6 شاهد بر اینکه دوره درمان با زردچوبه جایگاهی در درمان سرطان ندارد

زردچوبه، گیاهی علفی، چندساله، با گل‌های زرد و برگ‌های بزرگ از خانواده زنجبیلیان است و با نام زعفران هندی نیز شناخته می‌شود. ماده‌ای که %2 گیاه زردچوبه را تشکیل می‌دهد، یعنی کورکومین ، ماده زیست‌فعال زرد-نارنجی‌رنگی است که از ریشه‌های گیاه به دست می‌آید و خواص پزشکی آن بررسی می‌شود. کورکومین همچنین ماده اصلی ادویه کاری است که به‌ویژه در کشورهای آسیایی اغلب در غذاها استفاده می‌شود. علاوه بر این، با کد E100 به‌عنوان رنگ خوراکی نیز به کار می‌رود. معادل انگلیسی زردچوبه Turmericاست.

زردچوبه با این ادعا بازاریابی می‌شود که درمان گیاهی معجزه‌آسایی (محصول فیتوتراپی) است که می‌تواند همه‌چیز، از سرطان تا آسیب‌های ورزشی، را درمان کند. اما استفاده از زردچوبه برای اهداف پزشکی، جدا از ادعای فواید معجزه‌آسا، خطرات فراوانی برای سلامت دارد.

1. مطالعات بالینی انسانی نشان داده‌اند زردچوبه سرطان را درمان نمی‌کند

نخستین مطالعه علمی درباره استفاده از زردچوبه در درمان بیماری‌ها در سال 1937 منتشر شد. سپس در مطالعه‌ای منتشرشده در سال 1949، نتایج امیدبخشی درباره اثر ضدباکتریایی آن به دست آمد و مطالعات سرعت گرفتند. در بسیاری از مطالعات آزمایشگاهی، اثرات ضدالتهابی و ضدتوموری کورکومین، یکی از مواد زیست‌فعال زردچوبه، نشان داده شده است. اما این اثرات با مطالعات بالینی انسانی تأیید نشده‌اند. برای مثال، کورکومین همراه با داروی شیمی‌درمانی جمسیتابین به 17 بیمار مبتلا به سرطان پیشرفته پانکراس داده شد، اما نه‌تنها نتیجه مثبتی به دست نیامد، بلکه شکایت‌های 5 بیمار افزایش یافت.

طبیعتاً تمام آزمایش‌های علمی در حوزه سلامت ابتدا در آزمایشگاه و سپس در محیط حیوانی انجام می‌شوند و نتایج امیدبخش این مراحل به مطالعات بالینی انسانی منتقل می‌گردند. مؤثر بودن یک عامل آزمایشی در آزمایشگاه و بی‌اثر بودن آن در انسان، پدیده نادری نیست و از هر 100 هزار مولکول آزمایش‌شده، تقریباً فقط 1 مورد می‌تواند به دارو تبدیل شود. با اینکه این واقعیت ده‌ها سال است برای اهل علم شناخته شده، شگفت‌آور است که مولکول‌های ناموفق در مطالعات بالینی بارها در آزمایشگاه آزمایش می‌شوند و تلاش می‌شود چنین وانمود شود که گویی معجزه‌ای کشف شده است.

2. چرا زردچوبه با اینکه در آزمایشگاه مؤثر به نظر می‌رسد، در انسان مؤثر نیست؟

مهم‌ترین دلیل این موضوع، ریزمحیط تومور است! در محیط آزمایشگاه، سلول‌های سرطانی چون فقط به شکل توده‌ای سلولی همراه با سلول‌های هم‌نوع خود هستند، تا حد زیادی بی‌دفاع‌اند. در حیوانات نیز ریزمحیط تومور با انسان متفاوت است و پیچیدگی بسیار کمتری دارد.

هنگام بررسی بافت تومور، سلول‌های سرطانی تجمع‌یافته را می‌بینیم. دلیل آن تکثیر کنترل‌نشده سلول سرطانی است که در DNAآن آسیب‌ها انباشته شده‌اند. اما سرطان فقط به این محدود نمی‌شود. سلول سرطانی با دست‌کاری سلول‌های طبیعی اطراف و برخی سلول‌های دستگاه ایمنی که برای حمله به آن می‌آیند، آن‌ها را به شکلی تغییر می‌دهد که به خودش کمک کنند و ریزمحیط تومور را ایجاد می‌کند.

3. اثر آنتی‌اکسیدانی بیش از فایده، خطر آسیب به همراه دارد

یکی از ویژگی‌های زردچوبه که بیش از همه برجسته می‌شود، داشتن اثر آنتی‌اکسیدانی است. در ساده‌ترین تعریف، آنتی‌اکسیدان‌ها، مولکول‌هایی هستند که مواد زیان‌آور/زائد (رادیکال‌های آزاد اکسیژن) حاصل از فرایندهای شیمیایی در سلول‌ها را تبدیل می‌کنند یا از محیط دور می‌سازند. همان‌طور که بدن دستگاه‌های آنتی‌اکسیدانی خود را دارد، بسیاری از مواد غذایی نیز حاوی مواد آنتی‌اکسیدانی هستند. اما هنگامی که آنتی‌اکسیدان‌ها به‌صورت مکمل، یعنی به مقدار زیاد، دریافت شوند، نه‌تنها سلول‌های سرطانی را نمی‌کشند، بلکه می‌توانند رشد سرطان را تحریک کنند؛ شواهد علمی در این زمینه رو به غلبه گذاشته‌اند. زیرا سلول‌های سرطانی نسبت به سلول‌های طبیعی فعال‌ترند، در فرایندهای سلولی خود رادیکال‌های آزاد بیشتری آزاد می‌کنند و مجبورند آن‌ها را از محیط دور سازند.

4. زردچوبه هنگام مصرف خوراکی از روده جذب نمی‌شود و در تجویز وریدی می‌تواند گلبول‌های قرمز را تخریب کند

دوزهای تا 4000 میلی‌گرم از پودر، قرص یا کپسول زردچوبه که خوراکی مصرف می‌شوند، تقریباً اصلاً از روده جذب نمی‌شوند (هنگام مصرف خوراکی، فراهمی زیستی ندارد). شواهدی وجود دارند که با مصرف 8 – 16 گرم، مقدار بسیار کمی از روده جذب می‌شود. با این وضعیت، مصرف خوراکی زردچوبه برای فواید سلامت بی‌معنا به نظر می‌رسد. به همین دلیل امروزه برای اهداف پزشکی، بخش زیست‌فعال زردچوبه یعنی کورکومین به‌صورت سرم وریدی داده می‌شود. اما شواهدی درباره عوارض جدی کورکومین در تجویز وریدی نیز وجود دارند. برای مثال، در تصویر زیر، تغییرات سریع و آشکار شکل گلبول‌های قرمز یا اریتروسیت‌ها پس از تجویز کورکومین نشان داده شده است.

(A) گلبول‌های قرمز طبیعی؛ (B) پس از تجویز استاندارد کورکومین؛ (C) پس از تجویز فرمولاسیون لیپوزومی کورکومین برای ایجاد عوارض کمتر؛ (D) نمای 120 dk پس از تجویز

5. زردچوبه هم در کشتن سلول سرطانی و هم در فعال کردن دستگاه ایمنی بسیار ضعیف است

شیمی‌درمانی‌ها برای سلول‌های سرطانی بسیار سمی/کشنده‌اند، اما مقداری از این اثرات زیان‌آور را بر سلول‌های طبیعی نیز نشان می‌دهند. به همین دلیل، شیمی‌درمانی‌ها با وجود اثرگذاری بر سلول‌های سرطانی، تنها در دوزهای معینی قابل استفاده هستند. علاوه بر این، سلول‌های سرطانی با گذشت زمان در برابر شیمی‌درمانی و بسیاری از درمان‌های دیگر سرطان مقاومت پیدا می‌کنند.

ایمنی‌درمانی‌ها به‌طور مستقیم بر سلول‌های سرطانی اثر نمی‌کنند، بلکه سلول‌های دستگاه ایمنی را برای حمله به سرطان تنظیم/فعال می‌کنند. ایمنی‌درمانی‌ها نیز با وجود اینکه داروهای مؤثری هستند، در تمام بیماران و انواع سرطان کارآمد نیستند و سلول‌های سرطانی می‌توانند به‌مرور در برابر ایمنی‌درمانی‌ها نیز مقاومت پیدا کنند.

- عامل اصلی دشوارکننده درمان سرطان، مقاومت دارویی است

زردچوبه نه محصولی با قدرت سلول‌کشی یک شیمی‌درمانی است و نه دستگاه ایمنی را به اندازه ایمنی‌درمانی‌های نسل جدید به‌طور مؤثر فعال می‌کند. در عین حال، خطر عوارض فراوان و تداخلات دارویی را به همراه دارد.

6. استفاده درمانی از زردچوبه بی‌خطر نیست؛ به خطر مرگ توجه کنید!

در 4 اوت 2017، FDAپس از بروز حساسیت شدید در 2 بیمار که کورکومین وریدی دریافت کرده بودند، با عنوان واکنش بیش‌حساسیتی هشدار منتشر کرد. یکی از این بیماران – زنی 30 ساله – در اثر ایست قلبی جان خود را از دست داد. بیمار دیگر – مردی 71 ساله – به دلیل پاسخ به آدرنالین وریدی، به‌سرعت به بخش مراقبت‌های ویژه منتقل و درمان شد. این اقدامات برای هر دو نفر در کلینیک‌های تندرستی خارج از بیمارستان انجام شده بود.

در نتیجه؛

هیچ شاهدی برای استفاده از زردچوبه یا جزء زیست‌فعال مشهور آن، کورکومین، در درمان سرطان یا پیشگیری از سرطان وجود ندارد. کورکومین که تاکنون در مطالعات فراوان آزموده شده، شانسی برای تبدیل شدن به داروی سرطان نیز ندارد. در عین حال، عوارض جدی و ناگهانی آن که حتی به مرگ می‌انجامند شناخته شده‌اند و احتمالاً مواردی که واقعاً رخ می‌دهند بیشتر از عوارض گزارش‌شده هستند.