رابطه گلوتن و سرطان؛ آیا باید از گلوتن پرهیز کنم؟

در همه راهروهای فروشگاه‌ها، روی بسیاری از خوراکی‌ها از غلات و کره بادام‌زمینی گرفته تا ماکارونی، سوپ و محصولات دیگر، برچسب‌های بدون گلوتن دیده می‌شود. بسیاری از فروشگاه‌ها حتی بخش ویژه محصولات بدون گلوتن دارند. اما تصور نکنید غذاهای بدون گلوتن همیشه برای شما بهتر هستند.

گلوتن چیست؟

گلوتن پروتئینی است که در گندم، چاودار و جو یافت می‌شود.

به ورآمدن خمیر کمک می‌کند، مانع خرد شدن نان می‌شود، بافت جویدنی به آن می‌دهد و طعمش را بهتر می‌کند. برای افزایش غلظت، اغلب به غذاهای دیگری مانند کیک، غلات صبحانه و ماکارونی نیز افزوده می‌شود.

آیا باید از خوردن گلوتن پرهیز کنم؟

بیشتر افراد می‌توانند گلوتن مصرف کنند. اگر دلیل پزشکی واقعی برای پرهیز از آن ندارید، می‌توانید از میان طیف متنوعی از غذاها برای داشتن رژیم غذایی متعادل انتخاب کنید.

اما برخی افراد، مانند کسانی که ابتلایشان به بیماری سلیاک اثبات شده است، باید از گلوتن پرهیز کنند. گلوتن می‌تواند به روده این افراد آسیب برساند. بر اساس پژوهش‌ها، بیماری سلیاک بر %1 یا کمتر از جمعیت اثر می‌گذارد.

افراد دچار آلرژی / حساسیت / عدم تحمل گلوتن یا بیماری پوستی درماتیت هرپتی‌فرم نیز ممکن است از حذف گلوتن سود ببرند. رژیم بدون گلوتن همچنین ممکن است به برخی افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، اختلال عصبی آتاکسی گلوتن، دیابت نوع 1 و انتروپاتی مرتبط با HIV کمک کند.

اثر نوسیبو؛ آیا درباره آلرژی به گلوتن اغراق می‌شود؟

پلاسبو اثری است که همه درباره آن شنیده‌اند. اثر پلاسبو زمانی رخ می‌دهد که به فرد قرصی با ظاهر دارو، اما بدون ماده فعال، داده شود و او درباره وضعیت مورد آزمون، اثرات مثبتی تجربه کند. نوسیبو نیز مفهومی مشابه پلاسبو، اما کمتر شناخته‌شده است. اثر نوسیبو به این معناست که انتظارات منفی فرد درباره یک وضعیت، بر او اثر نامطلوب می‌گذارند.

اخیراً بسیاری از افراد با شکایت‌هایی مانند گاز، نفخ و اجابت مزاج نامنظم، می‌کوشند با حذف گروه‌های متعدد غذایی علائم خود را کنترل کنند. دو نمونه مشهور آن، لاکتوز و گلوتنهستند. برای مثال، پذیرفته شده است که حتی فرد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز نیز می‌تواند روزانه تا 12 گرم لاکتوز را تحمل کند.

در پژوهشی درباره اثر نوسیبو در ارتباط با لاکتوز، مشاهده شد که تقریباً نیمی از شرکت‌کنندگانی که واقعاً عدم تحمل لاکتوز نداشتند، هنگام مصرف لبنیات، واکنش‌هایی شبیه افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز نشان می‌دادند. تصور شد علت این وضعیت، اثر نوسیبو، یعنی تأثیر نامطلوب انتظارات منفی بر فرد بوده است.

بنابراین، باور فرد به داشتن عدم تحمل / حساسیت / آلرژی نسبت به نوعی غذا و ایجاد چنین انتظاری، می‌تواند حتی در نبود عدم تحمل واقعی باعث بروز واکنش‌هایی شبیه عدم تحمل شود.

ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که انتشار مطالب شبه‌علمی با ظاهر علمی، این تصور را ایجاد می‌کند که همه نسبت به لاکتوز، گلوتن و بسیاری مواد دیگر عدم تحمل دارند. اگر سال‌ها شیر یا محصولات حاوی گلوتن مصرف می‌کردید و مشکلی نداشتید، اما اخیراً پس از اطلاعات گمراه‌کننده اینترنت یا تلویزیون، ناگهان متوجه واکنش به این محصولات شده‌اید، ممکن است یادآوری اثر نوسیبو و در نظر گرفتن این احتمال مفید باشد.

پژوهش‌های علمی درباره رابطه گلوتن و سرطان

در مطالعات انجام‌شده تا آن زمان، رابطه روشنی میان گلوتن و خطر سرطان یافت نشده است. اما مطالعاتی وجود دارد که افزایش خطر سرطان روده را در افراد مبتلا به سلیاک یا عدم تحمل واقعی گلوتن نشان می‌دهند.

مطالعات این موضوع عبارت‌اند از:

• در سال 2007، فراوانی سرطان و علل مرگ در افراد مبتلا به سلیاک یا عدم تحمل گلوتن در ایرلند شمالی بررسی شد. در این پژوهش با 13 هزار شرکت‌کننده، میزان مرگ‌ومیر در افراد مبتلا به سلیاک یا عدم تحمل گلوتن بالاتر بود. این وضعیت تا 1 سال و بیشتر پس از تشخیص ادامه داشت. بااین‌حال، به‌طور جالبی سرطان پستان در افراد دچار عدم تحمل گلوتن به میزان معناداری کمتر بود [منبع 1]. پژوهشگران مطرح کردند که پایین بودن خطر سرطان پستان در زنان ممکن است با دستگاه ایمنی مرتبط باشد.
• در پژوهش سال 2012 با شرکت 28 هزار بیمار مبتلا به سلیاک، 12.860 بیمار دارای التهاب و 3705 بیمار مبتلا به سلیاک نهفته، خطر سرطان معده و روده در سلیاک، التهاب و سلیاک نهفته طی 1 سال نخست پس از تشخیص افزایش یافت؛ اما پس از آن افزایش خطری مشاهده نشد.

این دو پژوهش نتایج متضادی داشتند. بااین‌حال، عدم تحمل گلوتن در آن‌ها متفاوت تعریف شده بود. با وجود این، پرسش‌های مربوط به عدم تحمل گلوتن و خطر سرطان هنوز پاسخ داده نشده‌اند.

آیا غذاهای بدون گلوتن سالم‌ترند؟

بدون گلوتن بودن یک محصول به‌تنهایی به این معنا نیست که خودبه‌خود سالم‌تر است. برخی غذاهای بدون گلوتن ممکن است چربی، شکر و کالری کل بیشتری و فیبر و ویتامین کمتری از انواع معمولی داشته باشند. در کشورهای توسعه‌یافته، بیشتر محصولات گندم با ویتامین‌هایی مانند فولات، تیامین، ریبوفلاوین و نیاسین غنی می‌شوند؛ اما غذاهای تهیه‌شده از آردهای بدون گلوتن چنین نیستند.

در نتیجه

داده علمی روشنی درباره رابطه گلوتن و سرطان وجود ندارد. افرادی که واقعاً به گلوتن حساس‌اند، البته باید مصرف آن را کاهش دهند. اما باید به یاد داشت که این وضعیت در جامعه نسبتاً نادر است، امروزه درباره عدم تحمل گلوتن اغراق می‌شود و باورهای منفی در این زمینه نیز می‌توانند بر افراد اثر نامطلوب بگذارند. افرادی که به دلیل یک مشکل سلامت باید از گلوتن پرهیز کنند، لازم است برای یافتن مغذی‌ترین گزینه‌ها، برچسب مواد غذایی را بخوانند. غلات کامل بدون گلوتن مانند کینوا، گندم سیاه، تف، ارزن، ذرت و برنج، منابع طبیعی خوب فولات، تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین و آهن هستند و پروتئین و فیبر نیز دارند.