فراموش کردن چهره بیماری به لطف واکسن‌ها

در 2009 بیل گیتس، بنیان‌گذار مایکروسافت، درباره زیان مالاریا برای جهان سخنرانی TED کرد. گفت کوسه‌هایی که سالانه 10 نفر را می‌کشند زمانی خطرناک به شمار می‌رفتند و ادامه داد: «اما در برابر پشه‌های کوچکی که هر سال 725.000 جان می‌گیرند، کوسه‌ها واقعاً به‌طور غیرقابل مقایسه‌ای ناچیزند.». در دقیقه پنجم TED گفت: «البته مالاریا توسط پشه‌ها منتشر می‌شود. برای اینکه تجربه کنید، تعدادی همراه آورده‌ام.» سپس به جلوی صحنه رفت، شیشه را باز و پشه‌ها را آزاد کرد. «آزادشان می‌کنم تا در سالن بگردند. دلیلی ندارد فقط فقرا این تجربه را داشته باشند.»

تمیز دانستن هر سطحی که براق است...

ما همان‌طور که کارماین گالو در این سطرها نقل می‌کند، فقط می‌کوشیم با چشم ببینیم و چیزهای نادیدنی را فراموش می‌کنیم یا جدی نمی‌گیریم. در واقع ما انسان‌هایی هستیم که هر سطح براق را تمیز تصور می‌کنیم . بیایید کوتاه ببینیم چگونه با نگرش «نادرست» رایج درباره واکسن توانسته‌ایم بیماری «فراموش‌شده» را دوباره آشکار کنیم.

بیماری تقریباً ریشه‌کن‌شده در زمستان 2015 با سروصدا برگشت. آمریکا بدترین همه‌گیری سرخک بیست سال اخیر را تجربه می‌کرد، زیرا هزاران والد ترجیح داده بودند فرزندانشان را واکسینه نکنند . واکسن سرخک از 1963 به کار رفت؛ پیش از آن هر سال فقط در آمریکا 500.000 کودک مبتلا می‌شدند و صدها نفر می‌مردند... سرخک از ابولا، سل یا آنفلوانزا مسری‌تر است، درمان اختصاصی ندارد و در محیط فرد آلوده می‌تواند دو ساعت در هوا معلق بماند یا روی سطوح شناسایی شود.

تهدید سلامت عمومی چنان شدید شد که CDC (مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا) و کاخ سفید موضوع را به شانس نسپردند. Today در این برنامه تلویزیونی، رئیس‌جمهور باراک اوباما گفت علم «تردیدناپذیر» است.

به گفته اوباما، «بارها آن را ارزیابی کرده‌ایم. دلایل بسیاری برای واکسیناسیون هست، اما یک دلیل برای انجام ندادن نمی‌بینم... باید فرزندانتان را واکسینه کنید.» اوباما خانواده‌ها را به «گوش دادن به علم و دیدن واقعیت‌ها» فراخواند. احتمالاً این توضیح خیرخواهانه نتیجه مورد انتظار نداشت؛ برای اثر گذاشتن بر انسان‌های عاطفی، از واقعیت و عدد بی‌احساس گفته بود. مدیر CDC نیز در شبکه‌های بزرگ هشدار داد سرخک ممکن است «همه‌گیری بزرگی» شود. او هم داده‌های زیادی ارائه کرد، اما داستان شخصی نگفت.

باوجود شواهد قاطع فراوان درباره محافظت واکسن از کودکان، دو رویداد خانواده‌ها را به شک انداختند. نخست مقاله‌ای در مجله معتبر The Lancet بود که واکسن کودکی را به اوتیسم مرتبط کرد. پژوهش مشکل جدی داشت: درست نبود. پزشک پژوهشگر، داده‌ها را جعل کرده بود و مجله با گامی بی‌سابقه عذرخواهی کرد و مقاله را پس گرفت. در ده‌ها پژوهش بعدی نیز ارتباط واکسن و اوتیسم یافت نشد.

داستان جعلی می‌توانست تنها شاهد لازم برای رد رابطه ساختگی واکسن و اوتیسم باشد. اما رویداد دیگری جنبش ضدواکسن را زنده کرد و این بار به شکل داستان بود. چهره مشهور جذاب، مدل سابق پلی‌بوی، آشکارا شواهد فایده واکسن را رد کرد و گفت «می‌داند» واکسن سرخک علت اوتیسم پسرش بوده است. به جمع تشویق‌کننده استودیو گفت: «پسرم علم من است.»

• موضوع مرتبط: اوتیسم: ارتباط آن با واکسن، رژیم‌های خاص و سرطان

در فوریه 2019 تعطیلات رؤیایی خانواده‌ای فرانسوی به کابوس بدل شد. کمی پس از ورود به کاستاریکا، پسر پنج‌ساله واکسینه‌نشده آن‌ها نخستین مورد سرخک کشور از 2014 بود. آزمایش والدین واکسینه‌نشده نیز مثبت شد و تصور می‌شد ویروس را از فرانسه آورده‌اند. خانواده سریع قرنطینه شد و مقام‌های کاستاریکا با افراد در معرض خطر تماس گرفتند. چند هفته بعد دو کودک آمریکایی، باز هم واکسینه‌نشده، در کشور سرخک گرفتند و مقام‌ها دوباره ناچار به اقدام سریع برای قرنطینه شدند.

برای محافظت جمعیت در برابر سرخک، دست‌کم 95 درصد باید واکسینه شوند که از بیشتر عفونت‌ها آستانه بالاتری است. در آخرین اندازه‌گیری 2017، کاستاریکا پوشش 96 درصد داشت؛ در 2017 پوشش فرانسه فقط 90 درصد بود. این آمار فرانسه غافلگیرکننده نبود؛ براساس بزرگ‌ترین پایش شاخص سلامت جهان با داده‌های 144 کشور، از هر سه فرانسوی یک نفر واکسن را ناایمن می‌داند، بالاترین میزان جهان، و نزدیک یک‌پنجم به بی‌اثری آن معتقدند.

توجه: براساس پژوهشی که نتایج آن در 2019 اعلام و در 144 کشور انجام شد، Wellcome Global Monitor ، در فرانسه از هر سه نفر یک نفر واکسن را ناایمن می‌داند و بالاترین میزان متعلق به آن‌هاست!

تا اواخر دهه 1980 رسانه‌های فرانسه به‌ندرت رسوایی سلامت را مطرح می‌کردند. خبرنگاران بر موفقیت‌های بزرگ پزشکی تمرکز داشتند و به سخن استادان اعتماد می‌کردند. در دهه 1990 رسوایی انتقال خون کشور را لرزاند. در دهه پیشین به هزاران نفر خون آلوده HIV داده شده بود، چون ارتباط HIV و ایدز کاملاً درک نشده بود. بیشتر دریافت‌کنندگان خون آلوده درگذشتند. خبرهای جهانی شاهد عنوان «انتقال خون مرگ» شدند که رسانه‌های جهان تقریباً ده سال دنبال کردند.

وزیر بهداشت سابق ادمون هروه مجرم شناخته شد. گفته می‌شود تا عرضه محصول رقیب فرانسوی، آغاز آزمایش غربالگری خون ساخته شرکت آمریکایی را به تأخیر انداخته بود.

گفته‌ها و داستان‌های بعدی زمینه‌ساز نگرش ضدواکسن فرانسه شدند.

داستان‌ها داده‌های علمی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند...

مقاومت در برابر داستان شخصی دشوار است؛ داستان داده را کنار می‌زند. بنابراین جامعه پزشکی باید برای مقابله با گفتار ضدواکسن داستان خود را بگوید؛ داستان کودکان مبتلا به انسفالیت، عارضه سرخک به معنای تقریبی التهاب مغز، یا خانواده‌هایی که فرزندشان را با بیماری حذف‌شده از جامعه از دست داده‌اند...

در این وضعیت آنچه خانواده‌ها باید بشنوند، در جهان در 2015، داستان 145.000 فردی است که تصور می‌شود بر اثر سرخک مرده‌اند ، داستان‌هایی واقعی و عمیقاً ناراحت‌کننده. برای مثال سارا کلو که در کودکی علیه سرخک واکسینه نشده بود. سرخک به همه بدن، از جمله مغزش حمله کرد. هشت هفته در کما ماند و اکنون ناشنوا و تا حدی نابیناست. یا سارا والتون که در 11 ماهگی سرخک گرفت؛ باوجود عبور از بیماری، 24 سال بعد عفونت ویروسی مرتبط با سرخک گرفت و دستگاه عصبی مرکزی کاملاً تخریب شد. مادر مراقبش در ویدئوی کنار تخت توضیح می‌دهد، درحالی‌که دختر تقریباً بی‌پاسخ با لوله تغذیه در بینی خوابیده است.

جهان اکنون چه می‌بیند؟

فقط در سه ماه نخست 2019 در آمریکا سرخک 314 بار دیده شد؛ در راکلند نیویورک، از کانون‌های اصلی، وضعیت اضطراری اعلام و ورود کودکان واکسینه‌نشده به مکان‌های عمومی ممنوع شد.

در فرانسه دولت در ژانویه 2018 تعداد واکسن اجباری را از سه به 11 رساند. پیش‌تر سه واکسن اجباری دیفتری، کزاز و فلج اطفال پوشش 95 درصد یا بالاتر داشتند، اما هشت واکسن دیگر از جمله سرخک، مننگوکوک C و هپاتیت B فقط توصیه می‌شدند و پوشش پایین‌تر داشتند. تصور «اگر فقط توصیه می‌شود چندان مهم نیست» مقام‌ها را به اجباری کردن واکسن سوق داد. طبق قانون جدید در فرانسه، کودکان برای رفتن به مدرسه دولتی باید همه واکسن‌ها را داشته باشند. نتایج افزایش مثبت نشان دادند: دریافت نخستین دوز مننگوکوک C در نوزادان در 2017 از 39 درصد به 2018 و 76 درصد رسید. کشورهای دیگر اتحادیه اروپا که به همین دلیل واکسن کودکی را اجباری کرده‌اند ایتالیا، مجارستان، بلغارستان، کرواسی، جمهوری چک، لتونی، لهستان، اسلواکی و اسلوونی‌اند.

• موضوع مرتبط: 4 واکسن مهم که با وجود نبودن در برنامه معمول باید بشناسید

ملیندا گیتس، همسر بیل گیتس و متخصص عفونت سرخک، نگرش ضدواکسن را خوب خلاصه می‌کند: «زنان کشورهای درحال‌توسعه یا توسعه‌نیافته قدرت واکسن را می‌دانند؛ در گرما با فرزندانشان ده کیلومتر راه می‌روند و در صف واکسن می‌ایستند، چون مرگ‌های زیادی دیده‌اند. ما فراموش کرده‌ایم مرگ سرخک چگونه است... اما زنان آفریقا مرگ را می‌شناسند و می‌خواهند فرزندانشان زنده بمانند.

" بله، بیشتر ما چهره بیماری را فراموش کرده‌ایم. فراموش کرده‌ایم استفاده درست از مواد شیمیایی چقدر برای زندگی انسان مهم است. حال که این فناوری را داریم باید خوش‌شانسی خود را بشناسیم و بهره ببریم. واکسن‌ها از بهترین مداخلات سلامت عمومی ما هستند و کار می‌کنند.

• چرا ترامپ مجبور شد از گفته‌های ضدواکسن عقب‌نشینی کند؟