Zərdəçal kürünün xərçəng müalicəsində yerinin olmadığının 6 sübutu

Zərdəçal, zəncəfilkimilər fəsiləsinə aid sarı çiçəkli, iri yarpaqlı, çoxillik ot bitkisidir və Hind zəfəranı kimi də tanınır. Zərdəçal bitkisinin %2-ni təşkil edən kurkumin isə bitkinin köklərindən əldə edilən, sarı-narıncı rəngli və tibbi xüsusiyyətləri araşdırılan bioloji aktiv maddədir. Kurkumin xüsusilə Asiya ölkələrində yeməklərdə tez-tez istifadə olunan karri ədviyyatının da əsas maddəsidir. Həmçinin E100 kodu ilə qida rəngləndiricisi kimi istifadə olunur. Zərdəçalın ingiliscə qarşılığı Turmericsözüdür.

Zərdəçal xərçəngdən idmançı zədələrinə qədər hər şeyi müalicə edə bilən möcüzəvi bitki mənşəli müalicə (fitoterapiya məhsulu) iddiası ilə bazara çıxarılır. Lakin zərdəçalın tibbi məqsədlə istifadəsi möcüzəvi fayda bir yana, çoxsaylı sağlamlıq riskləri daşıyır.

1. İnsanlarda klinik araşdırmalar zərdəçalın xərçəngi müalicə etmədiyini göstərmişdir

Zərdəçalın xəstəliklərin müalicəsində istifadəsinə dair ilk elmi araşdırma 1937-ci ildə dərc edilmiş, daha sonra 1949-cu ildə dərc olunan araşdırmada antibakterial effektivliyinə dair ümidverici nəticələrin əldə edilməsi ilə araşdırmalar sürətlənmişdir. Aparılmış bir çox laboratoriya araşdırmasında zərdəçalın bioloji aktiv maddələrindən biri olan kurkuminin iltihabəleyhinə və şişə qarşı təsirləri göstərilmişdir. Lakin bu təsirlər insanlarda klinik araşdırmalarla təsdiqlənməmişdir. Məsələn, kurkumin irəliləmiş mərhələ mədəaltı vəzi xərçəngi olan 17 xəstəyə kimyaterapiya dərmanı gemsitabinlə kombinasiyada verilmiş, lakin müsbət nəticə alınmadığı kimi 5 xəstənin şikayətləri artmışdır.

Təbii olaraq sağlamlıq sahəsində bütün elmi təcrübələr əvvəlcə laboratoriyada, sonra heyvanlarda aparılır, burada ümidverici nəticələr insanlarda klinik araşdırmalara keçirilir. Sınaqdan keçirilən maddənin laboratoriyada təsir edib insanlarda fayda verməməsi nadir hal deyil və sınaqdan keçirilən hər 100 min molekuldan demək olar ki, yalnız 1-i dərmana çevrilə bilir. Bu həqiqət elmlə məşğul olanlara onilliklərdir məlum olsa da, klinik araşdırmalarda uğursuz olmuş molekulların təkrar-təkrar laboratoriyada sınaqdan keçirilib möcüzə tapılmış kimi təqdim edilməyə çalışılması təəccüblüdür.

2. Zərdəçal laboratoriyada faydalı görünərkən insanlarda niyə fayda vermir?

Bunun ən mühüm səbəbi şişin mikromühitidir! Laboratoriya şəraitində xərçəng hüceyrələri yalnız özlərinə bənzər hüceyrələrlə bir yığın halında olduqlarına görə böyük ölçüdə müdafiəsizdir. Heyvanlarda isə şişin mikromühiti insandakından fərqli və çox daha az mürəkkəbdir.

Şiş toxumasını araşdırdıqda qruplaşmış xərçəng hüceyrələrini görürük. Bunun səbəbi DNAməlumatında zədələr toplanmış xərçəng hüceyrəsinin nəzarətsiz çoxalmasıdır. Lakin xərçəng yalnız bundan ibarət deyil. Ətrafındakı normal hüceyrələri və ona hücum etməyə gələn bəzi immun sistemi hüceyrələrini manipulyasiya edərək özünə kömək edəcək şəkildə dəyişdirir və şişin mikromühitini yaradır.

3. Antioksidant təsir faydadan çox zərər riski daşıyır

Zərdəçalın ən çox önə çıxarılan xüsusiyyətlərindən biri də antioksidant təsirə malik olmasıdır. Ən sadə təriflə antioksidantlar, hüceyrələrdə baş verən kimyəvi proseslər nəticəsində yaranan zərərli/tullantı maddələri (sərbəst oksigen radikallarını) çevirən və ya mühitdən uzaqlaşdıran molekullardır. Bədənin öz antioksidant sistemləri olduğu kimi, bir çox qidanın tərkibində də antioksidant maddələr var. Lakin antioksidantlar əlavə, yəni artıq miqdarda qəbul edildikdə xərçəng hüceyrələrini öldürmək bir yana, xərçəngin böyüməsini stimullaşdıra biləcəyinə dair elmi sübutlar üstünlük təşkil etməyə başlamışdır. Çünki xərçəng hüceyrələri normal hüceyrələrdən daha aktivdir, hüceyrə proseslərində daha çox sərbəst radikal yaradır və bunları mühitdən uzaqlaşdırmalıdır.

4. Zərdəçal ağızdan qəbul edildikdə bağırsaqlardan sorulmur, venadaxili tətbiq edildikdə eritrositləri parçalaya bilir

Ağızdan qəbul edilən zərdəçal tozu, həbi və ya kapsullarının 4000 milliqrama qədər dozaları bağırsaqlardan demək olar ki, heç sorulmur (ağızdan qəbul edildikdə biomənimsənilməsi yoxdur). 8 – 16 qram qəbul edildikdə isə bağırsaqlardan çox az sorulduğuna dair sübutlar var. Bu halda sağlamlığa fayda üçün ağızdan zərdəçal qəbul etmək mənasız görünür. Buna görə bu gün tibbi məqsədlə zərdəçalın bioloji aktiv hissəsi olan kurkumin venadaxili infuziya ilə verilir. Lakin venadaxili verildikdə də kurkuminin ciddi yan təsirlərinə dair sübutlar var. Məsələn, aşağıdakı fotodakurkumin tətbiqindən sonra qırmızı qan hüceyrələri olan eritrositlərdə sürətli və nəzərəçarpan forma dəyişiklikləri göstərilmişdir.

(A) Normal qırmızı qan hüceyrələri; (B) standart kurkumin tətbiqindən sonra; (C) daha az yan təsir göstərməsi üçün kurkuminin liposomal formulyasiyasının tətbiqindən sonra; (D) tətbiqdən 120 dəq sonra görünüş

5. Zərdəçal həm xərçəng hüceyrəsini öldürməkdə, həm də immun sistemini fəallaşdırmaqda çox zəifdir

Kimyaterapiyalar xərçəng hüceyrələri üçün olduqca toksik/öldürücüdür, lakin normal hüceyrələrə də müəyyən qədər bu zərərli təsirləri göstərir. Buna görə kimyaterapiyalar xərçəng hüceyrələrinə təsirli olsa da, yalnız müəyyən dozalarda istifadə edilə bilər. Həmçinin xərçəng hüceyrələri kimyaterapiyalara və bir çox digər xərçəng müalicəsinə qarşı zamanla davamlılıq inkişaf etdirir.

İmmunoterapiyalar isə xərçəng hüceyrələrinə birbaşa təsir etmir, immun sistemi hüceyrələrini xərçəngə hücum etmələri üçün tənzimləyir/fəallaşdırır. İmmunoterapiyalar da təsirli dərmanlar olsa da, hər xəstədə və xərçəng növündə fayda vermir və xərçəng hüceyrələri zamanla immunoterapiyalara qarşı da davamlılıq inkişaf etdirə bilər.

- Xərçəng müalicəsini çətinləşdirən əsas amil DƏRMANA DAVAMLILIQ

Zərdəçal isə nə kimyaterapiya qədər güclü hüceyrə öldürücü, nə də yeni nəsil immunoterapiyalar qədər təsirli şəkildə immun sistemini fəallaşdıran məhsuldur. Bununla belə, bir çox yan təsir və dərman qarşılıqlı təsiri riski daşıyır.

6. Zərdəçalın müalicə məqsədilə tətbiqi zərərsiz deyil, ölüm riskinə diqqət!

4 avqust 2017-ci ildə FDAvenadaxili kurkumin verilən 2 xəstədə hiperhəssaslıq reaksiyası adlandırılan ciddi allergiya yaranmasına görə xəbərdarlıq dərc etmişdir. Bu xəstələrdən biri – 30 yaşlı qadın – ürək dayanmasına bağlı həyatını itirmişdir. Digər xəstə – 71 yaşlı kişi – isə venadaxili verilən adrenalinə cavab verməsi sayəsində sürətlə reanimasiyaya yerləşdirilərək müalicə olunmuşdur. Hər iki şəxsə bu tətbiqlər xəstəxanadan kənar wellness klinikalarında edilmişdir.

Nəticə olaraq;

Nə zərdəçalın, nə də onun məşhur bioloji aktiv komponenti olan kurkuminin xərçəngin müalicəsində və ya xərçəngdən qorunmada istifadəsinə dair sübut var. İndiyə qədər çoxsaylı araşdırmalarda sınaqdan keçirilmiş kurkuminin xərçəng dərmanına çevrilmək şansı da yoxdur. Bununla belə, ölümə qədər çatan ciddi və qəfil başlayan yan təsirləri məlumdur və ehtimal ki, əslində baş verənlər bildirilən yan təsirlərdən daha çoxdur.