در سراسر جهان چقدر به علم و سلامت اعتماد داریم؟

همه‌گیری COVID-19،با اثر، گونه‌های جدید ویروس کرونا، از آوریل 2021 در سراسر جهان موج 3 موارد را تجربه می‌کند و، تنها کشورهایی که واکسیناسیون را جدی می‌گیرند کمی به آرامش رسیده‌اند،.

• انگلستان،با واکسینه کردن %45 جامعه با دست‌کم 1 دوز، این هفته به کمترین مرگ روزانه از آغاز همه‌گیری رسید (2762 مورد جدید و 26 مرگ جدید).
• اسرائیل،بیش از %60 جامعه را واکسینه و همه‌گیری را به‌وضوح کنترل کرده است.
• آمریکا، حتی با جمعیت زیاد، بیش از %30 جامعه را واکسینه و موج 3 را کنترل کرده است.
• ترکیه، توانست از هفته گذشته کارزار گسترده واکسیناسیون را شروع کند و راستش کمی دیر اقدام کردیم. به همین دلیل تازه به قله موج 3 می‌رسیم. تا 5 آوریل با 42 هزار مورد جدید، در رتبه 3 کشورهای دارای بیشترین موارد روزانه جهان هستیم. در 5 آوریل، 268 هزار واکسن در کشور تزریق شد. در 5 آوریل در یک روز، چین 4.7 میلیون، آمریکا 3.08 میلیون، هند 2.6 میلیون و برزیل 480 هزار واکسن تزریق کرده بودند.

با اینکه واکسن تنها راه کنترل همه‌گیری و بازگشت به وضعیت عادی سابق است، بارها می‌بینیم بسیاری هنوز درگیر بحث بیهوده واکسن هستند. بحث واکسن اصلاً تازه نیست؛ پایین تاریخچه آن با نمونه‌های خوبی آمده است. اما در سال COVID-19 که پشت سر گذاشتیم، شاهد بودیم اطلاعات غلط و اوهام به قیمت جان هزاران نفر تمام شد.

ابتدا، «عوارض واکسن‌ها اصلاً گفته نمی‌شود،» ادعایی بسیار بی‌پایه و زیان‌آور است. همه می‌دانند حتی بروشور ساده‌ترین داروها ده‌ها عارضه را فهرست می‌کند. بنابراین هیچ دانشمند یا پزشک عاقلی نگفته واکسن‌های کرونا عارضه ندارند. نکته مهم این است که اثر نجات‌بخش واکسن‌ها چندین برابر بیشتر از عوارض احتمالی آن‌هاست.

هنگام توسعه درمان / دارو، در آزمایش‌های انسانی که، کارآزمایی بالینی، نام دارند، ابتدا نه میزان اثربخشی درمان نامزد، بلکه ایمنی آن بررسی می‌شود. ایمن بودن بالاترین اولویت است. این مراحل اولیه با تعداد کمی آزمودنی انسانی، فاز-1 نام دارد. اگر درمان نامزد در فاز-1 ایمن شناخته شود، یعنی سودش بر عوارضش غلبه کند، مراحل بعدی آغاز و اثربخشی آزمایش می‌شود.

تمام، واکسن‌های کرونا، (BioNTech, Moderna, Sinovac، Sputnik V، AstraZeneca، Johnson & Johnson) که امروز مصرف می‌شوند، مرحله بین‌المللی کارآزمایی فاز-III را گذرانده‌اند؛ یعنی با آزمایش انسانی هم ایمنی و هم اثربخشی را ثابت کرده‌اند. البته درجه اثربخشی و ایمنی متفاوت است، اما مطالعات علمی روشن نشان داده‌اند سودشان بسیار بیشتر از خطر احتمالی است. به همین دلیل آمریکا، اسرائیل و بریتانیا که با انواع متعدد واکسن کارزار واکسیناسیون دارند، به آرامش چشمگیری در همه‌گیری نزدیک می‌شوند.

• موضوع مرتبط: آیا بیماران سرطانی می‌توانند واکسن Covid-19 بزنند؟

موضوع اعتماد به علم

سلامت تجربه‌ای فردی، مسئله‌ای اجتماعی و مشکلی جهانی است.

Wellcome Trust،مؤسسه پژوهشی مستقر در لندن است. هدف ولکام تراست، «دستیابی به پیشرفت‌های فوق‌العاده سلامت با حمایت از ذهن‌های درخشان»، و علاوه بر تأمین مالی پژوهش زیست‌پزشکی، حمایت و بهبود درک عمومی علم اعلام شده است. در 2018 با بودجه 25.9 میلیارد £، چهارمین مؤسسه پژوهشی خیریه ثروتمند جهان بود. در 1936 با میراث سر هنری ولکام، از پیشگامان داروسازی، برای تأمین مالی پژوهش بهبود سلامت انسان و حیوان تأسیس شد. در ژوئن 2019، Welcome Trust گزارش مهمی با پوشش بیش از 140 کشور و نام، Wellcome Global Monitor، منتشر کرد. موضوع آن در سراسر جهان، نگرش جوامع به علم و سلامت،بود. پیش از پرداختن به نکات مهم گزارش، می‌خواهیم تاریخچه کوتاهی بیاوریم.

بازی‌ساز – علم‌ساز: سر هنری ولکام

هنری ولکام در 1853 در مرز آمریکا متولد شد. داروسازی از جوانی بر او اثر گذاشته بود. در 1880 با دوست قدیمی‌اش سیلاس باروز به انگلستان رفتند و شرکتی دارویی تأسیس کردند که به‌زودی چندملیتی شد.

ولکام به‌تدریج چهره پیشتاز صنعت دارویی بریتانیا شد. دو آزمایشگاه ساخت: یکی برای فیزیولوژی و دیگری شیمی. به کمک آن‌ها ثابت کرد پژوهش دارویی می‌تواند نتایج بهتری به دست آورد.

دانشمندان تحت حمایت مالی ولکام در طول زندگی او، آنتی‌توکسین کزاز، دیفتری و قانقاریای گازی ساختند و هیستامین، انسولین و بسیاری داروهای دیگر را نیز جدا کردند.

ولکام همچنین مجموعه‌دار بزرگی بود. در طول اعصار، هنر درمان و علم، او را مجذوب کرده بود. اشیای تاریخ پزشکی را با علاقه به مجموعه‌اش می‌افزود. هنگام مرگ حتی از مشهورترین موزه‌های اروپا اشیای بیشتری داشت.

پیش از مرگ خواسته بود با سرمایه شرکت مؤسسه خیریه‌ای تأسیس شود.

Wellcome Global Monitor – 2018

ولکام تراست هدف تهیه گزارش را چنین بیان می‌کند: «هرقدر ایده‌تان بزرگ، درمانتان هیجان‌انگیز یا علمتان محکم باشد، باید توسط کسانی که از آن بهره می‌برند پذیرفته شود. مثلاً واکسن‌ها با اینکه از نیرومندترین و مؤثرترین ابزارهای سلامت عمومی ما هستند، نیاز داریم مردم احساس کنند و بدانند که از آن‌ها سود می‌برند.» در این چارچوب ارزیابی نگرش مردم به علم و سلامت بسیار مهم بود. مؤسسه این گزارش بزرگ را در بیش از 140 کشور، با داده‌های مصاحبه و پرسش‌نامه رودررو با بیش از 140.000 شرکت‌کننده تهیه کرد. «تفاوت نگرش مناطق جذاب بود، اما شباهت‌ها نیز به همان اندازه چشمگیر بود.»

یافته‌های مهم بخش 1 گزارش را به شکل موارد زیر خلاصه می‌کنیم؛

• مردم هرجا باشند می‌خواهند درباره علم و سلامت بیشتر بدانند!
• % 75 جوامع به نظام سلامت کشور خود اعتماد دارند.
• تقریباً همه جا مردان بیشتر از زنان خواهان اطلاعات علمی بودند؛ حتی با دسترسی برابر زنان و مردان به اطلاعات نیز این تفاوت به سود مردان بود.
• نزدیک به دوسوم مردم جهان (% 62)، به‌ویژه ساکنان کشورهای کم‌درآمد (% 72)، می‌خواستند درباره علم بیشتر بیاموزند.
• مفاهیم پایه «علم» و «علمی» حتی در کشورهای پردرآمد کاملاً درک نمی‌شدند. میزان درک نکردن مفاهیم علمی در آفریقای مرکزی % 32 بود، در حالی که در آمریکای شمالی و بیشتر اروپا به % 2 کاهش می‌یافت.
• در جهان، % 28 مردم اخیراً به دنبال اطلاعات علمی بودند و % 41 آن‌ها به اطلاعات علمی درباره پزشکی، بیماری یا سلامت نیاز داشتند.
• درباره اعتماد به علم و متخصصان سلامت در سراسر جهان؛
  • % 18 مردم به دانشمندان اعتماد «زیاد»،
  • % 54 اعتماد «متوسط»،
  • % 14 اعتماد «کم» داشتند و % 13 «مردد» بودند.
• در سراسر جهان، % 73 مردم می‌گویند به پزشک یا پرستار بیشتر از خانواده، دوستان، رهبران دینی یا افراد مشهور اعتماد می‌کنند.
  • این رقم در شرق آسیا و خاورمیانه کمتر از % 65 است،
  • ولی در اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و نیوزیلند تا % 90 بالا می‌رود.
• در جهان هشت نفر از هر ده نفر (% 84) به توصیه‌های پزشکی و سلامت کارکنانی مانند پزشک و پرستار اعتماد دارند، ولی اگر همان توصیه را دولت بدهد اعتماد % 76 است.
• در جهان حدود هفت نفر از هر ده نفر فکر می‌کنند علم به آن‌ها سود رسانده، اما فقط چهار نفر از هر ده نفر معتقدند علم به همه مردم کشور سود می‌رساند.
• آمریکای جنوبی معتقد است علم نه از نظر فردی و نه اجتماعی سود،نمی‌رساند،و با % 25 کمترین میزان باور به علم را دارد.
• در این مطالعه بیش از 140 کشور، مردم فرانسه علم و فناوری را تهدیدی برای فرصت‌های اشتغال محلی می‌بینند و بالاترین میزان در این زمینه متعلق به فرانسوی‌هاست.
• از نظر منطقه‌ای، مردم اروپای غربی و شرقی بدبینانه‌ترین نگرش را درباره گرفتن فرصت شغلی کشورشان توسط علم و فناوری دارند.
• در میان افراد دارای تعلق دینی؛
  • % 55 فکر می‌کنند آموزه‌های دینی با علم تعارض دارد،
  • % 29 می‌گویند به علم نزدیک‌اند،
  • %13 می‌گویند نظرشان بسته به وضعیت تغییر می‌کند.
• در میان کسانی که دین دارند، بیشترین درصد تعارض علم و دین در آمریکا و اروپای جنوبی است (% 59).
• درصد 64 افراد دارای دین می‌گویند در دوراهی، دین را بر علم ترجیح می‌دهند.

نگرش به واکسن‌ها

• در سراسر جهان؛
  • هشت نفر از هر ده نفر (% 79) واکسن‌ها را ایمن می‌دانند.
  • %11 مردد هستند،
  • %3 آن‌ها را غیرقابل اعتماد می‌دانند.
• در مناطق پردرآمد، % 72 مردم آمریکای شمالی و % 73 مردم اروپای شمالی ایمنی واکسن‌ها را می‌پذیرند؛
  • این رقم در اروپای غربی % 59،
  • و در اروپای شرقی فقط % 50 است.
• اعتماد به واکسن در مناطق کم‌درآمد:
  • % 95 جامعه آسیای جنوبی و،
  • % 92 جامعه شرق آفریقا از ضرورت واکسن دفاع می‌کنند.
• در فرانسه یک نفر از هر سه نفر واکسن‌ها را ناایمن می‌داند و بالاترین میزان متعلق به آن‌هاست!
• در جهان % 92 والدین برای جلوگیری از بیماری‌های کودکی فرزندانشان از واکسن استفاده می‌کنند؛ % 6 نمی‌توانند واکسینه کنند و % 2 نمی‌دانند.
• با وجود بالاترین آگاهی درباره واکسن، بیشترین درصد والدین ناتوان از واکسینه کردن کودکان در آفریقای جنوبی (% 9) و شرق و جنوب‌شرق آسیا (% 8) است.

به نظر ما مهم‌ترین علت نگرش منفی به واکسن، فراموش کردن ماهیت بیماری در جوامع پیشرفته است

چون کودکانشان مننژیت نمی‌گیرند، انگار اهمیت واکسن را فراموش می‌کنند. یا بی‌نیاز دانستن واکسن در جوامعی که با سرخک روبه‌رو نشده و بیماری را فراموش کرده‌اند، ظاهراً تنها با این توضیح ممکن است. در مقابل، مادری در آفریقا برای رساندن فرزندش به واکسن سرخک می‌تواند زیر گرما کیلومترها راه برود؛ زیرا اطرافش ده‌ها نمونه مرگ بر اثر سرخک وجود دارد.

• موضوع مرتبط: فراموش کردن چهره بیماری به لطف واکسن‌ها 

Wellcome Global Monitor چگونه تهیه شد؟

ولکام تراست این گزارش را با شرکت Gallup تهیه کرد. گالوپ شرکتی مشاوره‌ای است که برای کمک به رهبران و سازمان‌ها در حل مسائل فوری، تحلیل و توصیه ارائه می‌کند. با بیش از 80 سال تجربه، شبکه اطلاعاتی جهانی بزرگ‌تری از همه سازمان‌های جهان دارد. نگرش عمومی به علم و سلامت برای نخستین بار در مقیاس جهانی بررسی شد؛ در این چارچوب با افراد بالای 15 سال در بیش از 140 کشور، در مجموع بیش از 140.000 نفر، مصاحبه شد. پرسش‌های احتمالی ابتدا در 7 کشور، کلمبیا، هند، کنیا، نیجریه، آفریقای جنوبی، تایلند و ویتنام، آزمایش و تهیه شدند. سپس در 10 کشور متفاوت، در 50 زبان مختلف، با 50 نفر برای هر زبان آزمایش مقدماتی انجام شد. کشورها چین، کلمبیا، مصر، فرانسه، هند، کنیا، نیجریه، آفریقای جنوبی، تایلند و ویتنام بودند. سرانجام گردآوری داده در بیش از 140 کشور آغاز شد. اوایل 2019 تحلیل نتایج انجام و اواسط 2019 یافته‌ها به صورت گزارش منتشر شد.

• سپتامبر 2017 - مارس 2018: توسعه و آزمایش پرسش‌نامه
• آوریل-دسامبر 2018: گردآوری داده در بیش از 140 کشور
• ژانویه - مه 2019: تحلیل نتایج
• ژوئن 2019: انتشار یافته‌ها

پرسش‌نامه شامل اعتماد مردم به علم، اطلاعات درباره دانشمندان و سلامت، سطح درک و علاقه به علم و سلامت، فواید علم، سازگاری دین و علم و نگرش به واکسن بود. اثر ویژگی‌هایی مانند ملیت، جنسیت، درآمد و تحصیلات بر نگرش‌ها نیز در گزارش بررسی شد.

چرا باید نگرش عمومی جهانی به علم را بررسی کنیم؟

علم در کنار تغییر درک انسان از جهان می‌تواند به کشف‌ها و فناوری‌های جدیدی منجر شود که شیوه زندگی و جوامع ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند. داده‌های موجود نیز نشان می‌دهند دسترسی و مشارکت جامعه در علم از نابرابری‌های مهم جنسیت، درآمد و تحصیلات اثر می‌پذیرد. در نوشته بعد بخش‌های دیگر گزارش و تفسیرها را با شما در میان خواهیم گذاشت.

*

• موضوع مرتبط: دانش علمی و پزشکی مبتنی بر شواهد! علم با خواستنِ دانستن آغاز می‌شود