Yoğun bağırsaq xərçəngi əməliyyatından sonra kimyaterapiya ehtiyacı maye biopsiya ilə müəyyən edilə bilər

2-ci mərhələ kolon (yoğun bağırsaq) xərçəngində şiş yoğun bağırsağın bütün qatlarını və qişasını tutub, lakin ətraf limfa düyünlərinə və ya uzaq orqanlara yayılmayıb. Bu vəziyyətdəki xəstələrin əsas müalicəsi yoğun bağırsaq xərçəngi əməliyyatı ilə şişin cərrahi çıxarılmasıdır. Bununla yanaşı, əməliyyatdan sonra xərçəngin təkrarlanma riskini azaldan kimyaterapiyanın 2-ci mərhələli yoğun bağırsaq xərçəngi xəstələrinin az bir hissəsində faydalı olduğu məlumdur. Lakin indiyədək hansı xəstələrdə adyuvant (qoruyucu) kimyaterapiyanın faydalı olduğuna dair çox konkret məlumatımız yox idi.

ASCO 2022 illik toplantısında təqdim edilmiş tədqiqata görə, 2-ci mərhələli yoğun bağırsaq xərçəngi olan insanlarda əməliyyatdan sonra qanda dövr edən şiş DNA-sını (ctDNA) aşkar edən yeni maye (likit) biopsiya adyuvant kimyaterapiyadan fayda görmək ehtimalı ən yüksək olan xəstələrin müəyyən edilməsinə kömək edir, fayda görmə ehtimalı aşağı olanları müəyyənləşdirir və bu kimyaterapiyadan yayınmağa imkan verir.

Qanda şişlə əlaqəli DNA-nın aşkarlanması olan maye biopsiya dəqiq onkologiyada klinik qərarverməni yaxşılaşdırmaq üçün hazırda mövcud ən yaxşı texnoloji vasitədir. Maye biopsiya hazırda molekulyar hədəflərə yönəlmiş hədəfli dərmanların faydasını proqnozlaşdırmaq məqsədilə artıq diaqnoz qoyulmuş irəliləmiş mərhələli xərçənglərdə şişin genetik quruluşunu xəritələndirmək üçün yetərli sübuta və klinik etibarlılığa malikdir. Bununla yanaşı, indiyədək dövran edən şiş DNA-sının (ctDNA) ölçülməsinin erkən diaqnoz və ya əməliyyatdan sonra xərçəngin təkrarlanma riski yüksək olan xəstələrin müəyyən edilməsi üçün istifadəsi FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) təsdiqi almayıb. Bu yeni tədqiqat əsas müalicədən sonra qalıq xəstəliyi və residiv (təkrarlanma) riskini proqnozlaşdırmaq üçün maye biopsiyadan istifadənin böyük potensialı olduğunu göstərir.

Faza 2 DYNAMIC tədqiqatı

The New England Journal of Medicine jurnalında eyni vaxtda dərc edilmiş tədqiqatın nəticələri ASCO 2022 illik toplantısında Avstraliyanın Melbourne Universitetindən tibbi onkoloq Dr. Jeanne Tie tərəfindən təqdim edildi. Dr. Tie “Müalicə prosesini idarə etmək üçün ctDNA nəticələrindən istifadə strategiyası əməliyyatdan sonra kimyaterapiya alan xəstələrin sayını demək olar ki, yarıya endirdi, 28%-dən 15%-ə.” dedi.

Dr. Tie ctDNA ilə istiqamətləndirilən müalicədən 3 il sonra həyatda olan və xərçəngi olmayan xəstələrin ümumi nisbətinin 92% olduğunu və bunun standart müalicə alan xəstələrlə eyni olduğunu bildirdi.

Kimyaterapiya almamış ct-DNA-neqativ xəstələrdə və adyuvant kimyaterapiya almış ctDNA-pozitiv xəstələrdə sağqalım və xərçəngsiz olma ehtimalı müvafiq olaraq 86,4% və 92,5% idi. Əksinə, ctDNA-pozitiv xəstələrdə müalicəsiz xəstəliyin təkrarlanma riski 80%-dən yüksək tapıldı.

Tie tədqiqatın bu xəstə qrupunun müalicəsinə ctDNA ilə istiqamətləndirilən yanaşmanın əlavə edilməsini dəstəklədiyini dedi. O, bu yanaşmanın klinik dilemmanı da əhatə etdiyinə diqqət çəkdi: əməliyyat 2-ci mərhələli xəstələrin 80%-indən çoxunu sağalda bilər, lakin əməliyyatdan sonra az sayda xəstə kimyaterapiyadan fayda görəcək — 20 xəstədən 1-dən azı. Lakin əlimizdə maye biopsiya kimi vasitə olmadıqda hansı xəstənin fayda görəcəyini proqnozlaşdırmaq imkanımız yoxdur. Kimyaterapiyadan fayda görəcək xəstələrin nisbəti az olsa da, bu şəxsləri müəyyən etmək çox vacibdir.

Əməliyyatdan sonra qanında ct-DNA pozitiv olan xəstələrin standart kimyaterapiyadan daha artığına ehtiyacı ola bilər. Məsələn, adyuvant immunoterapiya, EGFR-hədəfli adyuvant müalicə və ya metastatik xəstəlikdə faydalı olduğunu göstərdiyimiz digər müalicələr barədə düşünməli olduğumuz qrup ct-DNA-pozitiv xəstələrdir.

Tədqiqatın təfərrüatları

Tie və həmkarları DYNAMIC tədqiqatına 2015-ci ilin avqustundan 2019-cu ilin avqustunadək müxtəlif mərkəzlərdə əməliyyat edilmiş, 2-ci mərhələli yoğun bağırsaq xərçəngi olan 445 xəstəni daxil etdilər.

Onlardan 302-si ctDNA ilə istiqamətləndirilən kimyaterapiyanı almaq üçün randomizə edildi (təsadüfi qruplara ayrıldı), 153-ü isə xəstəliyin şiş mərhələsi, qiymətləndirilmiş limfa düyünlərinin sayı, şişin bağırsaq divarını aşıb-aşmaması və digər amilləri əhatə edən ənənəvi meyarlara əsaslanan standart müalicəni aldı.

Təcrübə qrupunda ctDNA-nı aşkar etmək üçün Safe-SewS adlı fərdiləşdirilmiş ctDNA testi istifadə edildi. Əməliyyatdan 4 və ya 7 həftə sonra ctDNA nəticəsi pozitiv olan xəstələr oksaliplatin əsaslı və ya fluoropirimidin kimyaterapiyası aldılar; ctDNA-neqativ olanlar izləmə dövründə müşahidə edildi.

Standart müalicə qrupu ilə müqayisədə ctDNA ilə istiqamətləndirilən qrupda gözlənildiyi kimi ümumilikdə daha az xəstə adyuvant kimyaterapiya aldı (27,9%-a qarşı 15,3%).

ctDNA ilə istiqamətləndirilən müalicə qrupunda iki illik residivsiz sağqalım (relaps free survival) standart müalicə qrupundakından aşağı deyildi (93,5%-ə qarşı 92,4%).

Üç illik residivsiz sağqalım kimyaterapiya alan ctDNA-pozitiv xəstələrdə 86,4%, kimyaterapiya almayan ctDNA-neqativ xəstələrdə 92,5% və klinik baxımdan aşağı riskli alt qrupda 96,7% idi.

Bu tədqiqatların nəticələri sayəsində artıq 2-ci mərhələli yoğun bağırsaq xərçəngi olan hansı xəstənin əməliyyatdan sonra kimyaterapiyadan fayda görəcəyini və hansılarının residivsiz sağqalımı riskə atmadan əlavə müalicədən yayına biləcəyini daha yaxşı müəyyən edə bilərik.

Tədqiqatın növbəti mərhələsi

Müəlliflər bundan sonra müalicə almayan və ya alan qruplara təsadüfi ayrılmış ctDNA-pozitiv və neqativ xəstələri əhatə edən randomizə edilmiş tədqiqatın nəzərdən keçirildiyini bildirirlər. Mətbuat açıqlamasına görə, bu, xəstə alt qruplarının hər birində müalicənin və ya müalicə verməməyin təsirinə dair daha dəqiq sübut verə bilər.

The New England Journal of Medicine jurnalındakı redaksiya məqaləsində Clara Montagut və Joana Vidal bu tədqiqatda istifadə olunan yanaşmanın yeniliyi və nəticələrin mümkün klinik nəticələri nəzərə alındıqda “müəllifləri təbrik etmək lazımdır” deyə yazdılar.

Bu tədqiqat bütün solid (orqan) xərçənglərdə adyuvant müalicə ehtiyacını daha dəqiq müəyyən etməyə imkan verə bilər.

Bu tədqiqat həmçinin yüksək riskli patoloji amilləri və ctDNA-neqativ xəstəliyi olan seçilmiş xəstələrin kimyaterapiyadan fayda görüb-görməyəcəyi, kimyaterapiyanın residivin qarşısını alıb-almadığı və ya yalnız onu gecikdirdiyi, ctDNA-pozitiv xəstələrin hansı alt qrupunun kimyaterapiyadan həqiqətən fayda görə biləcəyi və hansı kimyaterapiya sxemindən istifadə edilməli olduğu da daxil olmaqla mühüm suallar doğurur.

*

Aşağıda maye biopsiyaların xərçəngdə istifadə və təsdiq vəziyyətləri görünür: