Kvant nevrologiyası – Yalançı elmin yeni və populyar möcüzəsi?

COVID-19 dövründə yanlış məlumatlar virus qədər sürətlə yayılır

Tibbi cəfəngiyyatlara bir neçə populyar nümunə:

• "Acı bibər və ya sarıkökilə zəngin pəhrizlər virusdan qoruyur";
• "Demək olar ki, hər əlamət üçün homeopatiya faydalıdır";
• "Ozon ilə qandakı virusu təmizləyə bilərsiniz";
• "COVID-ə qarşı C vitamini mütləq sınanmalıdır" və s.

Maraqlıdır ki, bu yalançı elm tələlərinə düşənlərin böyük hissəsi ağıl və imkan sahibi insanlardır; təəssüf ki, hətta həkimlər arasında da bu iddiaların sınanmalı olduğunu müdafiə edənlər var. Lakin COVID-19-un ciddiyyətlə və elmi sübutlar əsasında nəzərdən keçirilməli olduğunu göstərən hər gün saysız nümunə ilə qarşılaşırıq.

Aldadıcı tibbi tətbiqlər COVID-19 ilə başlamadı

Əlbəttə, aldadıcı tibbi tətbiqlər SARS-CoV-2 ilə başlamadı — və şübhəsiz, bununla da bitməyəcək — lakin bir çox həkim sübut olunmamış tətbiqlər barədə xəstələrlə aparılan söhbətlər qarşısında artıq özünü "qorxmuş, tükənmiş və hazırlıqsız" hiss etdiyini deyir.

Bu barədə daha çox nümunə vermədən və məqaləmizin mövzusu olan kvant nevrologiyasına giriş etmədən əvvəl "yalançı elmin tərifini" vermək lazımdır.

Yalançı elm nədir?

Yalançı elm və ya saxta elm (ingiliscə pseudoscience) elmi arqumentlərdən istifadə etməklə irəli sürülən, lakin elmi tədqiqatların tələb etdiyi material, metod, sınaqdan keçirilə bilmə kimi standartlara malik olmayan və ya yetərli elmi araşdırma ilə dəstəklənməyən iddia, inanc, məlumat və tətbiqlərin məcmusuna verilən addır. Bu mənada bütün ənənəvi və ya alternativ tibb tətbiqləri yalançı elm çərçivəsində qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, tamamlayıcı tibb tətbiqlərinin bəzi tibbi vəziyyətlərdə fayda verə biləcəyinə dair daha çox sübut var (baxın: Tamamlayıcı və alternativ müalicələr arasındakı fərq nədir?)

Yale Universitetinin Tibb Məktəbində klinik nevrologiya dosenti Dr. Steven Novella: "Xiropraktik təbabətdən akupunktura qədər mədəniyyətimizdə hökm sürən saxta elmi anlamaq bizim peşə borcumuzdur. Lakin bu mövzuları xəstələrlə müzakirə etmək çətin ola bilər, xüsusilə də onlar artıq elmi sübutu olmayan müalicələrə vaxt, enerji və pul sərf edirlərsə."

Kvant nevrologiyasına giriş

Populyarlığı artan belə bir tətbiq xiropraktor / şiropraktor (xiropraktika mütəxəssisi) George Gonzalez tərəfindən hazırlanmış, ticarət nişanı qeydiyyatdan keçmiş sinir sistemi reabilitasiya sistemi olan kvant nevrologiyasıdır.

Hər baxımdan köməkçi kimi təqdim edilən kvant nevrologiyasında tətbiqçi onurğa beyni zədələnməsi və ya autizm üçün LED və infraqırmızı işıqlarla birlikdə əllə idarə olunan elektromexaniki alətdən istifadə edir. Bu cihazların əvvəlcədən proqramlaşdırılmış 10-luq paketi Gonzalezin saytında 14.000 dollara satılır. Bu cihaz yenə başqa bir yalançı elm məhsulu olan biorezonansı yada salır...

Saxta elmin təkzibi

Neyroelm mütəxəssisi David Putrino "kvant nevrologiyası" terminini "söz salatı" adlandırır. Burada təsirli görünmək üçün bir-biri ilə əlaqəsi olmayan anlayışlar birləşdirilir: "kvant" və "nevrologiya"!

Kvant — elmi mənada "kvant mexanikası" deyilir — maddə və işığın atom və atomaltı səviyyələrdə davranışlarını araşdıran elm sahəsidir. Kvant süni intellekt kimi günümüzün sehrli sözlərindən biridir. Təsirli bir şey tapdığınızı və ya bazara çıxardığınızı ifadə etmək üçün əvvəlinə kvant və ya süni intellekt "sifəti" əlavə etmək heç vaxt olmadığı qədər populyardır...

Kitabları, canlı nümayişləri və onlayn dərsi vasitəsilə Gonzalez ABŞ və Kanadada 400-dən çox xiropraktora təlim verdiyini iddia edir. Bu, Şimali Amerikadakı 80.000-dən çox lisenziyalı xiropraktorun kiçik hissəsidir, lakin potensial olaraq minlərlə xəstəyə çatdığı mənasına gəlir.

Gonzalez "kvant nevrologiyası"nın irəliləməsini dəstəkləmək üçün elmi sübut və ya tədqiqatdan daha çox, demək olar ki, tamamilə xəstənin ifadəsinə, yəni fərdi təcrübəyə güvənir. İlk və ən mühüm hekayə Gonzalezin həyat yoldaşı Lorinin "kauda ekvina sindromu"na bənzər bir vəziyyətdən və ardından hissi iflicdən əziyyət çəkməsi, lakin "kvant nevrologiyası" sisteminin istifadəsi ilə sağalmasıdır.

Şəxsi təcrübələrin elmə üstün gəlməsi

Elmi dəqiqlikdən məhrum olsa da, belə təcrübə xəstə üçün həqiqətin özü kimi qavranıla bilər. Bunlar plasebo təsiri baxımından da özünü davam etdirə bilər. Tətbiqçinin fəaliyyəti və inamı xəstənizdə inanc vəziyyəti yarada bilər — insanların baş verəcək bir şeylə bağlı yüksək gözlənti içində olması neyrofizioloji vəziyyətdir. Nəticədə xəstələr belə alternativ tətbiqlə nəzərəçarpan yaxşılaşma yaşaya bilər. Lakin bu, özlərini daha yaxşı hiss etmək üçün istifadə etdikləri üsulların elmi cəhətdən əsaslı olduğu mənasına gəlmir; yəni bu şəxsi təcrübənin və ya iddianın başqaları üçün də keçərli olacağına...

Yaxşılaşma qısamüddətli olsa da, xəstənin yalançı elmi müalicəyə sədaqəti davam edə bilər. Bəlkə təsiri ola bilər kimi vəziyyətlə qarşılaşırsınız, lakin bu, qalıcı təsir deyil və bu insanlar sonsuza qədər davam edən ödəniş planlarına və proqramlarına bağlanırlar və bu, olduqca dağıdıcı ola bilər.

Alternativləri ədalətlə qiymətləndirmək

İstismarçı alternativ tibb tətbiqlərini tamamlayıcı tibbi tətbiqlərdən ayırmaq vacibdir. Sənət terapiyası, meditasiya, musiqi terapiyası və yoqa kimi tamamlayıcı tibb tətbiqlərinin narahatlığın azalması, depressiyanın yaxşılaşması və həyat keyfiyyətininartması kimi faydalarını dəstəkləyən əhəmiyyətli elmi sübutlar mövcuddur.

Kvant nevrologiyası üsulu barədə şərh istənildikdə Amerika Xiropraktika Assosiasiyası "Xiropraktika mütəxəssislərinin xəstələri yanlış və ya əsassız müsbət gözləntilərə yönəltməməli olduğunu və reklamların da eyni şəkildə xəstələri aldatmamalı və ya onların müdafiəsizliyindən sui-istifadə etməməli olduğunu" bildirən etik qaydalara malik olduqlarını qeyd edir.

Dürüstlük, şəffaflıq və diqqət

Xəstələrlə sübut olunmamış tibbi yanaşmalar haqqında danışmağın açarı dürüstlük və şəffaflıqdır! Həmçinin saxta elmi iddianı təkzib edərkən çox aqressiv olmağın xəstələri uzaqlaşdıra biləcəyini unutmamaq lazımdır.

Elmi metodun əsasları haqqında danışmaq insanlara müəyyən tətbiqin arxasındakı tədqiqatı qiymətləndirməkdə kömək etməyi təşviq edir.

Edilməməli olan şey mövzunu sadəcə rədd etmək və ya yalançı elmi iddiaları tamamilə görməzdən gəlməkdir. Həkimlər xüsusilə öz ixtisas sahələri daxilində alternativ iddialar barədə məqbul biliyə malik olmalıdırlar. Xəstələr həkimlərdən bunu soruşduqda onlar çiyinlərini çəksələr və ya "bilmirəm", yaxud "eşitməmişəm" desələr, xəstə şarlatana etibar edəcək.

Açıqlıq qarşılıqlı olmalıdır

Xəstə də nə axtardığı barədə açıq fikirli olmalıdır. Xəstə kvant nevrologiyası və ya başqa alternativ terapiya axtarırsa, bu, ehtiyac duyduğu bir şeyi ala bilmədiyi mənasına gəlir. Bəlkə də özlərini bu saytda və ya şarlatanların arxasınca tapmalarının səbəbi bir qədər daha bütöv bir şey axtarmalarıdır. Xəstədə bu hisslər aşkarlandıqda məlumatlandırmadan sonra xəstə daha etibarlı və bəlkə də fayda görə biləcəyi tamamlayıcı tibb tətbiqlərinə yönəldilə bilər.

Buradakı kritik məqam həkimin sağlamlığı əhatəli şəkildə (bioloji, psixoloji və sosial baxımdan) nəzərdən keçirməsidir. Həkimlərin xəstələrə "Bu axmaqlıqdır, bunu etmə!" deyə biləcəyi günlərdən çox uzaqdayıq.