კვანტური ნევროლოგია — ფსევდომეცნიერების ახალი და პოპულარული სასწაული?

COVID-19-ის დროს მცდარი ინფორმაცია ვირუსივით სწრაფად ვრცელდება

სამედიცინო მცდარი მტკიცებების რამდენიმე პოპულარული მაგალითი:

• "ცხარე წიწაკით ან კურკუმით მდიდარი დიეტა ვირუსისგან იცავს";
• "თითქმის ყველა სიმპტომისთვის ჰომეოპათია სასარგებლოა";
• "ოზონით სისხლიდან ვირუსის გაწმენდა შეგიძლიათ";
• "COVID-ის წინააღმდეგ C ვიტამინი აუცილებლად უნდა სცადოთ" და ა. შ.

საინტერესოა, რომ ამ ფსევდომეცნიერების მახეებში მოხვედრილთა დიდი ნაწილი გონიერი და შესაძლებლობების მქონე ადამიანია; სამწუხაროდ, ექიმებს შორისაც არიან ისეთები, რომლებიც ამ მტკიცებების გამოცდას უჭერენ მხარს. თუმცა ყოველდღე უთვალავ მაგალითს ვაწყდებით, რომლებიც აჩვენებს, რომ COVID-19-ს სერიოზულად და მეცნიერული მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა მივუდგეთ.

მატყუარა სამედიცინო პრაქტიკები COVID-19-ით არ დაწყებულა

რა თქმა უნდა, მატყუარა სამედიცინო პრაქტიკები SARS-CoV-2-ით არ დაწყებულა — და ნამდვილად არც ამით დასრულდება — მაგრამ ბევრი ექიმი ამბობს, რომ დაუდასტურებელ პრაქტიკებზე პაციენტებთან საუბრისას უკვე თავს "შეშინებულად, გამოფიტულად და მოუმზადებლად" გრძნობს.

სანამ მეტ მაგალითს მოვიყვანთ და ჩვენი სტატიის თემას, კვანტურ ნევროლოგიას, შევეხებით, საჭიროა „ფსევდომეცნიერების განსაზღვრება“ მოვცეთ.

რა არის ფსევდომეცნიერება?

ფსევდომეცნიერება ანუ ყალბი მეცნიერება (ინგლისურად pseudoscience) ეწოდება მტკიცებების, რწმენების, ცოდნისა და პრაქტიკების ერთობლიობას, რომელიც მეცნიერულ არგუმენტებს იყენებს, მაგრამ არ აკმაყოფილებს სამეცნიერო კვლევისთვის საჭირო სტანდარტებს, მაგალითად მასალის, მეთოდის ან შემოწმებადობის მოთხოვნებს, ან საკმარისი კვლევებით არ არის გამყარებული. ამ გაგებით ყველა ტრადიციული თუ ალტერნატიული სამედიცინო პრაქტიკა შეიძლება ფსევდომეცნიერების ფარგლებში შეფასდეს. ამასთან, უფრო მეტი მტკიცებულება არსებობს, რომ ზოგიერთ სამედიცინო მდგომარეობაში დამატებით სამედიცინო პრაქტიკებს სარგებლის მოტანა შეუძლია (იხილეთ რა განსხვავებაა დამატებით და ალტერნატიულ მკურნალობებს შორის?)

იელის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლის კლინიკური ნევროლოგიის ასოცირებული პროფესორი დოქტორი სტივენ ნოველა: "ქიროპრაქტიკული მედიცინიდან აკუპუნქტურამდე, ჩვენს კულტურაში გავრცელებული ფსევდომეცნიერების გაგება ჩვენი პროფესიული მოვალეობაა. თუმცა ამ თემებზე პაციენტებთან საუბარი შეიძლება რთული იყოს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ისინი მეცნიერული მტკიცებულების არმქონე მკურნალობებში უკვე დროს, ენერგიასა და ფულს დებენ."

კვანტური ნევროლოგიის შესავალი

ასეთი სულ უფრო პოპულარული პრაქტიკაა ქიროპრაქტორ / შიროპრაქტორ (ქიროპრაქტიკის სპეციალისტ) ჯორჯ გონსალესის მიერ შემუშავებული, რეგისტრირებული სავაჭრო ნიშნის მქონე ნერვული სისტემის რეაბილიტაციის სისტემა — კვანტური ნევროლოგია ეწოდება მას.

კვანტურ ნევროლოგიაში, რომელიც ყველაფრისთვის დამხმარედ რეკლამირდება, პრაქტიკოსი ზურგის ტვინის დაზიანების ან აუტიზმის შემთხვევაში იყენებს ხელით სამართავ ელექტრომექანიკურ ხელსაწყოს LED და ინფრაწითელ სინათლეებთან ერთად. ამ წინასწარ დაპროგრამებული მოწყობილობების 10-ცალიანი პაკეტი გონსალესის ვებსაიტზე 14000 დოლარად იყიდება. მოწყობილობა გვახსენებს კიდევ ერთ ფსევდომეცნიერულ პროდუქტს — ბიორეზონანსს აგონებს ადამიანს...

ყალბი მეცნიერების გაბათილება

ნეირომეცნიერი დევიდ პუტრინო ტერმინ „კვანტურ ნევროლოგიას“ „სიტყვების სალათს“ უწოდებს. შთაბეჭდილების მოსახდენად აქ ერთმანეთთან დაუკავშირებელი ცნებები ერთიანდება: „კვანტური“ და „ნევროლოგია“!

კვანტური მეცნიერება — მეცნიერულად „კვანტური მექანიკა“ — მეცნიერების დარგია, რომელიც მატერიისა და სინათლის ქცევას ატომურ და სუბატომურ დონეზე შეისწავლის. კვანტური, ხელოვნური ინტელექტის მსგავსად, თანამედროვეობის ერთ-ერთი ჯადოსნური სიტყვაა. შთამბეჭდავი აღმოჩენის ან პროდუქტის მარკეტინგისთვის მის წინ „კვანტური“ ან „ხელოვნური ინტელექტის“ ეპითეტის დამატება არასდროს ყოფილა ასეთი პოპულარული...

თავისი წიგნებით, ცოცხალი დემონსტრაციებითა და ონლაინკლასით გონსალესი ამტკიცებს, რომ აშშ-სა და კანადაში 400-ზე მეტი ქიროპრაქტორი გაწვრთნა. ეს ჩრდილოეთ ამერიკის 80000-ზე მეტი ლიცენზირებული ქიროპრაქტორის მცირე ნაწილია, თუმცა ნიშნავს, რომ პოტენციურად ათასობით პაციენტს სწვდება.

„კვანტური ნევროლოგიის“ განვითარების დასასაბუთებლად გონსალესი სამეცნიერო მტკიცებულებისა და კვლევის ნაცვლად თითქმის მთლიანად პაციენტის მონათხრობს, ანუ ინდივიდუალურ გამოცდილებას ეყრდნობა. პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ამბავია, რომ გონსალესის მეუღლე ლორი „კაუდა ეკვინას სინდრომის“ მსგავს მდგომარეობასა და შემდგომ სენსორულ დამბლას განიცდიდა, მაგრამ „კვანტური ნევროლოგიის“ სისტემით გამოჯანმრთელდა.

პირადი გამოცდილების მიერ მეცნიერების დაჯაბნა

მეცნიერული სიზუსტის არქონის მიუხედავად, ასეთმა გამოცდილებამ პაციენტისთვის ჭეშმარიტების სახე შეიძლება მიიღოს. ის პლაცებოს ეფექტითაც შეიძლება თვითშენარჩუნებადი იყოს. პრაქტიკოსის მოქმედებასა და რწმენას შეუძლია პაციენტში რწმენის მდგომარეობა შექმნას — ადამიანების მაღალი მოლოდინი იმისა, რაც უნდა მოხდეს, ნეიროფიზიოლოგიური მდგომარეობაა. შედეგად, პაციენტებმა ასეთი ალტერნატიული პრაქტიკით შესამჩნევი გაუმჯობესება შეიძლება იგრძნონ. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ უკეთ ყოფნისთვის გამოყენებული მეთოდები მეცნიერულად საფუძვლიანია, ანუ რომ ეს პირადი გამოცდილება ან მტკიცება სხვებისთვისაც მოქმედებს...

გაუმჯობესება ხანმოკლეც რომ იყოს, პაციენტის ერთგულება ფსევდომეცნიერული მკურნალობისადმი შეიძლება გაგრძელდეს. შესაძლოა ჩანდეს, რომ რაღაც ეფექტი აქვს, მაგრამ ის მუდმივი არ არის და ადამიანები უსასრულოდ გაგრძელებულ გადახდის გეგმებსა და პროგრამებში იკეტებიან, რაც საკმაოდ დამაზიანებელია.

ალტერნატივების სამართლიანად შეფასება

მნიშვნელოვანია ექსპლუატაციური ალტერნატიული სამედიცინო პრაქტიკების დამატებითი პრაქტიკებისგან გამიჯვნა. არტთერაპიის, მედიტაციის, მუსიკათერაპიისა და იოგის მსგავსი დამატებითი პრაქტიკების სარგებლის — შფოთვის შემცირების, დეპრესიის გაუმჯობესებისა და ცხოვრების ხარისხის გაზრდის — მხარდამჭერი მნიშვნელოვანი მეცნიერული მტკიცებულებები არსებობს.

კვანტური ნევროლოგიის ტექნიკაზე კომენტარის თხოვნისას ამერიკის ქიროპრაქტიკის ასოციაცია აღნიშნავს, რომ აქვს ეთიკის კოდექსი, რომლის მიხედვითაც "ქიროპრაქტიკის სპეციალისტებმა პაციენტები მცდარი ან გაუმართლებელი დადებითი მოლოდინებისკენ არ უნდა მიმართონ, ხოლო რეკლამებმა პაციენტები არ უნდა შეიყვანოს შეცდომაში და მათი მოწყვლადობა არ უნდა გამოიყენოს" — ასეა მითითებული.

პატიოსნება, გამჭვირვალობა და მზრუნველობა

პაციენტებთან დაუდასტურებელ სამედიცინო მიდგომებზე საუბრის გასაღები პატიოსნება და გამჭვირვალობაა! ამასთან, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ფსევდომეცნიერული მტკიცების გაბათილებისას ზედმეტმა აგრესიულობამ პაციენტი შეიძლება დაგვაშოროს — ეს გასათვალისწინებელია.

მეცნიერული მეთოდის საფუძვლებზე საუბარი ხელს უწყობს ადამიანების დახმარებას კონკრეტული პრაქტიკის უკან არსებული კვლევის შეფასებაში.

არ უნდა მოხდეს უბრალოდ საკითხის უარყოფა ან ფსევდომეცნიერული მტკიცებების სრული უგულებელყოფა. ექიმებს, განსაკუთრებით თავიანთი სპეციალობის ფარგლებში, ალტერნატიულ მტკიცებებზე გონივრული ცოდნა უნდა ჰქონდეთ. თუ პაციენტის კითხვაზე მხრებს აიჩეჩენ, ან „არ ვიცი“ თუ „არ გამიგონია“ იტყვიან, პაციენტი შარლატანს ენდობა.

გახსნილობა ორმხრივი უნდა იყოს

პაციენტიც ღია უნდა იყოს იმის შესახებ, რას ეძებს. თუ ის კვანტურ ნევროლოგიას ან სხვა ალტერნატიულ თერაპიას ეძებს, ეს ნიშნავს, რომ მისთვის საჭირო რაღაცას ვერ იღებს . შესაძლოა ვებსაიტზე ან შარლატანებთან იმის გამო აღმოჩნდნენ, რომ უფრო მთლიანობით მიდგომას ეძებენ. როცა პაციენტში ასეთი განცდები გამოვლინდება, ინფორმირების შემდეგ ის შეიძლება უფრო სანდო და შესაძლოა სასარგებლო დამატებითი სამედიცინო პრაქტიკებისკენ მიიმართოს.

მთავარია ექიმმა ჯანმრთელობას ყოვლისმომცველად — ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური და სოციალური მხრივ — შეხედოს. დიდი ხანია გავცდით დროს, როცა ექიმებს პაციენტებისთვის "ეს სისულელეა, ნუ გააკეთებ!" თქმა შეეძლოთ.