تازه‌های درمان GBM عودکرده (تومور مغزی) - متیلاسیون MGMT

GBM، تومور مغزی پر‌درجه و بدخیم است. تومورهای پر‌درجه بر اساس ظاهر میکروسکوپی و ویژگی مولکولی به گلیوم آناپلاستیک (آستروسیتوم آناپلاستیک، الیگودندروگلیوم آناپلاستیک) و گلیوبلاستوم تقسیم می‌شوند. گلیوبلاستوم اغلب، GBM-4 (به معنای درجه چهارم) نامیده می‌شود و شناخته‌شده‌ترین و پرپژوهش‌ترین تومور مغزی است.

درمان استاندارد GBM تازه‌تشخیص، جراحی برای برداشت بیشترین مقدار ممکن تومور و سپس، ادجوانت (با هدف محافظتی) پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است. اگرچه این درمان‌ها طول عمر را زیاد می‌کنند، در بیشتر بیماران سرطان پس از درمان اولیه عود می‌کند.

افتراق شک به عود GBM از تغییرات ناشی از پرتودرمانی مانند ادم یا نکروز ممکن است دشوار باشد و این تمایز پیامد مهمی برای درمان بعدی دارد.

تصمیم درمان تومور مغزی پر‌درجه عودکرده یا تهاجمی باید فردی باشد؛ درمان‌ها علاج‌کننده نیستند و هدف افزایش طول عمر، کیفیت زندگی، توان‌بخشی سرطان‌شناسی و حمایت است. اما سیر بیماری همه بیماران GBM عودکرده یکسان نیست و برخی پیش‌آگهی بهتری دارند. مطالعات نشان داده‌اند، متیلاسیون MGMT نوعی تغییرِ اپی‌ژنتیک است که بیماران دارای آن بهتر به شیمی‌درمانی پاسخ می‌دهند و پیامد بهتری دارند.

پژوهش گذشته‌نگر جالبی درباره اهمیت متیلاسیون MGMT در GBM با 250 بیمار، در نشست آکادمی عصب‌شناسی آمریکا در 2018 توسط پروفسور نوروانکولوژی دکتر Sushma Bellamkonda ارائه شد.

بر اساس آن، وجود متیلاسیون MGMT می‌تواند پیش‌بینی‌کننده سیر بیماری و نوعی، زیست‌نشانگر باشد.

اگرچه سازمان جهانی بهداشت طبقه‌بندی گلیوبلاستوم را بازسازی کرده، MGMT را وارد نکرده است. با این حال از نظر دکتر Bellamkonda، بررسی متیلاسیون MGMT به انتخاب سودمندترین درمان برای بیمار کمک می‌کند.

یعنی بعضی تومورهای مغز این متیلاسیون MGMT را دارند و بعضی ندارند.

متیلاسیون، تغییر اپی‌ژنتیک است؛ این تغییرات برخلافِ جهش‌هاساختار اصلی DNA را عوض نمی‌کنند، اما با فعال یا غیرفعال کردن ناحیه ژنی بر بیان اطلاعات ژنتیکی اثر دارند.

در شکل زیر، تغییرات اپی‌ژنتیک شایع نشان داده شده‌اند.

در مراکز بزرگ سرطان آمریکا بعضی تومورهای GBM از نظر متیلاسیون MGMT آزمایش می‌شوند. اگر بافت مثبت باشد، پاسخ بهتر به شیمی‌درمانی تموزولوماید شناخته شده است. در مطالعه دکتر Bellamkonda و همکاران، این بیماران به داروی پادتن مونوکلونالِ مهارکننده تشکیل رگ جدید یعنی، بواسیزوماب (Altuzan) نیز پاسخ خوبی دادند.

ویژگی کلاسیک گلیوبلاستوم، تشکیل رگ جدید (آنژیوژنز) کمک‌کننده به تشخیص آسیب‌شناسی است. اگر تومور آنژیوژنز داشته باشد، احتمالاً گلیوبلاستوم است. بواسیزوماب با مهار رگ‌زایی، خون‌رسانی تومور را کاهش می‌دهد.

مطالعه روشن‌تر کرد چرا بعضی بیماران GBM به بواسیزوماب بسیار خوب و برخی ضعیف پاسخ می‌دهند.

MGMT (Metil: متیل،Guanin: گوانین، Metil: متیل،Transferaz: ترانسفراز)، آنزیم دستگاه ترمیم DNA است. DNA سلول سرطانی که با شیمی‌درمانی مانند تموزولوماید یا داروی هوشمند مانند بواسیزوماب آسیب می‌بیند، به دلیل غیرفعال شدن این آنزیم ترمیم با متیلاسیون، نمی‌تواند آسیب را ترمیم کند و می‌میرد.

یعنی متیله شدن آنزیم MGMT به معنای خاموش شدن ترمیم DNA است. بنابراین آزمایش متیلاسیون مهم است. بیمار دارای MGMT متیله از تموزولوماید بیشتر سود می‌برد و انتخاب درمان آسان‌تر می‌شود.

متیلاسیون MGMT در تومور مغزی چقدر شایع است؟

در GBM میزان متیلاسیون MGMT حدود %40 است. اما تومور کم‌درجه متیلاسیون MGMT و جهش IDH بیشتری از GBM دارد؛ یعنی سلول GBM توان بهتری برای ترمیم DNA آسیب‌دیده دارد.

جهش IDH (ایزوسیترات دهیدروژناز) تغییر ژنتیکی بهترشناخته‌شده تومور مغز است و وارد طبقه‌بندی جدید سازمان جهانی بهداشت شده است. با جهش IDH مولکولی ایجاد می‌شود که گام مهم تشکیل گلیوم است. مطالعه دکتر Bellamkonda نشان داد تومور IDH مثبت تمایل بیشتری به متیلاسیون مثبت MGMT و پاسخ بهتر دارد.

بنابراین اگر آزمایش متیلاسیون MGMT ممکن نباشد، می‌توان جهش IDH را بررسی کرد.