌تر COVID-19 دانست. این کاهش در جوانان، زنان، افراد با سابقه رینیت آلرژیک یا رینوسینوزیت و شاخص توده بدنی بالا شایع‌تر بود و افراد دچار آنوسمی کمتر بستری شدند.

آنوسمی توان بوییدن نشت مواد شیمیایی یا غذای فاسد را کاهش می‌دهد. همچنین غذا یکی از مهم‌ترین ابزارهای معاشرت ماست؛ ناتوانی در مشارکت کامل در آن نوعی خلأ اجتماعی ایجاد می‌کند.

بویایی چگونه انجام می‌شود؟

دستگاه بویایی که امکان بوییدن را به انسان و دیگر جانوران می‌دهد، اساساً راهی برای رمزگشایی اطلاعات شیمیایی است. هنگام حس بویی قوی، مولکول‌ها از بینی به اپی‌تلیوم بویایی، قطعه کوچکی از بافت در پشت حفره بینی، می‌رسند. آن‌ها به نورون‌های حسی بویایی، یعنی اعصاب بویایی، متصل می‌شوند و سپس پیام‌ها از راه دسته‌های عصبی به نواحی مربوط مغز می‌روند. بدین ترتیب مولکول‌ها به شکل خوشبو، سوخته، گل، نعناع یا بدبو شناسایی می‌شوند.

انسان ممکن است پس از عفونت ویروسی مانند آنفلوانزا یا سرماخوردگی یا آسیب تروماتیک مغز بویایی را از دست بدهد. برخی بدون بویایی به دنیا می‌آیند و بعضی به علت درمان سرطان یا بیماری‌هایی مانند پارکینسون و آلزایمر بویایی را از دست می‌دهند. این حس با افزایش سن نیز ممکن است از بین برود. گرچه اختلال بویایی به‌اندازه افت شنوایی یا بینایی آشکار نیست، داده‌های مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) نشان می‌دهند آمریکاییان بالای 40 سال، حدود 25 درصد آنان نوعی تغییر بویایی گزارش کرده‌اند؛ یعنی فقط در آمریکا حدود 13 میلیون نفر آنوسمی، فقدان کامل بویایی، یا هیپوسمی، کاهش نسبی، دارند.

آنوسمی COVID-19

روشن نیست آنوسمی COVID-19 با دیگر نمونه‌های کاهش بویایی ویروسی متفاوت است یا نه، اما افراد دچار آنوسمی ناشی از COVID-19 از چند جهت تفاوت دارند:

آشکارترین تفاوتاین است که فوراً کاهش حس را متوجه می‌شوند، چون معمولاً گرفتگی مشخصه مراحل اولیه آنوسمی ویروسی وجود ندارد. یعنی بدون گرفتگی آشکار بینی، کاهش بویایی حس می‌شود.

این فقدان ناگهانی و سریع بویایی بسیار چشمگیر است و بیماران می‌گویند بوی هیچ چیز را حس نمی‌کنند.

تفاوت مهم دیگر این است که بسیاری از بیماران COVID-19 که فقدان بویایی گزارش کرده‌اند، برخلاف بیشتر آنوسمی‌های ناشی از ویروس‌های دیگر، به‌جای ماه‌ها یا سال‌ها، ظرف تنها چند هفته نسبتاً سریع این حس را بازمی‌یابند.

COVID-19 با چه سازوکاری بر توان بویایی اثر دارد؟

دانشمندان تازه بررسی این پرسش‌ها را آغاز کرده‌اند که چرا COVID-19 سبب فقدان بویایی می‌شود و آیا دستگاه بویایی را متفاوت از مهاجمان ویروسی دیگر تحت تأثیر قرار می‌دهد.

ساندیپ رابرت داتا، استاد عصب‌زیست‌شناسی دانشگاه هاروارد و پژوهشگر بویایی، می‌گوید: «درباره تغییر بویایی هنگام سرماخوردگی بسیار کم می‌دانیم. احتمال کاهش بویایی چقدر است؟ چقدر طول می‌کشد؟ در واقع این موضوع پایه را نمی‌دانیم."

بینی از محل‌های اصلی ورود ویروس عامل COVID-19، یعنی SARS-CoV-2به بدن است. پژوهشگران دو نوع سلول بینی، یعنی جامی و مژک‌دار، را به‌عنوان دروازه احتمالی ورود ویروس شناسایی کرده‌اند.

برای درک چگونگی اختلال دستگاه بویایی با COVID-19، دانشمندان ابتدا فهرست اهداف بالقوه عفونت را محدود کردند. SARS-CoV-2 برای ورود به سلول به ACE2 و TMPRSS2 این دو پروتئین نیاز دارد؛ بنابراین پژوهشگران سلول‌های دستگاه بویایی دارای هر دو را بررسی کردند.

انتقال‌دهنده حس بویایی، یعنی سلول‌های عصبیچون این دو پروتئین سطحی را ندارند، طبق کشف پژوهشگران به کروناویروس حساس نیستند. Science Advancesدر مقاله منتشرشده در آن گزارش شد ACE2 و TMPRSS22 اگرچه در نورون نیستند، در سلول‌های پشتیبان نورون و سلول‌های دیگر دستگاه بویایی، مانند سلول بنیادی بازسازنده نورون پس از آسیب، حضور دارند. این سلول‌ها به حمایت فیزیکی نورون، پاکسازی سلول مرده و عبور بو از مخاط کمک می‌کنند.

شناخت بخش‌های آسیب‌دیده دستگاه بویایی نخستین گام بزرگ در درک اختلال توان درک بو توسط ویروس است. اما دانستن سلول‌های هدف تنها یک قطعه از معمایی بسیار بزرگ‌تر به نظر می‌رسد.

هنوز معلوم نیست اختلال بویایی مستقیم از اثر آسیب‌رسان ویروس بر نورون‌هاست یا از التهاب حاصل پاسخ ایمنی به ویروس.

دانشیار دکتر جین پارکر، متخصص شیمی چشایی دانشگاه ردینگ، و دکتر سایمون گین، متخصص بینی دانشگاه لندن، در The Conversationمقاله‌ای منتشر کردند و گفتند ممکن است تورم بافت راه تنفسی، اپی‌تلیوم بویایی و اعصاب مسئول بویایی بینی را تحت فشار بگذارد و حس را از بین ببرد. با کاهش اثر عفونت و التهاب و/یا ورم این ناحیه، بویایی شاید به حالت پیشین بازگردد.

با وجود سرنخ‌های اولیه، پرسش‌های بی‌پاسخ فراوان‌اند. چرا برخی طی چند هفته بهتر می‌شوند و دیگران نه؟ آیا COVID-19 در بعضی افراد فقدان دائمی بویایی ایجاد می‌کند؟ آیا ویروس از دستگاه بویایی وارد مغز می‌شود؟

درمان کاهش بویایی

اکنون درمان مشخصی برای کاهش بویایی وجود ندارد، اما تلاش‌هایی انجام می‌شود.

یکی از احتمال‌ها نوعی فیزیوتراپی برای بینی، یعنی تمرین بویایی است. برخی هر روز چند بار آرام و کوتاه شیشه اسانس‌هایی مانند اکالیپتوس، میخک یا لیمو را بو می‌کنند. هنگام این کار، حتی بدون حس بو، می‌کوشند بر آن تمرکز کنند.

شواهدی نشان می‌دهند تمرین بویایی ممکن است مؤثر باشد، اما تضمینی برای همه وجود ندارد و پژوهشی درباره کارایی آن در فقدان بویایی COVID-19 نیست. با این حال پژوهشگران آن را بی‌ضرر و احتمالاً سودمند می‌دانند.

در نتیجه، فقدان بویایی و چشایی نشانه مهم و متمایزکننده COVID-19 است و مشاهده شده بسیاری از بیماران دارای این تجربه در 1-3 هفته حس‌های خود را بازمی‌یابند.

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید