დოქტორ F. Perry Wilson-ს ადრე დაუწერია D ვიტამინისა და გაფანტული სკლეროზის, თირკმლის დაავადების, შიზოფრენიის და დაცემის კავშირების შესახებ (D ვიტამინსა და კიბოზე ჩვენს კვლევებს კი აქ შეგიძლიათ გაეცნოთ).
COVID-19 პანდემიის პერიოდში D ვიტამინის კვლავ გამოჩენა გასაკვირი არ არის. ამ პანდემიის დროს ფხიზელი და პასუხისმგებლიანი ხმის მქონე დოქტორმა Anthony Fauci-მ განაცხადა, რომ თავად D ვიტამინს იღებს. ის Walter Reed-ში ყოფნისას Trump-ის მიერ მიღებული საპრეზიდენტო კოქტეილის ნაწილიც იყო.
ამიტომ D ვიტამინის შესახებ სამეცნიერო მონაცემების შესწავლა გადავწყვიტე. თუმცა მანამდე მინდა აგიხსნათ, რატომ ვუყურებ მის კვლევებს თავიდანვე სკეპტიკურად. ორი მთავარი საკითხი არსებობს:
-
D ვიტამინის დაბალი დონე მრავალ რამეს დაუკავშირდა (თითქმის ჯანმრთელობის ყველა პრობლემას). C ვიტამინის დეფიციტი სურავანდს იწვევს — კარგი. მაგრამ როგორ შეიძლება D ვიტამინის დაბალი დონე ყველაფერს უკავშირდებოდეს? ან ის მსოფლიოში უმნიშვნელოვანესი ვიტამინია, ან სხვა მნიშვნელოვან ფაქტორს ანაცვლებს.
-
როდესაც ყველა ამ საინტერესო კავშირს რანდომიზებულ III ფაზის კლინიკურ კვლევებშივამოწმებთ, ზოგ ადამიანს D ვიტამინს, სხვებს კი პლაცებოს ვაძლევთ, თითქმის ყოველთვის არანაირი ეფექტი არ გამოვლენილა.
ვადგენთ D ვიტამინის ნაკლებობას, ვამბობთ „შეიძლება დამნაშავე ეს იყოს“ და დანამატებით კვლევებს ვატარებთ; თითქმის ყველა წარუმატებელი აღმოჩნდა. აი რამდენიმე მაგალითი:
მრავალმა „დაკვირვებითმა“ კვლევამ აჩვენა, რომ D ვიტამინის დაბალი დონის მქონე ადამიანებში კიბოს და გულ-სისხლძარღვთა დაავადების განვითარების ალბათობა უფრო მაღალია. ეს დაკვირვებითი კვლევები იყო და მათ მეცნიერებსა და ექიმებს მისცა მოტივაცია შეემოწმებინათ, შეამცირებდა თუ არა D ვიტამინის მიცემა ამ დაავადებების რისკს.
შემდეგ გვაქვს 26 ათასი პაციენტის რანდომიზებული კლინიკური კვლევა. D ვიტამინის დანამატი კიბოსა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციაში წარუმატებელი აღმოჩნდა.
დაკვირვებითი კვლევები D ვიტამინის დაბალი დონის დიაბეტის განვითარებასთან კავშირს ვარაუდობდა. შემდეგ 2400 პრედიაბეტის მქონე პაციენტთან კვლევა ჩავატარეთ. D ვიტამინის დანამატს არანაირი ეფექტი არ ჰქონია.
დაკვირვებითმა კვლევებმა D ვიტამინის დაბალი დონის დაცემებთან კავშირი გამოავლინა. რანდომიზებულმა (მონაწილეთა შემთხვევითი შერჩევით ჩატარებულმა, უფრო ობიექტურმა) კვლევამ ასეთი ეფექტი ვერ გამოავლინა (თუმცა ვარჯიშმა დაცემები თავიდან აიცილა).
ზოგადად იხსნის D ვიტამინი სიცოცხლეს? დიდად არა. ქალთა ჯანმრთელობის ინიციატივის კვლევამ 36 ათასი პოსტმენოპაუზური, ანუ მენოპაუზაში შესული ქალი შემთხვევითად გაანაწილა D ვიტამინისა და პლაცებოს ჯგუფებში და გადარჩენის არავითარი სარგებელი არ გამოვლენილა.
არ ვამბობ, რომ D ვიტამინის დანამატს გამოყენების არანაირი სფერო არ აქვს. რანდომიზებული კვლევები იშვიათად აჩვენებს დაკვირვებითი მონაცემების მიერ დაპირებულ სარგებელს. თუმცა სხვა მდგომარეობას ვერ ვიხსენებ, სადაც დაკვირვებით და რანდომიზებულ მონაცემებს შორის ამხელა წყვეტაა.
- დაკავშირებული თემა: ვიტამინებისა და მინერალების დანამატები — რა უნდა იცოდნენ ექიმებმა და მომხმარებლებმა
რატომ არ მოქმედებს D ვიტამინი მძიმე დაავადებებში?
იმიტომ, რომ თქვენი D ვიტამინის დონე ცხოვრების წესის მაჩვენებელია და ამის გათვალისწინება ნამდვილად ძალიან რთულია. შეგიძლიათ ჰკითხოთ ადამიანს, რამდენ მზეს იღებს, რამდენს ვარჯიშობს, რამდენად მრავალფეროვანია მისი კვება და რამდენ ფულს გამოიმუშავებს — მაგრამ ეს საკმაოდ არაზუსტი ინსტრუმენტებია.
კარგი. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, რა ვიცით D ვიტამინის შესახებ COVID-19-ის დროს?
27 ოქტომბერს, Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism-ში, კვლევა, რომელმაც დაადგინა, რომ COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებული 216 პაციენტის %80-ს D ვიტამინის დეფიციტი ჰქონდა, ეს კვლევა ესპანეთიდან გამოქვეყნდა. საკონტროლო ჯგუფის ჯანმრთელად მიჩნეული ადამიანების მხოლოდ %40-ს ჰქონდა D ვიტამინის ნაკლებობა. რა თქმა უნდა, კონტროლის მონაწილეები საავადმყოფოში არ იყვნენ მოთავსებული.
უკეთესი კვლევებიც არსებობს. სექტემბერს თუ დავუბრუნდებით, ჩიკაგოს კვლევაში 489 ადამიანის მონაცემებმა აჩვენა, რომ D ვიტამინის დეფიციტის მქონეთა COVID-19-ით დაავადების რისკი 1.77-ჯერ მაღალი იყო.
PLOS One-ში ჩატარებულმა ამ კვლევამ, ჰოსპიტალიზებულ 235 პაციენტს შორის, D ვიტამინის 30 ng/mL-ზე დაბალი დონის მქონეებში %20 სიკვდილიანობა გამოავლინა, ხოლო უფრო მაღალი დონის მქონეებში — %9.7. უნდა აღვნიშნო, რომ მონაცემების გარკვეული უცნაურობების გამო ეს სტატია „შეშფოთების გამოხატვით“ მონიშნეს.
კარგი, გვაქვს მრავალი დაკვირვებითი კვლევა — და Anthony Fauci, რომელიც ამას ხმამაღლა ამბობს — რომ D ვიტამინზე უნდა ვიფიქროთ.
და მართლაც, რატომაც არა? იაფია. გვერდითი ეფექტების საკმაოდ კეთილსაიმედო პროფილი აქვს, თუმცა ჩემში არსებული ნეფროლოგი თირკმლის ქვებზე წუხს.
თუმცა COVID-19-ის შემთხვევაში D ვიტამინის დაბალ დონესთან დაკავშირებული მრავალი ფაქტორი ასევე COVID-19 ინფექციასა და მის სიმძიმეს უკავშირდება: ხანდაზმული ასაკი, სხეულის მასის ინდექსი, შავკანიანობა, სიღარიბე და თანმხლები დაავადებები. ამ ყველაფრის სტატისტიკურად სწორად გათვალისწინება ძალიან რთულია.
ამიტომ D ვიტამინთან ძალიან ფრთხილი ვარ. რანდომიზებული კლინიკური კვლევის შედეგების ნახვა ძალიან მსურს. ამჟამად ერთი გვაქვს. თუ თვალებს მოჭუტავთ — ორი.
ეს რანდომიზებული კლინიკური კვლევა ესპანეთის გარეთაა. მცირე კვლევაში COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებული 76 პაციენტი 2: 1 თანაფარდობით შემთხვევითად ორ ჯგუფში განაწილდა: D ვიტამინი + აზითრომიცინი + ჰიდროქსიქლოროქინი ან მხოლოდ აზითრომიცინი + ჰიდროქსიქლოროქინი. D ვიტამინის ჯგუფში 50 ადამიანიდან მხოლოდ ერთი გადავიდა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში. შეადარეთ ეს D ვიტამინის გარეშე ჯგუფის 26 ადამიანიდან 13-ს.
D ვიტამინის ჯგუფში სიკვდილი ნული იყო, მის გარეშე ჯგუფში კი ორი. უყურადღებოდ რჩება, რომ D ვიტამინის გარეშე ჯგუფი თავდაპირველად ოდნავ უფრო მაღალი რისკის იყო და მეტი დიაბეტიანი და ჰიპერტენზიული ადამიანი ჰყავდა — ეს რა რანდომიზაციაა? თუმცა, სიმართლე გითხრათ, აქ ეფექტის ზომა მაოცებს. ინტენსიურში მოხვედრის რისკის %50-დან %2-მდე შემცირება? ეს გასაოცარი რაოდენობაა. მაშასადამე, ამ არჩევანის წინაშე ვართ: ეს სასწაულმოქმედი წამალია თუ კვლევას უცნობი პრობლემა აქვს? ამ დღეებში კი სასწაულები ცოტაა.
ეს კვლევა გვერდზე გადავდოთ და 400 ათასზე მეტ ადამიანსა და მძიმე COVID-19-ს შორის მიზეზობრივი კავშირის შემსწავლელ ამ კვლევას შევხედოთ. კვლევა COVID-19-ისა და D ვიტამინის კავშირის შესასწავლად მენდელის რანდომიზაციას იყენებს და სტატია ამჟამად წინასწარი პუბლიკაციაა. დიზაინით ერთმანეთს ადარებთ ადამიანებს, რომლებიც გენეტიკურად D ვიტამინის დაბალი დონისკენ არიან მიდრეკილი, და მათ, ვინც არ არის. ამით ცხოვრების წესის ფაქტორები განტოლებიდან გამოირიცხება. საინტერესოა, რომ გენეტიკურად D ვიტამინის დაბალი დონის მქონე ადამიანებს COVID-19-ით ჰოსპიტალიზაციის ან მძიმე დაავადების განვითარების უფრო დაბალი ალბათობა ჰქონდათ.
დასკვნა
ვიცით, რომ D ვიტამინის დაბალი დონის მქონე ადამიანებს COVID-19-ის არასასურველი შედეგების უფრო მაღალი რისკი აქვთ. ჯერ არ ვიცით, შეცვლის თუ არა ამ რისკს D ვიტამინის დანამატი. სიფრთხილეა საჭირო, რადგან ამ ერთი შეხედვით სასწაულმოქმედი ვიტამინის დანამატებს ადრე მრავალჯერ გაუცრუებია იმედი; ამიტომ ფრთხილად იყავით COVID-19-ისთვის D ვიტამინზე იმედის დამყარებასა და მაღალი დოზების გაუცნობიერებლად მიღებასთან.
*
F. Perry Wilson, MD, MSCE, მედიცინის ასოცირებული პროფესორი და იელის გამოყენებითი ტრანსლაციური კვლევის პროგრამის დირექტორია. მისი სამეცნიერო კომუნიკაციის ნაშრომები შეგიძლიათ ნახოთ Huffington Post-ში, NPR-სა და Medscape-ში.
*
დაკავშირებული თემები
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.