خطر سرطان معده؛ بیشترین خطر هنگام همراهی عوامل ارثی و هلیکوباکتر

مشخص شد که ترکیب عفونت باکتریایی به نام هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) و جهش‌های مشخص در ژن‌های مرتبط با ترمیم DNA، بیشترین خطر سرطان معده را ایجاد می‌کند.

H. pylori باکتری مرتبط با زخم معده و سرطان معده است و برآورد می‌شود نیمی از جمعیت جهان به این باکتری آلوده باشند. با این حال، تنها درصد کمی از افراد دارای عفونت H. pylori به سرطان معده مبتلا خواهند شد.

جامع‌ترین مطالعه

مطالعه‌ای از ژاپن که در 30 مارس 2023 در مجله NEJM منتشر شد، نشان می‌دهد همراهی جهش‌های مشخص در ژن‌های مرتبط با ترمیم DNA و عفونت H. pylori، خطر سرطان معده را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. این یافته‌ها نشان می‌دهند سهم عوامل محیطی در خطر ارثی سرطان معده، مهم‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد.

در این پژوهش، محققان نمونه‌های 10426 بیمار مبتلا به سرطان معده و 38153 نمونه شاهد از زیست‌بانک ژاپن را تحلیل کردند. ابتدا ارتباط جهش‌های بیماری‌زای ژرم‌لاین (ارثی) در 27 ژن مستعدکننده سرطان با سرطان معده را بررسی کردند. سپس اثرات ترکیبی جهش‌های بیماری‌زا و عفونت H. pylori، و خطر کلی به‌دست‌آمده از نمونه‌های سرطان معده و شاهد را محاسبه کردند.

نتایج

این مطالعه گامی مهم در کاهش خطر سرطان معده مرتبط با H. pylori و ارزیابی گزینه‌های تشخیص زودهنگام و درمان، به‌ویژه در افراد دارای تغییرات ارثی است. همچنین توجه را به احتمال نادیده گرفته شدن سایر عوامل محیطی جلب می‌کند که به DNA آسیب می‌رسانند و در سرطان انسان نقش دارند. بنابراین تصور می‌شود بررسی ترکیب عوامل ژنتیکی و محیطی بتواند به تعیین خطر سرطان معده و پیشگیری از بیماری کمک کند.

*

برای علاقه‌مندان: جزئیات ارتباط H. pylori و سرطان معده

H. pylori (Helicobacter pylori) باکتری مارپیچی‌شکلی است که در معده و بخش بالایی روده باریک زندگی می‌کند. برآورد می‌شود حدود نیمی از جمعیت جهان به این باکتری آلوده باشند. عفونت H. pylori با زخم معده و سرطان معده ارتباط دارد.

اگرچه مکانیسم قطعی ایجاد سرطان معده به‌وسیله H. pylori مشخص نیست، تصور می‌شود این باکتری به روش‌های زیر بر ایجاد سرطان معده اثر بگذارد:

1. آسیب مخاط معده: H. pylori روی مخاط معده زندگی می‌کند و برای خنثی کردن اسید معده، آمونیاک تولید می‌کند. این فرایند به لایه محافظ مخاط معده آسیب می‌رساند و باعث التهاب دیواره معده می‌شود. التهاب مزمن می‌تواند با گذشت زمان به آسیب سلولی و رشد غیرطبیعی سلول منجر شود و خطر سرطان را افزایش دهد.

2. کاهش تولید اسید معده: عفونت H. pylori می‌تواند تولید اسید معده را کاهش دهد و این موضوع ممکن است به مخاط معده آسیب برساند. سطح پایین اسید معده همچنین به رشد باکتری‌های دیگری فرصت می‌دهد که در رشد غیرطبیعی سلول‌ها و ایجاد سرطان نقش دارند.

3. تولید سیتوکین: H. pylori موادی ترشح می‌کند که تولید پروتئین‌های مرتبط با التهاب، به نام سیتوکین‌ها، را تحریک می‌کنند. سیتوکین‌ها التهابی را تشویق می‌کنند که به سلول‌های معده آسیب می‌رساند و موجب رشد غیرطبیعی سلول می‌شود.

4. تغییرات ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی: عفونت H. pylori می‌تواند به آسیب DNA و تغییرات اپی‌ژنتیکی در سلول‌های معده منجر شود. این تغییرات ممکن است بر بیان ژن‌هایی اثر بگذارند که رشد غیرطبیعی سلول و ایجاد سرطان را تقویت می‌کنند.

اگرچه خطر سرطان معده برای همه افرادی که با عفونت H. pylori مواجه می‌شوند یکسان نیست، عفونت با این باکتری عامل خطری مهم برای ایجاد سرطان معده است. تشخیص و درمان زودهنگام عفونت H. pylori نقشی مهم در کاهش خطر سرطان معده دارد.

H. pylori چگونه تشخیص داده و درمان می‌شود؟

عفونت H. pylori معمولا با روش‌های زیر تشخیص داده می‌شود:

1. آزمایش تنفسی اوره‌آز: این آزمایشی غیرتهاجمی برای تشخیص وجود اوره‌آز، آنزیم تولیدشده به‌وسیله H. pylori، است. در جریان آزمایش، بیمار قرصی از اوره حاوی کربن رادیواکتیو را می‌بلعد. اگر عفونت H. pylori وجود داشته باشد، آنزیم اوره‌آز، اوره را به دی‌اکسید کربن و آمونیاک تبدیل می‌کند. دی‌اکسید کربن با بازدم خارج می‌شود و با اندازه‌گیری نسبت کربن رادیواکتیو، عفونت تشخیص داده می‌شود.

2. آزمایش آنتی‌ژن مدفوع: این آزمایش وجود آنتی‌ژن‌های H. pylori را در نمونه مدفوع شناسایی می‌کند. این آزمایش برای تشخیص عفونت بسیار حساس و اختصاصی است.

3. آزمایش خون: آزمایش خون وجود پادتن‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که بدن علیه H. pylori تولید کرده است. از این آزمایش می‌توان برای تشخیص وجود عفونت استفاده کرد، اما برای ارزیابی موفقیت درمان مناسب نیست، زیرا پادتن‌ها ممکن است مدتی پس از درمان نیز باقی بمانند.

4. آندوسکوپی و نمونه‌برداری: آندوسکوپی معده را می‌توان، به‌ویژه در بیماران دارای نشانه‌های بخش بالایی دستگاه گوارش، برای تشخیص عفونت H. pylori به کار برد. در این اقدام، آندوسکوپ (لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر) از دهان بیمار وارد معده می‌شود و از دیواره معده نمونه بافت گرفته می‌شود. نمونه‌های بافت در آزمایشگاه بررسی و وجود H. pylori شناسایی می‌شود.

5. آزمایش سریع اوره‌آز (آزمایش CLO): این آزمایش برای شناسایی آنزیم اوره‌آز H. pylori در نمونه بافت گرفته‌شده هنگام نمونه‌برداری آندوسکوپی استفاده می‌شود. نمونه بافت در تماس با ماده‌ای حاوی اوره قرار می‌گیرد و در صورت وجود H. pylori، تغییر رنگ مشاهده می‌شود.

H. pylori چگونه درمان می‌شود؟

درمان کنونی عفونت H. pylori معمولا رویکردی شامل ترکیب چند دارو است. این درمان‌ها می‌توانند آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای مهارکننده اسید و گاهی داروهای محافظ دستگاه گوارش را در بر گیرند. داروهای ترجیحی برای عفونت H. pylori عبارت‌اند از:

1. مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI): PPIها داروهایی هستند که با مهار اسید معده، تولید آن را کاهش می‌دهند. برای مثال، امپرازول، ازومپرازول، لانسوپرازول، پانتوپرازول و رابپرازول.

2. آنتی‌بیوتیک‌ها: برای ریشه‌کنی H. pylori از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود. پرکاربردترین آنتی‌بیوتیک‌ها عبارت‌اند از:

   • کلاریترومایسین
   • آموکسی‌سیلین
   • مترونیدازول
   • تتراسایکلین
   • لووفلوکساسین

3. آنتاگونیست‌های گیرنده H2: آنتاگونیست‌های گیرنده H2 دسته دیگری از داروها هستند که با مهار اسید معده، تولید آن را کاهش می‌دهند. رانیتیدین و فاموتیدین در این گروه قرار دارند.

4. داروهای محافظ دستگاه گوارش: این داروها با محافظت از مخاط معده می‌توانند بهبود را تسریع کنند. سولفاکرات، بیسموت ساب‌سالیسیلات و میزوپروستول در این دسته قرار دارند.

پزشکان معمولا برای عفونت H. pylori یک رژیم درمانی انتخاب می‌کنند که ممکن است «درمان سه‌گانه» یا «درمان چهارگانه» نامیده شود. درمان سه‌گانه شامل یک PPI و دو آنتی‌بیوتیک است، در حالی که درمان چهارگانه یک PPI، دو آنتی‌بیوتیک و یک داروی محافظ دستگاه گوارش دارد. مدت درمان معمولا بین 10-14 روز است.

برای ارزیابی موفقیت درمان و بررسی اینکه آیا عفونت H. pylori به‌طور کامل ریشه‌کن شده است، پزشکان پس از درمان آزمایش انجام می‌دهند. اگر عفونت ادامه داشته باشد، پزشکان می‌توانند ترکیب‌های دارویی جایگزین را بررسی و رژیم درمانی متفاوتی پیشنهاد کنند.