კალციუმის შესახებ საინტერესო კითხვები – კიბოსთან კავშირი

კალციუმი ორგანიზმში ყველაზე უხვად არსებული მინერალია. კალციუმის ხსენებისას პირველად ძვლების ჯანმრთელობა და ოსტეოპოროზი (ძვლების გამოფიტვა) გვახსენდება; ამასთან, ის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ნერვული ფუნქციების, უჯრედული სიგნალების, ჰორმონების გამოყოფისა და კუნთების შეკუმშვის მსგავსი სხვა ფუნქციებისთვისაც. კალციუმის საჭიროება ასაკისა და სქესის მიხედვით განსხვავდება (ორსულობისა და ძუძუთი კვების დროს იზრდება). ვარაუდობენ, რომ მას ზოგიერთი ტიპის კიბოსგან დამცავი თვისებები შეიძლება ჰქონდეს. მოსახლეობაზე გარკვეული პერიოდით დაკვირვებაზე დაფუძნებული კვლევები კალციუმსა და მსხვილი ნაწლავის (კოლორექტალურ) და პროსტატის კიბოს შორის კავშირის არსებობას ვარაუდობს.

რატომ გვჭირდება კალციუმი?

ორგანიზმის კალციუმის %99 ძვლებსა და კბილებშია, დარჩენილი %1 კი სხეულის სითხეებში გვხვდება.

კალციუმის ფუნქციები:

• კალციუმის მთავარი ფუნქცია ძვლებისა და კბილების განვითარებისთვის ხელშეწყობა და მათი ჯანმრთელობის დაცვაა.
• სისხლში არსებული კალციუმი სისხლის შედედებისთვის აუცილებელია.
• უჯრედული სიგნალების გადაცემაში აქტიურ როლს ასრულებს.
• კალციუმი ნერვული გამტარობისა და გულისცემის კონტროლისთვის აუცილებელია.

რომელი წყაროებიდან შეგვიძლია კალციუმის მიღება?

კალციუმით მდიდარი საკვების არჩევით საჭირო კალციუმის მიღება დანამატის გარეშეც შეგიძლიათ. თუმცა დეფიციტის დიაგნოსტიკის შემთხვევაში შესაძლოა დანამატი დაგჭირდეთ.

კალციუმი უხვადაა რძის პროდუქტებში, მაგრამ მისი მიღება სხვა საკვებიდანაც შეგიძლიათ. თუმცა ყურადღება უნდა მიაქციოთ, არჩეულ საკვებში არსებული კალციუმის რა ნაწილს ითვისებს ორგანიზმი. მაგალითად, ბოჭკოვანი საკვები კალციუმის შეწოვას ამცირებს. რძისა და რძის პროდუქტების კალციუმის %32 ნაწლავებიდან შეიწოვება, ნუშის კალციუმისა — %21, ხოლო ისპანახისა — დაახლოებით % 5.

კალციუმის საუკეთესო წყაროები;

• რძე და მისი პროდუქტები (2-3 ჭიქა: 600-700 mg კალციუმი)
• ბადაგი
• თხილეული (თხილი, მიწის თხილი, ნუში)
• ჩირი
• გამხმარი პარკოსნები

კალციუმის საშუალო წყაროები; მწვანე ბოსტნეული (1 ულუფა: 60-70 mg), კვერცხი, ფორთოხალი, ლიმონი, მარწყვი.

კალციუმის ღარიბი წყაროები; მწვანილი (ოხრახუში, პიტნა და სხვ. 1-2 კონა: 35-40 mg) და ხილი.

რამდენი კალციუმი გვჭირდება ყოველდღიურად?

ზრდასრული ადამიანის კალციუმის ზუსტი დღიური საჭიროება ცნობილი არ არის. ის ინდივიდუალურად შეიძლება განსხვავდებოდეს. თუმცა კალციუმის საშუალო წონასწორობის შესანარჩუნებლად მისაღები რაოდენობა დღეში 200-800 mg-ს შორის მერყეობს.

არსებობს კავშირი კიბოსა და კალციუმს შორის?

კალციუმისა და კოლორექტალური კიბოს კავშირი

მრავალცენტრულ, ორმაგად ბრმა კვლევაში, რომლის დროსაც 1-3 წლის განმავლობაში იღებდნენ კალციუმის კარბონატს (3 g ან 1200 mg ელემენტარულ კალციუმს) ან პლაცებოს (აქტიური ნივთიერების არმქონე პროდუქტს), კოლორექტალური ადენომის (მსხვილი ნაწლავის პოლიპის) მქონე 930 პაციენტს ენდოსკოპიურად აკვირდებოდნენ. კალციუმის დანამატის მიმღებ პაციენტებში დაკვირვებისას ახალი ადენომები პლაცებოსთან შედარებით მნიშვნელოვნად შემცირდა.

სხვა ანალიზმა აჩვენა, რომ ეს სარგებელი განსაკუთრებით მკაფიო იყო ჰიპერპლაზიური პოლიპებისა და ტუბულური ადენომებისთვის, რომლებსაც კიბოს გამოწვევის პოტენციალი აქვთ. ხანგრძლივი დაკვირვების კვლევამ აჩვენა, რომ კალციუმის დამცავი ეფექტი დანამატის შეწყვეტიდან 5 წლის შემდეგაც გრძელდებოდა.

ამასთან, არსებობს კვლევებიც, რომლებიც აჩვენებს, რომ ის კოლონის პოლიპების განმეორების სიხშირეს არ ამცირებს.

სხვა კვლევაში, რომელიც ამოწმებდა ოპერაციის შემდეგ მსხვილი ნაწლავის კიბოს განმეორების (რეციდივის) სიხშირის შემცირებას, კოლორექტალური კიბოს ოპერაციაგადატანილი 220 პაციენტი ჩაერთო. კალციუმის დანამატის მიმღებებში კიბოს რეციდივის რისკი მნიშვნელოვნად შემცირდა.

კალციუმისა და პროსტატის კიბოს კავშირი

ზოგი კვლევა ვარაუდობს, რომ კალციუმის მაღალმა მიღებამ შეიძლება პროსტატის კიბოს რისკი გაზარდოს და ეს ეფექტი კალციუმის მიერ D ვიტამინის წარმოქმნის დათრგუნვით იყოს გამოწვეული.

1062 მამაკაცზე ჩატარებულ შემთხვევა-კონტროლის კვლევაში კალციუმის მაღალმა მიღებამ პროსტატის კიბოსა და მეტასტაზური პროსტატის კიბოს რისკი გაზარდა.

ამ მიგნებებს ადასტურებს კვლევა, რომელშიც აშშ-ის 65.321 ხანდაზმული მამაკაცი მონაწილეობდა. მონაწილეებმა კვებისა და ცხოვრების წესის შესახებ კითხვარი შეავსეს და დაკვირვებისას მათი პროსტატის კიბოს სტატუსი აღირიცხა. შედეგად დადგინდა, რომ კალციუმის მიღების მატება (როგორც საკვებით, ისე დანამატით) პროსტატის კიბოს რისკს მნიშვნელოვნად ზრდიდა.

გარდა ამისა, პროსტატის კიბოს პრევენციის კვლევაში 9.559 ადამიანზე ჩატარებულმა გამოკვლევამ კალციუმის დანამატსა და პროსტატის კიბოს რისკს შორის მნიშვნელოვანი კავშირი ვერ იპოვა. ამ კვლევამ დაადგინა, რომ საკვებიდან კალციუმის მაღალი მიღება მაღალი ხარისხის პროსტატის კიბოს წინააღმდეგ მნიშვნელოვან დამცავ ეფექტს იძლეოდა, თუმცა დაბალი ხარისხის სიმსივნეებთან კავშირი არ გამოვლენილა.

რა შეიძლება იყოს კალციუმის მიერ კიბოს რისკის შემცირების ან გაზრდის მექანიზმი?

მიუხედავად იმისა, რომ გაურკვეველია, ეხმარება თუ არა კალციუმი კოლორექტალური კიბოს რისკის შემცირებას, ვიცით, რომ ის ნაღვლის მჟავებსა და გასტროინტესტინურ 8კუჭ-ნაწლავის) სისტემაში არსებულ ცხიმოვან მჟავებს უკავშირდება. ეს ამცირებს მჟავების უნარს, ნაწლავის ამომფენი უჯრედები დააზიანოს. კალციუმი უჯრედშიდა სიგნალებშიც მონაწილეობს და შეიძლება კიბოს უჯრედების ზრდა-გამრავლების გზებზე გავლენას ახდენდეს.

დასკვნა

უდავოა, რომ საკმარისი კალციუმის მიღება მნიშვნელოვანია როგორც ბავშვებისა და ახალგაზრდების განვითარებისთვის, ისე მომავალში კბილებისა და ძვლების ჯანმრთელობისთვის. ვარაუდობენ, რომ დაბალანსებული მიღება ზოგიერთი კიბოს, განსაკუთრებით კოლორექტალურის, რისკს ამცირებს, თუმცა კოლონის პოლიპებზე კალციუმის გავლენის მტკიცებულებები წინააღმდეგობრივია: ზოგი კვლევა დამცავ ეფექტს აჩვენებს, სხვები კი კავშირს ვერ პოულობს.

მიუხედავად იმისა, რომ მოსახლეობაზე დაკვირვებით (ეპიდემიოლოგიურ) კვლევებში კალციუმის დანამატმა პროსტატისა და მეტასტაზური პროსტატის კიბოს რისკი გაზარდა, შედეგები რანდომიზებულ კონტროლირებად კლინიკურ კვლევაში არ დადასტურდა.

შესაბამისად, კიბოს პრევენციის მიზნით კალციუმის „დანამატის მიღებას“ არ ვუჭერთ მხარს. ჯანმრთელობის სხვა მდგომარეობებში — მაგალითად ორსულობის, ძუძუთი კვების, ოსტეოპოროზის ან თირკმლის უკმარისობისას — კალციუმის დანამატის გამოყენება შესაბამის სპეციალისტ ექიმებთან ერთად უნდა გადაწყვიტოთ.

დაკავშირებული თემა:

დადგინდა, ხმელთაშუაზღვის დიეტის რომელი საკვები ამცირებს ნაწლავის პოლიპებს