Kalsium haqqında maraq doğuran suallar – xərçənglə əlaqəsi

Kalsium bədəndə ən çox olan mineraldır. İlk ağla sümük sağlamlığı və osteoporoz (sümük əriməsi) gəlir; bununla yanaşı sinir funksiyaları, hüceyrə siqnalları, hormon ifrazı və əzələ yığılması kimi funksiyalar üçün kritikdir. Kalsium ehtiyacı yaşa və cinsə görə dəyişir (hamiləlik və əmizdirmədə artır). Bəzi xərçənglərə qarşı qoruyucu xüsusiyyəti ola biləcəyi düşünülür. Əhalinin müəyyən müddət müşahidəsinə əsaslanan tədqiqatlar kalsium ilə yoğun bağırsaq (kolorektal) və prostat xərçəngi arasında əlaqə irəli sürür.

Kalsiuma niyə ehtiyacımız var?

Bədəndəki kalsiumun %99-u sümük və dişlərdə, qalan %1-i bədən mayelərindədir.

Kalsiumun funksiyaları:

• Əsas funksiyası sümük və diş inkişafına töhfə vermək və sağlamlığını qorumaqdır.
• Qandakı kalsium laxtalanma üçün lazımdır.
• Hüceyrə siqnallarının daşınmasında fəal rol oynayır.
• Sinir ötürülməsi və ürək döyüntüsünə nəzarət üçün lazımdır.

Kalsiumu hansı mənbələrdən ala bilərik?

Kalsiumla zəngin qidalar seçərək əlavə almadan ehtiyacı ödəyə bilərsiniz. Lakin çatışmazlıq aşkarlanarsa, əlavə lazım ola bilər.

Kalsium süd məhsullarında çoxdur, başqa qidalardan da alına bilər. Lakin seçdiyiniz mənbədəki kalsiumun nə qədərinin sorulduğuna diqqət etməlisiniz. Məsələn, lifli qida sorulmanı azaldır. Süd və məhsullarındakı kalsiumun %32-si bağırsaqdan sorulduğu halda, badamdan %21-i, ispanaqdan isə təxminən % 5-i sorulur.

Ən yaxşı kalsium mənbələri;

• süd və törəmələri (2-3 su stəkanı: 600-700 mg kalsium)
• bəkməz
• çərəzlər (fındıq, fıstıq, badam)
• quru meyvələr
• quru paxlalılar

Orta kalsium mənbələri; yaşıl tərəvəzlər (1 porsiya: 60-70 mg), yumurta, portağal, limon, çiyələk.

Zəif kalsium mənbələri; göyərti (cəfəri, nanə və s. 1-2 dəstə: 35-40 mg) və meyvələrdir.

Gündəlik nə qədər kalsium lazımdır?

Yetkin insanın gündəlik kalsium ehtiyacı dəqiq bilinmir. Fərdə görə dəyişə bilər. Lakin orta kalsium tarazlığı üçün alınmalı miqdar gündə 200-800 mg arasında dəyişir.

Xərçənglə kalsium arasında əlaqə varmı?

Kalsium – kolorektal xərçəng əlaqəsi

Çoxmərkəzli, ikiqat kor tədqiqatda 1-3 il kalsium karbonat (3 g və ya 1200 mg elementar kalsium) və ya plasebo (aktiv maddəsiz məhsul) alan kolorektal adenomalı (yoğun bağırsaq polipi) 930 xəstə endoskopik izlənmişdir. Kalsium əlavəsi alanlarda plaseboya nisbətən yeni adenomaların aydın azalması görülmüşdür.

Digər təhlildə faydanın xüsusilə xərçəng yaratmaq potensialı məlum olan hiperplastik poliplər və tubulyar adenomalar üçün nəzərəçarpan olduğu göstərildi. Uzunmüddətli izləmə qoruyucu təsirin əlavə dayandırıldıqdan 5 il sonra da davam etdiyini göstərdi.

Lakin kolon poliplərinin təkrarlanma tezliyini azaltmadığını göstərən tədqiqatlar da var.

Əməliyyatdan sonra yoğun bağırsaq xərçənginin təkrarlanmasını azaldıb-azaltmadığına dair digər işə kolorektal xərçəng əməliyyatı olmuş 220 xəstə daxil edildi. Kalsium əlavəsi alanlarda təkrarlanma riskinin əhəmiyyətli azaldığı görüldü.

Kalsium – prostat xərçəngi əlaqəsi

Bəzi tədqiqatlar yüksək kalsium qəbulunun prostat xərçəngi riskini artıra biləcəyini və bunun D vitamininin yaranmasını basqılamasından qaynaqlandığını irəli sürür.

1062 kişi ilə hal-nəzarət tədqiqatında yüksək kalsium qəbulunun prostat xərçəngi və metastatik prostat xərçəngi riskini artırdığı görüldü.

Bu tapıntıları ABŞ-li 65.321 yaşlı kişinin tədqiqatı dəstəkləyir. İştirakçılar qidalanma və həyat tərzi barədə sorğu doldurmuş, izləmədə prostat xərçəngi vəziyyətləri sənədləşdirilmişdir. Nəticədə həm qida, həm əlavə ilə kalsium qəbulunun artması prostat xərçəngi riskini əhəmiyyətli artırmışdır.

Bundan əlavə Prostat Xərçənginin Qarşısının Alınması Araşdırmasında 9.559 nəfərdə kalsium əlavəsi ilə risk arasında əhəmiyyətli əlaqə tapılmadı. Bu tədqiqat yüksək pəhriz kalsiumunun yüksək dərəcəli prostat xərçəngindən mühüm qoruyucu təsirini tapdı, aşağı dərəcəli şişlərlə əlaqə isə görülmədi.

Kalsiumun xərçəng riskini azaltma və ya artırmada mümkün mexanizmi nədir?

Kolorektal xərçəng riskini azaltmağa köməyinin qeyri-müəyyən olmasına baxmayaraq, kalsiumun öd turşularına və qastrointestinal 8mədə-bağırsaq) sistemdə yağ turşularına bağlandığını bilirik. Bu, turşuların bağırsaq örtüyünün hüceyrələrini zədələmə qabiliyyətini azaldır. Kalsium həmçinin hüceyrədaxili siqnallarda rol oynayır və xərçəng hüceyrələrinin böyümə-çoxalma yollarına təsir edə bilər.

Nəticə

Kifayət qədər kalsiumun həm uşaq və gənclərdə inkişaf, həm də sonrakı diş-sümük sağlamlığı üçün vacibliyi mübahisəsizdir. Balanslı qəbulun başda kolorektal olmaqla bəzi xərçənglərin riskini azaltdığı irəli sürülür. Lakin kolon poliplərinə təsiri barədə dəlillər ziddiyyətlidir; bəziləri qoruyucu təsir göstərsə də, digərləri əlaqə göstərməmişdir.

Kalsium əlavəsi epidemioloji müşahidələrdə prostat və metastatik prostat xərçəngi riskini artırsa da, tapıntılar randomizə nəzarətli klinik tədqiqatda təsdiqlənməmişdir.

Nəticə olaraq, xərçəngdən qorunmaq üçün kalsium “əlavəsi qəbulunu” dəstəkləmirik. Digər sağlamlıq hallarında — hamiləlik, əmizdirmə, osteoporoz və ya böyrək çatışmazlığında — kalsium əlavəsinə uyğun mütəxəssis həkimlərinizlə birlikdə qərar verməlisiniz.

Əlaqəli mövzu:

Aralıq dənizi pəhrizində hansı qidaların bağırsaq poliplərini azaltdığı tapıldı