შინაარსზე გადასვლა
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · სამედიცინო ონკოლოგი

4 თებერვალი კიბოს მსოფლიო დღე 2020 – გადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ

4 თებერვალი კიბოს მსოფლიო დღე 2020 – გადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ

ახალი იმედი მსოფლიოში მზარდი კიბოს ტვირთის წინააღმდეგ

კიბო, მსოფლიოში დაავადების უმნიშვნელოვანეს ტვირთად იქცა: ყოველწლიურად მსოფლიოში 18 მილიონს, თურქეთში კი 200 ათას ადამიანს ახალი დიაგნოზი ესმება და ჯანმრთელობის ყველა სამეცნიერო კვლევის თითქმის ნახევარი კიბოს ეხება. მოსახლეობის დაბერებით მომდევნო წლებში ეს რიცხვი გაიზრდება. თუმცა ახალი მკურნალობები და ტექნოლოგიები პაციენტებსა და ახლობლებს იმედს აძლევს.

დღეს კიბოს დიაგნოზიდან 5 წლის განმავლობაში ცოცხალი 48.3 მილიონი ადამიანია; ყველა კიბოგადატანილს ხელჩაკიდებული ჯაჭვი რომ შეექმნა, დედამიწას ერთზე მეტ წრეს შემოავლებდა.

კიბოს მკურნალობაში უმნიშვნელოვანესი კლასიკური ქიმიოთერაპიის მნიშვნელობა შენარჩუნებულია, ხოლო ქვემოთ განხილული მიზნობრივი წამლებით, გენეტიკური ტესტებით, ბოლო წლების გახმაურებული იმუნოთერაპიით, ახალი ტექნოლოგიებით, გადაწყვეტილების მხარდაჭერისა და რეალურ დროში მონიტორინგის ელექტრონული ჩანაწერებით წარმატება იზრდება, აღნიშნავს Memorial Antalya-ს საავადმყოფოების ონკოლოგიური ცენტრის ხელმძღვანელი და სამედიცინო ონკოლოგი პროფესორი დოქტორი Mustafa Özdoğan და შემდეგ ინფორმაციას გვაწვდის:

რა არის კიბოს მსოფლიო დღე?

4 თებერვალი კიბოს კონტროლის საერთაშორისო კავშირის (UICC) მიერ 2008 წელს შექმნილი მსოფლიო კიბოს დეკლარაციის მიზნების მხარდასაჭერად კიბოს მსოფლიო დღედ აღინიშნება. მისი მთავარი მიზანია „კიბოთი ავადობისა და სიკვდილიანობის მნიშვნელოვნად შემცირებისა და პრევენცირებად კიბოებზე მიდგომაში უთანასწორობის დასასრულებლად საერთაშორისო საზოგადოების გაერთიანების შესაძლებლობა.“

4 თებერვლის სლოგანებიდან ერთ-ერთი ყველაზე საყურადღებოა „გადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ“. ჩვენც ამით შთაგონებული ვამბობთ: „კიბოს პრევენციისთვის, ადრეული დიაგნოსტიკისა და საუკეთესო მკურნალობის ასარჩევად ახალი და სწორი ინფორმაციის სწავლა გადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ...“

9ჩვენთვის მნიშვნელოვანიაცოცხალი ვარგენეტიკა თუ არჩევანიპატარა ცვლილებებს დიდი ცვლილებები მოაქვსვაქცინაცია ღირსსაცხოვრებელმა ადგილმა თქვენი სიცოცხლე არ უნდა გადაწყვიტოს1ფული და აღქმაგადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ

კიბოს შიშში მყოფი კი არა, ინფორმირებული საზოგადოება ამარცხებს

კაცობრიობის სასარგებლო და სიცოცხლის გადამრჩენი მოვლენები ისტორიის ყველა ეპოქაში საიუბილეო თარიღებზე აღინიშნება, რომ ახსოვდეთ. კიბოს სფეროში კი ერთ დღეზე ვერ ვისაუბრებთ: თანამედროვე მედიცინის განვითარებით, განსაკუთრებით ბოლო 150 წლის განმავლობაში, ექიმები და მეცნიერები მთელ მსოფლიოში დღე-ღამით მუშაობენ მის გასაგებად და გასაკონტროლებლად. ამასთან, კიბოს ერთ-ერთი შესასწავლი და დაუვიწყარი უმთავრესი თვისებაა, რომ თითქმის ნახევრის პრევენცია შესაძლებელია. სწორედ ამ ცნობიერების შესაქმნელად ყოველწლიურად 4 თებერვალს კიბოს მსოფლიო დღე სხვადასხვა ღონისძიებით აღინიშნება.

კიბოს მკურნალობა გუშინ და დღეს

2000-იან წლებამდე შორსწასულ კიბოს უმთავრესად მხოლოდ ქიმიოთერაპიით მკურნალობდნენ. რადიოთერაპია ტექნოლოგიურად შედარებით სუსტი იყო. 2000 წლის შემდეგ ორივე პარალელურად ძლიერ განვითარდა. ადამიანის გენომის პროექტით მნიშვნელოვნად გამრავლებული გენეტიკური სამიზნეების წამლებით და 2011 წლის შემდეგ კიბოს წინააღმდეგ იმუნური სისტემის გააქტიურების აღმნიშვნელი იმუნოთერაპიით ჩვენი შესაძლებლობები გაძლიერდა. ასევე კიბოს მკურნალობის გულისრევისა და ღებინების მსგავსი გვერდითი მოვლენები ძველზე ბევრად უკეთ იმართება, რამაც მკურნალობა უფრო ეფექტიანი გახადა. ამ პროგრესმა სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და ხარისხში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა.

გენეტიკურ სამიზნეებზე მიმართული წამლებით უფრო ჭკვიანი მკურნალობა

პირით აბისა და ინტრავენური ფორმის ორი სახის მიზნობრივი წამლები, კიბოს მრავალ ტიპში გამოიყენება. მცირე მოლეკულები ან ანტისხეულები უჯრედის ზრდის რეცეპტორებს უკავშირდება და სიმსივნის ზრდის სიგნალის მიღებას აფერხებს. გულისრევისა და თმის ცვენის მსგავსი მოვლენები მინიმალური ან მართვადია; ეფექტიან არჩევანთან ერთად ცხოვრების ხარისხიც უმჯობესდება. ისინი გამოიყენება ტვინის სიმსივნეებში, თავისა და კისრის, ფილტვის, კუჭის, ძუძუს, თირკმლისა და პროსტატის კიბოებში. ისინი კლასიკურ ქიმიოთერაპიას არ აუქმებს და ზოგ კიბოში ერთად გამოიყენება. უფრო ახალი მიღწევაა მიზნობრივი წამლებისა და იმუნოთერაპიის კომბინაცია, რომელიც ზოგი კიბოს, მაგალითად, შორსწასული თირკმლის კიბოს ყველაზე ეფექტიან არჩევანად იქცა.

იმუნოთერაპია მეგობრისა და მტრის გასარჩევად

იმუნური სისტემა ძალისხმევის დიდ ნაწილს ნორმალური და უცხო უჯრედების გარჩევას ახმარს. ამისთვის უჯრედულ დონეზე საკონტროლო წერტილებს იყენებს. დამცავი სისტემის გასააქტიურებლად მათზე მოქმედი მოლეკულები აქტიურ ან პასიურ მდგომარეობაში უნდა იყოს. 2012 წლის შემდეგ მკურნალობის გარდამქმნელ და სისტემის გამააქტიურებელ ამ იმუნოთერაპიას იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორი ეწოდება და აღმოჩენა 2018 წლის ნობელის პრემიას მედიცინაში მიენიჭა.

იმუნოთერაპიით შორსწასული ფილტვის კიბოს მქონე ყოველ 4 პაციენტში ერთმა 5 წელზე მეტხანს იცოცხლა.

მის დანერგვამდე შორსწასული ფილტვის კიბოს 5-წლიანი გადარჩენა მხოლოდ %5 იყო. იმუნოთერაპიით კიბოს მებრძოლ უჯრედებს სიმსივნური ქსოვილისკენ მიმართავენ. ინფუზიის სახით ყოველ 2-3 კვირაში მიცემული პრეპარატები, უპირველესად ფილტვის, თირკმლის, შარდის ბუშტის კიბოს, აგრესიული კანის კიბოს — ავთვისებიანი მელანომისა და ლიმფომის ჩათვლით, უკვე 16 კიბოსთვის აშშ-ის სურსათისა და წამლის სააგენტოს (FDA) მიერ დამტკიცებულია.

რომელი კიბოს პაციენტებისთვის გამოიყენება იმუნოთერაპია FDA-ს დამტკიცება

სხვა გარდამტეხი სახეობაა „უჯრედული იმუნოთერაპია“. კლასის ყველაზე ეფექტიანი მკურნალობაა ცოცხალი კიბოს წამლის CAR T-უჯრედული თერაპია. ზოგი ლეიკემიისა და ლიმფომის დროს ეფექტიანი და FDA-ს მიერ დამტკიცებული მკურნალობა გენური ინჟინერიით პაციენტისგან აღებული იმუნური T-უჯრედების შეცვლითა და კიბოსთან საბრძოლველად უკან შეყვანით ტარდება.

გენეტიკური ტესტებით რისკის ანალიზი და მოლეკულური სამიზნეების დადგენა

კიბო უჯრედულ დონეზე გენეტიკური დაავადებაა. უჯრედის გამრავლებისა და ურთიერთობების მაკონტროლებელ გენებში დაზიანების დაგროვებით უჯრედი უკონტროლოდ მრავლდება და კიბო ჩნდება. ანუ „კიბო გენეტიკური დაავადებაა“ ნიშნავს გენების დაზიანებით მის წარმოქმნას და არა დედისგან ან მამისგან გადაცემას. თუმცა მემკვიდრეობითი კიბოებიც არსებობს: დედისგან ან მამისგან გადაცემადი კიბოები ყველა შემთხვევის პროცენტულად 5-10-ს შეადგენს (იხილეთ მემკვიდრეობითისა და ოჯახურის განსხვავება კიბოში).

კიბოში გენეტიკური ტესტის ორი სახე არსებობს:

პირველი, მშობლებისგან გადაცემადი, კიბოსთან დაკავშირებული ჩანასახოვანი ხაზის მუტაციების ამოცნობისთვის გამოიყენება. მემკვიდრეობით დაზიანებული გენების დადგენა ეფექტიანი პრევენციის, ინდივიდუალური მკურნალობისა და დამცავი ოპერაციების შექმნას უწყობს ხელს. მაგალითად, დედის საკვერცხის და დეიდის ძუძუს კიბო მემკვიდრეობითი რისკის მაჩვენებელია. BRCA მუტაციისას განიხილება პრევენციული ძუძუს ქსოვილისა და საკვერცხეების მოცილება. ასეთი ოჯახური ისტორიის მქონეთათვის მხოლოდ ჩვეულებრივი სკრინინგი საკმარისი არ არის (იხილეთ „ვის სჭირდება მემკვიდრეობითი ძუძუს კიბოს გენეტიკური ტესტი?")

მეორე, არამემკვიდრეობითი კიბოს ხელშემწყობ მუტაციებს ადგენს.

არამემკვიდრეობითი კიბოსთვის გამომწვევი მუტაციების გენეტიკური ტესტები სულ უფრო ვრცელდება. დღეს კიბოსთან მჭიდროდ დაკავშირებული დაახლოებით 200 გენი ვიცით და მათი ზოგი მუტაციისთვის ეფექტიანი მიზნობრივი პრეპარატები შეიქმნა. ეს ტესტები განსაკუთრებით ფილტვის, საკვერცხის, მსხვილი ნაწლავისა და პანკრეასის კიბოებში გამოიყენება (მაგალითად, ALK, EGFR, KRAS, NTRK).

რომელი კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკაა შესაძლებელი?

მამოგრაფიით ძუძუს, კოლონოსკოპიით მსხვილი ნაწლავის, Pap ნაცხითა და HPV ტესტით საშვილოსნოს ყელის, მწეველებში დაბალდოზიანი ტომოგრაფიით ფილტვის კიბოს ადრეულად გამოვლენა ეფექტიანად შეიძლება. პანკრეასის, ხახის, კუჭის, თირკმლისა და საკვერცხის კიბოსთვის კი ეფექტიანი ტესტი ჯერ არ გვაქვს და დიაგნოზი ხშირად მხოლოდ ჩივილების შემდეგ ისმება. ადრეული დიაგნოსტიკით დღეს ხშირად მანიპულირებენ: ზოგი ჯგუფი ამბობს, „მოცირკულირე სიმსივნური უჯრედებით კიბოს ადრე ვპოულობთო“. პოპულარული გზავნილების ნაცვლად სწორი ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს. ბიოლოგიის გამო ზოგი დაავადება უფრო აგრესიულია და უეცარი სიმპტომის, მაგალითად, ხანგრძლივი ზურგის ტკივილისას უკვე მეტასტაზური, ანუ 4. სტადიის შეიძლება იყოს.

ხელოვნური ინტელექტი ექიმის გადაწყვეტილებას გაუძღვება

ახალი ტექნოლოგიები მომდევნო ათწლეულში ექიმის პაციენტთან მიდგომასა და ურთიერთობას შეცვლის. ვფიქრობთ, ხელოვნური ინტელექტი (AI) მალე საუკეთესო მკურნალობის გეგმის შესახებ ინფორმაციისთვის გამოიყენება, ნაცვლად „რამდენიმე თვის ლოდინისა“, სანამ პასუხს გავიგებთ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პაციენტებისთვის, რომლებსაც ლოდინის დრო არ აქვთ.

გუნდური მიდგომა უფრო მნიშვნელოვანი ხდება

მრავალდისციპლინური მიდგომა მომდევნო წლებში უფრო გავრცელდება და მისი მიმდევარი ცენტრები უკეთეს მკურნალობას შესთავაზებს. გუნდში სამედიცინო ონკოლოგი, ქირურგი, რადიაციული ონკოლოგი, პალიატიური მოვლის სპეციალისტი და ონკოლოგიური ექთანი ერთობლივად წარმართავენ მოვლას.

ეს ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან ახალი ეფექტიანი მკურნალობა უფრო ხელმისაწვდომია, თუმცა გზად ბევრი გართულებაა — მკურნალობასა და დაავადებასთან დაკავშირებული პრობლემები. ყველა სპეციალისტის გარემოში მოვლა, თუ როგორ გაგრძელდეს მკურნალობა საუკეთესოდ, ყველა ეტაპზე მნიშვნელოვანია.

ხარჯი არ უნდა უგულებელვყოთ; სამართლიანი ხელმისაწვდომობისთვის ეროვნული და საერთაშორისო გადაწყვეტებია საჭირო.

კიბო მხოლოდ ფიზიკურ ჯანმრთელობას არ ასუსტებს; ფინანსურ მდგომარეობაზეც ცუდად მოქმედებს. აშშ-ის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტით, მკურნალობა პაციენტზე საშუალოდ 150.000 დოლარი ღირს და მხოლოდ აშშ 2020 წელს კიბოს მოვლაზე 174 მილიარდ დოლარს დახარჯავს.

ხარჯი სულ უფრო ხშირად უშლის მკურნალობაზე წვდომას. მიზნობრივი წამლები, იმუნოთერაპია, CDK 4-6 ინჰიბიტორები, PARP ინჰიბიტორები — ყველა ახალი მკურნალობა ძვირია.

გადახდის უუნარობამ ფინანსური სირთულე შეიძლება გამოიწვიოს, მას კი კიბოს დამარცხების შემდეგაც უარესი შედეგები მოჰყვეს. მომდევნო 10 წლის განმავლობაში ხარჯი კიდევ ერთი აუცილებელი განსახილველი საკითხია.

ჯანსაღი კომუნიკაცია დაავადების ყველა ეტაპზე

სამწუხაროდ, ჩვენს ქვეყანაში სიკვდილსა და კვდომის პროცესზე არ საუბრობენ, თუმცა პროცესის სწორად მართვისთვის ეს აუცილებელია. უკვდავების ძიებისას დაავადების ღირებული დრო არასაჭირო მკურნალობასა და ბოროტად მოსარგებლე ადამიანებთან შეხვედრაში იკარგება. ადამიანური დამშვიდობების პროცესი ცუდად გამოიყენება. თუ კარგად ვისაუბრებთ ადრეულ დიაგნოსტიკაზე, ადგილობრივად გავრცელებული დაავადების მართვაზე, კიბოს სახეობების განსხვავებაზე, მეოთხე სტადიის მიდგომასა და არსებული მკურნალობების ამოწურვის შემდეგ უპასუხო პერიოდის მართვაზე, მეტ იმედს მივცემთ. იმედი მხოლოდ უკვდავება არ არის; ყველას დასასრული აქვს. აქ იმედია ტკივილის არარსებობა და დარჩენილი დროის უკეთ გატარება. საჭიროა საკმარისი ონკოლოგიური ცოდნა და პაციენტი არასაჭირო მკურნალობით არ უნდა დაიღალოს.

ვიზიტის მოთხოვნა

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

ერთად განვიხილოთ ეს სტატია

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

Drozdogan-ის ასისტენტი

4 თებერვალი კიბოს მსოფლიო დღე 2020 – გადაწყვეტილი მაქვს და გავაკეთებ

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

საუბრისა და კონფიდენციალურობის შესახებ ინფორმაცია

ამ საუბარში პასუხობს Drozdogan-ის ასისტენტი. საიტის უფლებამოსილმა ადმინისტრატორებმა შესაძლოა იგი ხარისხის შესამოწმებლად განიხილონ. არ გააზიაროთ პირადი ინფორმაცია.

პასუხები მზადდება OpenAI-ის ინფრასტრუქტურით. კითხვებსა და პასუხებს ამუშავებს ეს სერვისი; საუბრის ჩანაწერები ინახება ჩვენს საიტზე. არ გააზიაროთ საიდენტიფიკაციო, საკონტაქტო ან პირადი ჯანმრთელობის ინფორმაცია.

0 / 1000

მხოლოდ საინფორმაციოდ; არ იძლევა პირად დიაგნოზს ან მკურნალობის რჩევას.

დაკავშირებული სტატიები

გაეცანით სხვა სტატიებს ამ თემაზე.

იყავით ინფორმირებული

მიიღეთ ახალი სტატიები და სამეცნიერო სიახლეები ელფოსტით.

Google Analytics საჯარო გვერდებზე ამ ფანჯრისგან დამოუკიდებლად მუშაობს და შეიძლება ანალიტიკური ქუქიები გამოიყენოს. აქ გაკეთებული არჩევანი მხოლოდ გარე სერვისებს მართავს.