გლუტენისა და კიბოს კავშირი — უნდა მოვერიდო გლუტენს?

მაღაზიების ყოველ რიგში მრავალ საკვებზე, მარცვლეულიდან არაქისის კარაქამდე, მაკარონზე, სუპებსა და სხვა პროდუქტებზე უგლუტენო ეტიკეტებია დატანილი. ბევრ მაღაზიაში უგლუტენო პროდუქტების ცალკე განყოფილებაც არსებობს. თუმცა ნუ იფიქრებთ, რომ უგლუტენო საკვები თქვენთვის ყოველთვის უკეთესია.

რა არის გლუტენი?

გლუტენი ხორბალში, ჭვავსა და ქერში არსებული ცილაა.

ის ცომის ამოსვლას უწყობს ხელს, პურის დაშლას უშლის ხელს, ღეჭვადობასა და გემოს აუმჯობესებს. კონსისტენციის გასაზრდელად მას ხშირად სხვა საკვებსაც, მაგალითად ნამცხვრებს, ფანტელებსა და მაკარონს, უმატებენ.

უნდა მოვერიდო გლუტენის ჭამას?

ადამიანთა უმრავლესობას გლუტენის მიღება შეუძლია. თუ მისგან თავის შესაკავებლად რეალური სამედიცინო მიზეზი არ გაქვთ, დაბალანსებული კვებისთვის შეგიძლიათ მრავალფეროვანი საკვებიდან შეარჩიოთ.

თუმცა ზოგიერთმა ადამიანმა, მაგალითად მათ, ვისაც დადასტურებული ცელიაკია აქვს, გლუტენს თავი უნდა აარიდოს. ამ ადამიანებში გლუტენმა შეიძლება ნაწლავი დააზიანოს. კვლევების მიხედვით, ცელიაკია მოსახლეობის %1-ს ან ნაკლებს აზიანებს.

გლუტენზე ალერგიის / მგრძნობელობის / აუტანლობის ან კანის დაავადების, ჰერპეტიფორმული დერმატიტის მქონე ადამიანებმაც შეიძლება უგლუტენო კვებით ისარგებლონ. უგლუტენო დიეტამ შეიძლება ასევე დაეხმაროს გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის (IBS), ნევროლოგიური დარღვევის — გლუტენური ატაქსიის, ტიპი 1 დიაბეტისა და HIV -თან დაკავშირებული ენტეროპათიის მქონე ზოგიერთ ადამიანს.

NOCEBO ეფექტი — გადაჭარბებულია თუ არა გლუტენზე ალერგია?

პლაცებოს ეფექტის შესახებ ყველას სმენია. პლაცებოს ეფექტი ნიშნავს, რომ როდესაც ადამიანს წამლის მსგავსი, მაგრამ აქტიური ნივთიერების არმქონე აბი ეძლევა, მას შესასწავლ მდგომარეობასთან დაკავშირებით დადებითი ეფექტები უვლინდება. Nocebo ეფექტი კი პლაცებოს მსგავსი, მაგრამ ნაკლებად ცნობილი ცნებაა. ნოცებოს ეფექტი გულისხმობს ადამიანის მდგომარეობასთან დაკავშირებული უარყოფითი მოლოდინების მისივე მდგომარეობაზე უარყოფით გავლენას.

ბოლო ხანებში ბევრი ადამიანი ცდილობს გაზების, შებერილობისა და არარეგულარული დეფეკაციის მსგავსი ჩივილების გაკონტროლებას საკვების მრავალი ჯგუფის ამოღებით. ამის ორი ცნობილი მაგალითია ლაქტოზა და გლუტენი. მაგალითად, მიიჩნევა, რომ ადამიანს ლაქტოზის აუტანლობის შემთხვევაშიც კი დღეში 12 გრამამდე ლაქტოზის ატანა შეუძლია.

ლაქტოზასთან დაკავშირებული ნოცებოს ეფექტის შემსწავლელ კვლევაში, რეალურად ლაქტოზის აუტანლობის არმქონე პირებში, რძის პროდუქტების მიღებისას მონაწილეთა თითქმის ნახევარს ისეთი რეაქციები აღენიშნა, თითქოს ლაქტოზის აუტანლობა ჰქონდათ . მიზეზად ნოცებოს ეფექტი მიიჩნიეს, ანუ უარყოფითი მოლოდინების ადამიანზე უარყოფითი გავლენა.

ამგვარად, ადამიანის რწმენამ, რომ მას საკვების რომელიმე სახეობის აუტანლობა / მგრძნობელობა / ალერგია აქვს, და შესაბამისმა მოლოდინმა შეიძლება აუტანლობის მსგავსი რეაქცია გამოიწვიოს მაშინაც კი, როცა რეალურად ასეთი აუტანლობა არ არსებობს.

ფსევდომეცნიერული მასალის მეცნიერულად გავრცელების გამო ისეთ დროში ვცხოვრობთ, როცა იქმნება შთაბეჭდილება, თითქოს ყველას ლაქტოზის, გლუტენისა და მრავალი სხვა ნივთიერების აუტანლობა აქვს. თუ წლების განმავლობაში რძეს ან გლუტენის შემცველ პროდუქტებს უპრობლემოდ იღებდით, მაგრამ ბოლო დროს ინტერნეტში ან ტელევიზიით გავრცელებული მანიპულაციური ინფორმაციის შემდეგ ამ პროდუქტებზე მოულოდნელი რეაქცია შენიშნეთ, შეიძლება სასარგებლო იყოს ნოცებოს ეფექტის გახსენება და ამ შესაძლებლობის გათვალისწინება.

გლუტენისა და კიბოს კავშირის შესახებ ჩატარებული სამეცნიერო კვლევები

ამ დრომდე ჩატარებულ კვლევებში გლუტენსა და კიბოს რისკს შორის მკაფიო კავშირი ვერ მოიძებნა. თუმცა არსებობს კვლევები, რომლებიც ცელიაკიის ან გლუტენის რეალური აუტანლობის მქონე ადამიანებში ნაწლავის კიბოს გაზრდილ რისკზე მიუთითებს.

ამ საკითხზე ჩატარებული კვლევები:

• 2007 წელს ჩრდილოეთ ირლანდიაში მცხოვრებ ცელიაკიის ან გლუტენის აუტანლობის მქონე პირებში კიბოს სიხშირე და სიკვდილის მიზეზები შეისწავლეს. 13 ათასი მონაწილის კვლევაში ცელიაკიის ან გლუტენის აუტანლობის მქონე ადამიანებს სიკვდილიანობის უფრო მაღალი მაჩვენებელი აღმოაჩნდათ. ეს მდგომარეობა დიაგნოზის დასმიდან 1 წლისა და უფრო ხანგრძლივი დროის განმავლობაშიც გრძელდებოდა. ამასთან, საინტერესოა, რომ გლუტენის აუტანლობის მქონე ადამიანებში ძუძუს კიბო მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო [წყარო 1]. მკვლევრები ვარაუდობდნენ, რომ ქალებში ძუძუს კიბოს დაბალი რისკი იმუნური სისტემის შუამავლობით შეიძლებოდა ყოფილიყო განპირობებული.
• 2012 წლის კვლევაში, რომელშიც ცელიაკიის მქონე 28 ათასი, ანთების მქონე 12.860 და ლატენტური ცელიაკიის მქონე 3705 პაციენტი მონაწილეობდა, დიაგნოზის დასმიდან პირველი 1 წლის განმავლობაში ცელიაკიის, ანთებისა და ლატენტური ცელიაკიის შემთხვევაში კუჭ-ნაწლავის კიბოს რისკი გაზრდილი იყო; მოგვიანებით კი რისკის ზრდა აღარ გამოვლენილა.

ამ ორ კვლევას ურთიერთსაპირისპირო შედეგები ჰქონდა. თუმცა ორივე კვლევაში გლუტენის აუტანლობა განსხვავებულად იყო განსაზღვრული. მიუხედავად ამისა, გლუტენის აუტანლობასა და კიბოს რისკთან დაკავშირებული კითხვები ჯერ პასუხგაუცემელია.

უფრო ჯანსაღია თუ არა უგლუტენო საკვები?

მხოლოდ ის, რომ პროდუქტი უგლუტენოა, ავტომატურად არ ნიშნავს მის უფრო ჯანსაღობას. ზოგიერთი უგლუტენო საკვები შეიძლება მეტ ცხიმს, შაქარსა და მთლიან კალორიას შეიცავდეს, ხოლო ჩვეულებრივ ვერსიაზე ნაკლებ ბოჭკოსა და ვიტამინს. განვითარებულ ქვეყნებში ხორბლის პროდუქტების უმრავლესობა ისეთი ვიტამინებითაა გამდიდრებული, როგორიცაა ფოლატი, თიამინი, რიბოფლავინი და ნიაცინი. უგლუტენო ფქვილისგან დამზადებული საკვები კი ასე გამდიდრებული არ არის.

დასკვნის სახით,

გლუტენისა და კიბოს კავშირზე მკაფიო სამეცნიერო მონაცემები არ არსებობს. გლუტენის რეალური მგრძნობელობის მქონე პირებმა, რა თქმა უნდა, მისი მიღება უნდა შეამცირონ. თუმცა უნდა გვახსოვდეს, რომ ეს მდგომარეობა საზოგადოებაში საკმაოდ იშვიათია, დღეს გლუტენის აუტანლობა გადაჭარბებულად წარმოჩინდება და მის შესახებ უარყოფითმა რწმენებმაც შეიძლება ადამიანებზე ცუდად იმოქმედოს. ვისაც ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემა აქვს, რომელიც გლუტენისგან თავის არიდებას მოითხოვს, ყველაზე ნოყიერი ვარიანტების შესარჩევად საკვების ეტიკეტები უნდა წაიკითხოს. ისეთი უგლუტენო მთლიანი მარცვლეული, როგორიცაა კინოა, წიწიბურა, ტეფი, ფეტვი, სიმინდი და ბრინჯი, ფოლატის, თიამინის, რიბოფლავინის, ნიაცინისა და რკინის კარგი ბუნებრივი წყაროა და ცილასა და ბოჭკოს შეიცავს.