კოლონის კიბოს ოპერაციის შემდეგ ქიმიოთერაპიის საჭიროება შეიძლება თხევადი ბიოფსიით განისაზღვროს

კოლონის (მსხვილი ნაწლავის) მე-2 სტადიის კიბოს დროს სიმსივნე მსხვილი ნაწლავის ყველა შრესა და გარსს მოიცავს, თუმცა ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში ან შორეულ ორგანოებში არ არის გავრცელებული. ასეთ პაციენტებში ძირითადი მკურნალობა კოლონის კიბოს ოპერაციით სიმსივნის ქირურგიული ამოკვეთაა. ამასთან, ცნობილია, რომ ოპერაციის შემდეგ კიბოს განმეორების რისკის შესამცირებლად ჩატარებული ქიმიოთერაპია მე-2 სტადიის კოლონის კიბოს მქონე პაციენტების მცირე ნაწილშია სასარგებლო, თუმცა აქამდე იმის შესახებ, თუ რომელ პაციენტებშია ადიუვანტური (დამცავი) ქიმიოთერაპია სასარგებლო, ძალიან კონკრეტული ინფორმაცია არ გვქონდა.

ASCO-ს 2022 წლის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარმოდგენილი კვლევის მიხედვით, კოლონის მე-2 სტადიის კიბოს მქონე პირებში ოპერაციის შემდეგ სისხლში მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის (ctDNA) გამომვლენი ახალი თხევადი ბიოფსია ეხმარება იმ პაციენტების განსაზღვრას, რომელთაც ადიუვანტური ქიმიოთერაპიით სარგებლის მიღების ყველაზე მაღალი ალბათობა აქვთ; ასევე ავლენს ნაკლები სარგებლის ალბათობის მქონე პირებს და ამ ქიმიოთერაპიის თავიდან აცილებას შესაძლებელს ხდის.

თხევადი ბიოფსია, ანუ სისხლში სიმსივნესთან დაკავშირებული დნმ-ის გამოვლენა, ამჟამად ზუსტი ონკოლოგიის ფარგლებში კლინიკური გადაწყვეტილებების გასაუმჯობესებლად ხელმისაწვდომი საუკეთესო ტექნოლოგიური ხელსაწყოა. ამჟამად თხევად ბიოფსიას საკმარისი მტკიცებულება და კლინიკური ვალიდობა აქვს უკვე დიაგნოზირებული შორსწასული კიბოების დროს სიმსივნის გენეტიკური სტრუქტურის რუკირებისთვის, მოლეკულურ სამიზნეებზე მიმართული მიზნობრივი პრეპარატების სარგებლის პროგნოზირების მიზნით. თუმცა მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის (ctDNA) გაზომვას ადრეული დიაგნოსტიკისთვის ან ოპერაციის შემდეგ კიბოს განმეორების მაღალი რისკის მქონე პაციენტების გამოსავლენად აქამდე FDA-ის (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის) დამტკიცება არ მიუღია. ეს ახალი კვლევა ძირითადი მკურნალობის შემდეგ ნარჩენი დაავადებისა და რეციდივის (განმეორების) რისკის პროგნოზირებისთვის თხევადი ბიოფსიის გამოყენების დიდ პოტენციალს აჩვენებს.

ფაზა 2 DYNAMIC კვლევა

The New England Journal of Medicine-ში ერთდროულად გამოქვეყნებული კვლევის შედეგები ASCO-ს 2022 წლის ყოველწლიურ შეხვედრაზე ავსტრალიის მელბურნის უნივერსიტეტის სამედიცინო ონკოლოგმა დოქტორმა Jeanne Tie-მ  წარადგინა. დოქტორმა Tie-მ „მკურნალობის პროცესის სამართავად ctDNA-ის შედეგების გამოყენების სტრატეგიამ ოპერაციის შემდეგ ქიმიოთერაპიის მიმღებ პაციენტთა რაოდენობა თითქმის გაანახევრა, 28%-დან 15%-მდე.“ განაცხადა.

დოქტორმა Tie-მ აღნიშნა, რომ ctDNA-ით მართული მკურნალობიდან 3 წლის შემდეგ ცოცხალი და კიბოს არმქონე პაციენტების საერთო წილი 92% იყო და ეს სტანდარტული მკურნალობის მიმღებთა მაჩვენებელს ემთხვეოდა.

ქიმიოთერაპიის არმიმღებ ct-DNA-უარყოფით და ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის მიმღებ ctDNA-დადებით პაციენტებში გადარჩენისა და კიბოს არქონის ალბათობა, შესაბამისად, 86,4% და 92,5% იყო. ამის საპირისპიროდ, ctDNA-დადებით პაციენტებში მკურნალობის გარეშე დაავადების რეციდივის რისკი 80%-ზე მეტი აღმოჩნდა.

Tie-მ აღნიშნა, რომ კვლევა ამ პაციენტთა ჯგუფის მკურნალობაში ctDNA-ით მართული მიდგომის ჩართვას მხარს უჭერს და ამასთან კლინიკურ დილემასაც პასუხობს: ოპერაციამ შეიძლება მე-2 სტადიის პაციენტთა 80%-ზე მეტი განკურნოს, თუმცა ოპერაციის შემდეგ ქიმიოთერაპია მცირე ნაწილს მოუტანს სარგებელს — 20 პაციენტიდან 1-ზე ნაკლებს. მაგრამ თხევადი ბიოფსიის მსგავსი ხელსაწყოს გარეშე ვერ ვპროგნოზირებთ, რომელი პაციენტი მიიღებს სარგებელს. ქიმიოთერაპიით სარგებლის მიმღებთა წილი მცირე რომც იყოს, ამ ადამიანების განსაზღვრა ძალიან მნიშვნელოვანია.

ოპერაციის შემდეგ სისხლში ct-DNA-დადებით პაციენტებს შეიძლება სტანდარტულ ქიმიოთერაპიაზე მეტი დასჭირდეთ. მაგალითად, ადიუვანტური იმუნოთერაპია, EGFR-ზე მიმართული ადიუვანტური მკურნალობა ან მეტასტაზური დაავადების დროს სასარგებლოდ ნაჩვენები სხვა მკურნალობები უნდა განვიხილოთ ct-DNA-დადებითი პაციენტების ამ ჯგუფში.

კვლევის დეტალები

Tie-მ და მისმა კოლეგებმა DYNAMIC კვლევაში სხვადასხვა ცენტრიდან 2015 წლის აგვისტოდან 2019 წლის აგვისტომდე ოპერირებული, კოლონის მე-2 სტადიის კიბოს მქონე 445 პაციენტი ჩართეს.

მათგან 302 შემთხვევითი პრინციპით ctDNA-ით მართული ქიმიოთერაპიის ჯგუფში განაწილდა, ხოლო 153-მა მიიღო სტანდარტული მკურნალობა ტრადიციული კრიტერიუმების საფუძველზე, რომლებიც მოიცავდა სიმსივნის სტადიას, შეფასებული ლიმფური კვანძების რაოდენობას, ნაწლავის კედლის ფარგლებს გარეთ სიმსივნის გასვლას და სხვა ფაქტორებს.

ექსპერიმენტულ ჯგუფში ctDNA-ის გამოსავლენად გამოიყენეს Safe-SewS სახელწოდების პერსონალიზებული ctDNA ტესტი. ოპერაციიდან 4 ან 7 კვირის შემდეგ ctDNA-დადებითი შედეგის მქონე პაციენტებს ოქსალიპლატინზე დაფუძნებული ან ფლუოროპირიმიდინის ქიმიოთერაპია ჩაუტარდათ; ctDNA-უარყოფით პირებს კი შემდგომ პერიოდში აკვირდებოდნენ.

როგორც მოსალოდნელი იყო, სტანდარტული მკურნალობის ჯგუფთან შედარებით ctDNA-ით მართულ ჯგუფში ადიუვანტური ქიმიოთერაპია საერთო ჯამში ნაკლებმა პაციენტმა მიიღო (27,9%-თან შედარებით 15,3%).

ctDNA-ით მართული მკურნალობის ჯგუფში ორწლიანი რეციდივის გარეშე გადარჩენადობა (relaps free survival) სტანდარტული მკურნალობის ჯგუფისაზე დაბალი არ იყო (93,5%-თან შედარებით 92,4%).

სამწლიანი რეციდივის გარეშე გადარჩენადობა ქიმიოთერაპიის მიმღებ ctDNA-დადებით პაციენტებში 86,4%, ქიმიოთერაპიის არმიმღებ ctDNA-უარყოფით პაციენტებში 92,5%, ხოლო კლინიკურად დაბალი რისკის ქვეჯგუფში 96,7% იყო.

ამ კვლევების შედეგების წყალობით ახლა უკეთ შეგვიძლია განვსაზღვროთ, კოლონის მე-2 სტადიის კიბოს მქონე რომელი პაციენტი მიიღებს სარგებელს ოპერაციის შემდეგ ქიმიოთერაპიით და რომელი შეძლებს დამატებითი მკურნალობის თავიდან აცილებას რეციდივის გარეშე გადარჩენადობის რისკის ქვეშ დაყენების გარეშე.

კვლევის შემდეგი ეტაპი

ავტორები აღნიშნავენ, რომ შემდგომ განიხილება რანდომიზებული კვლევა, რომელიც ctDNA-დადებით და უარყოფით პაციენტებს მოიცავს, შემთხვევითად განაწილებულებს მკურნალობის მიმღებ და არმიმღებ ჯგუფებში. პრესრელიზის მიხედვით, ამან შეიძლება პაციენტების თითოეულ ქვეჯგუფში მკურნალობის ან მკურნალობის არჩატარების ეფექტის უფრო ზუსტი მტკიცებულება მოგვცეს.

The New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნებულ სარედაქციო წერილში Clara Montagut-მა და Joana Vidal-მა, კვლევაში გამოყენებული მიდგომის სიახლისა და შედეგების შესაძლო კლინიკური მნიშვნელობის გათვალისწინებით, დაწერეს: „ავტორები მილოცვას იმსახურებენ“.

ამ კვლევამ ყველა მყარი (ორგანოს) კიბოს დროს ადიუვანტური მკურნალობის საჭიროების უფრო მკაფიოდ განსაზღვრა შეიძლება გახადოს შესაძლებელი.

კვლევა სხვა მნიშვნელოვან კითხვებსაც აჩენს: მიიღებენ თუ არა ქიმიოთერაპიით სარგებელს შერჩეული პაციენტები, რომლებსაც მაღალი რისკის პათოლოგიური ფაქტორები და ctDNA-უარყოფითი დაავადება აქვთ; ქიმიოთერაპია რეციდივს თავიდან აცილებს თუ მხოლოდ აყოვნებს; ctDNA-დადებითი პაციენტების რომელი ქვეჯგუფი მიიღებს ქიმიოთერაპიით რეალურ სარგებელს და ქიმიოთერაპიის რომელი სქემა უნდა გამოიყენებოდეს.

*

ქვემოთ ნაჩვენებია კიბოს დროს თხევადი ბიოფსიის გამოყენებისა და დამტკიცების მდგომარეობა: